Bilişim Teknolojilerinin Sınıflandırılması

Bilişim teknolojileri, bilginin toplanması, işlenmesi, saklanması ve iletilmesi için kullanılan araçlar, yazılımlar ve yöntemlerin bütünüdür. Bilişim sözcüğü, bilgi ve iletişim kelimelerinin türetilmesiyle oluşmuştur.

Bu teknolojileri anlamak için önce veri kavramı bilinmelidir. Veri, işlenmemiş ham bilgi parçasıdır ve tek başına bir anlam taşımaz. Veriler düzenlenip yorumlandığında bilgi ortaya çıkar. Bilgi öğrenmeyi, karar vermeyi ve sorun çözmeyi sağlar.

İletişim, bilgi, duygu ve düşüncelerin bir kişiden veya sistemden başkasına aktarılmasıdır. İletişim sürecinde gönderici, alıcı, mesaj ve kanal olmak üzere dört temel unsur yer alır.

Teknoloji, ihtiyaçları karşılamak ve hayatı kolaylaştırmak için geliştirilen araç, yöntem ve sistemlerdir. Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) ise bilgi edinme, işleme ve iletme sürecinde kullanılan tüm araç ve yazılımları kapsar.

Bilgisayar sistemleri temelde donanım ve yazılım olmak üzere iki parçadan oluşur. Donanım, bilgisayarın elle tutulabilen fiziksel parçalarıdır. Yazılım ise donanıma ne yapacağını söyleyen görünmez programlardır.

Donanım birimleri görevlerine göre üçe ayrılır. Giriş birimleri bilgisayara veri göndermeyi, çıkış birimleri işlenen sonuçları görmeyi, depolama birimleri ise bilgileri saklamayı sağlar.

Bilgiler bilgisayarda dosya adı verilen birimlerde saklanır. Dosya türünü dosya uzantısı belirler. Dosya ve klasörlerin oluşturulması, adlandırılması, taşınması ve silinmesi işlemlerine dosya yönetimi denir.

Büyük dosyaları küçültme işlemine veri sıkıştırma denir. Dosyaları internet üzerindeki uzak sunucularda saklamaya bulut bilişim, internetten paylaşım yapılan ortamlara ise sosyal medya adı verilir.

İnsanlar tarih boyunca bilgiyi kaydetmek, hesap yapmak ve haberleşmek olmak üzere üç temel ihtiyaç duymuştur. Kullanılan araçlar değişse de bu ihtiyaçlar aynı kalmıştır.

Bilgiyi kaydetmede mağara duvarlarından kil tabletlere, kâğıttan disklere ve bulut sistemlerine geçilmiştir. Gutenberg'in matbaayı kullanması kitap basımını hızlandırmıştır. Günümüzde hafıza kartları koca bir kütüphanenin bilgisini taşıyabilmektedir.

Hesap yapmada abaküsten mekanik hesap makinelerine geçilmiştir. Charles Babbage Analitik Makine fikrini tasarlamış, Ada Lovelace ise ilk bilgisayar programcısı olmuştur. 1946 yılında yapılan ENIAC bir odayı kaplayan ilk büyük elektronik bilgisayardır.

Haberleşmede duman ve mektuptan telgraf, telefon ve internete ulaşılmıştır. 1969'da ARPANET ile başlayan ağ günümüz internetinin öncüsü olmuş, ülkemiz internetle 1993 yılında tanışmıştır. Zamanla cihazların boyutu küçülmüş, hızı ve kapasitesi artmıştır.

Öğrenme, karar verme ve konuşmayı anlama gibi insan zekâsıyla ilişkilendirilen işleri makinelerin yapabilmesine yapay zekâ denir. Yapay zekâ insan yapımı bir teknolojidir.

Yapay zekâ sistemleri insanların yüklediği veriler ve yazdığı yazılımlarla çalışır. Sesli asistanlar, çeviri uygulamaları, film önerileri ve yüz tanıma sistemleri yapay zekânın kullanım alanları arasındadır.

Yapay zekâ; duygu, vicdan, sezgi ve yaratıcılık gibi insani konularda insan zekâsının yerini tutamaz. Bu nedenle yapay zekânın ürettiği sonuçların her zaman doğru olduğu düşünülmemeli ve bilgiler kontrol edilmelidir.

Bilişim teknolojileri kullanım alanlarına ve amaçlarına göre gruplandırılır. Bir teknoloji sınıflandırılırken hangi ihtiyacı karşılamak için kullanıldığına bakılır.

Eğitimde akıllı tahta, sağlıkta hasta kayıt sistemleri, ulaşımda navigasyon, alışverişte e-ticaret, kamu hizmetlerinde e-Devlet ve güvenlikte kamera sistemleri kullanılır. Tarım, sanayi, bankacılık ve eğlence alanlarında da bu teknolojilerden yararlanılır.

Bir teknoloji birden fazla alanda kullanılabilir. Örneğin bir bilgisayar ders çalışırken eğitim, banka işlemi yaparken bankacılık alanına girer. Sınıflandırmada cihazın en çok hangi amaçla kullanıldığı dikkate alınır.

İnternet ortamında kullanıcıyı tanıtan bilgiler dijital kimlik olarak adlandırılır. İnternette yapılan paylaşımların ve aramaların geride bıraktığı izler ise dijital ayak izi oluşturur.

Dijital dünyada kişisel bilgilerin korunması ve kaynağı belirsiz bilgilerin paylaşılmaması gerekir. Paylaşım yapmadan önce içeriğin uygunluğu ve olası sonuçları düşünülmelidir.

Aşırı ekran kullanımı teknoloji bağımlılığı riski doğurur. Bu nedenle teknoloji dengeli kullanılmalı, çalışma ortamı vücut sağlığına uygun düzenlenmelidir (ergonomi).