Bilgisayar Sistemlerinin Kullanımı

Bilgisayar Sistemi

Verilerin toplanmasını, işlenmesini, saklanmasını ve kullanılabilir bilgiler hâline getirilmesini sağlayan teknolojilerin bütününe bilgisayar sistemi denir.

Bilgiyi toplama, saklama, işleme ve iletme süreçlerinde kullanılan tüm araç ve yöntemler bilişim teknolojileri kapsamındadır. İletişim imkânlarının da eklenmesiyle bu yapı bilgi ve iletişim teknolojileri adını alır.

Bir bilgisayar sistemi tek bir cihazdan oluşmaz. Sistem; donanım, yazılım, veri ve kullanıcı bileşenlerinin birbiriyle uyumlu çalışmasıyla meydana gelir. Bu sistemin ana görevlerinden biri veriyi bilgiye dönüştürmektir.

Donanım

Bilgisayar sistemini oluşturan, gözle görülebilen ve elle tutulabilen tüm fiziksel parçalara donanım denir. Donanım bileşenleri işlevlerine göre dört gruba ayrılır.

Giriş Birimleri

Dış dünyadan bilgisayara veri ve komut aktarılmasını sağlayan parçalara giriş birimleri denir. Klavye, fare, mikrofon, web kamerası, tarayıcı, oyun kolu, grafik tablet ve barkod okuyucu bu gruba girer. Dokunmatik ekranlar ise hem komut aldığı hem de görüntü sunduğu için hem giriş hem çıkış birimidir.

İşlem Birimi

Bilgisayarın merkezi işlem birimi (CPU), sistemin beynidir. Giriş birimlerinden gelen verileri işler, hesaplamaları yapar ve diğer donanımları yönlendirir. Tüm dahili parçaların bağlandığı temel devre kartına anakart denir. Geçici verilerin tutulduğu RAM ise elektrik kesildiğinde sıfırlanan hızlı bir bellektir.

Çıkış Birimleri

İşlem birimi tarafından işlenen verilerin kullanıcıya sunulmasını sağlayan parçalara çıkış birimleri denir. Monitör, yazıcı, hoparlör, kulaklık ve projeksiyon cihazı veriyi bilgisayardan kullanıcıya taşıyan donanımlardır.

Depolama Birimleri

Verilerin ve programların bilgisayar kapatılsa dahi kalıcı olarak saklandığı ortamlara depolama birimleri denir. Sabit disk (HDD), katı hâl sürücüsü (SSD), USB flash bellek ve hafıza kartları kalıcı depolama araçlarıdır.

Mekanik parça barındırmayan SSD, sabit diske göre çok daha hızlı çalışır. İnternet üzerindeki uzak sunucularda verilerin saklanmasını sağlayan teknolojiye ise bulut depolama adı verilir.

Hafıza Ölçü Birimleri

Depolama birimlerinin veri saklama kapasitesi bayt birimiyle ölçülür. Kapasite birimleri küçükten büyüğe doğru bayt, kilobayt (KB), megabayt (MB), gigabayt (GB) ve terabayt (TB) şeklinde sıralanır.

Depolama ortamlarında veriler dosya adı altında saklanır. Dosyaları düzenli bir şekilde gruplamak için ise klasör yapıları kullanılır.

Yazılım

Bilgisayar donanımının ne yapacağını ve nasıl çalışacağını belirleyen komut ve programlar bütününe yazılım denir. Yazılım olmadan donanım çalışamaz; donanım olmadan da yazılım var olamaz.

Sistem Yazılımları

Bilgisayar açıldığında çalışmaya başlayan ve donanım kaynaklarını yöneten temel yazılımlara sistem yazılımları veya işletim sistemi denir. İşletim sistemi kullanıcı ile donanım arasında köprü kurar.

Masaüstü ve dizüstü bilgisayarlarda Windows, macOS ve Linux tercih edilir. Mobil cihazlarda ise Android ve iOS sistemleri kullanılır.

Uygulama Yazılımları

Kullanıcıların belirli işleri yapması için hazırlanmış programlara uygulama yazılımları denir. Kelime işlemciler, web tarayıcıları, oyunlar ve eğitim yazılımları birer uygulamadır. Uygulamalar doğrudan işletim sistemi üzerinde çalışır.

Veri Akış Sırası

Bilgisayar sistemindeki bileşenler belirli bir sıra ile birbiriyle haberleşir. Bu sıralama Giriş, İşlem, Depolama ve Çıkış adımlarından oluşur.

Bir bilgisayarda yazı yazılırken klavyeden basılan tuş verileri işlemciye iletilir. İşletim sistemi ve kelime işlemci yazılımı bu veriyi işleyerek ekranda gösterir. Çalışma sırasında veriler anlık olarak RAM bellekte tutulur.

Kullanıcı kaydet komutu verdiğinde veriler kalıcı olarak SSD veya sabit diske aktarılır. Belge yazıcıya gönderildiğinde ise çıkış biriminden kâğıt baskı elde edilir. Bu zincirdeki tek bir bileşenin arızalanması sistemin çalışmasını engeller.