Matematik · 5. Sınıf

Ünite 3 · İşlemlerle Cebirsel Düşünme

Eşitliğin Korunumu, Değişme-Birleşme ve Dağılma Özellikleri, İşlem Önceliği, Örüntüler, Temel Aritmetik İşlemler ve Algoritma

İşlemlerle cebirsel düşünme ünitesinde eşitliğin korunumu, işlem özellikleri, işlem önceliği, sayı ve şekil örüntüleri ile algoritma kavramları incelenmektedir.

Kazanımlar

MAT.5.2.1Eşitliğin korunumuna ve işlem özelliklerine yönelik çıkarım yapabilme

  1. a)Eşitliğin korunumuna, doğal sayılarla toplama ve çarpma işlemlerinin değişme, birleşme; çarpmanın toplama ve çıkarma işlemleri üzerine dağılma özelliklerine yönelik varsayımlarda bulunur.
  2. b)İncelediği örnekler üzerinden varsayımına yönelik genellemeleri belirler.
  3. c)Elde ettiği genellemelerin varsayımını karşılayıp karşılamadığını çeşitli örnekler üzerinden sınar.
  4. ç)Varsayımı ile ilgili ulaştığı sonuca yönelik doğrulayabileceği matematiksel bir önermeyi sözel ve sembolik temsil ile sunar.
  5. d)Sunduğu önermenin katkısına yönelik gerekçe sunar.

MAT.5.2.2Karşılaştığı günlük hayat ya da matematiksel durumlarda işlem önceliğini yorumlayabilme

  1. a)Doğal sayılarla dört işlem içeren problemlerde ve sayı cümlelerinde işlem önceliğini inceler.
  2. b)Karşılaştığı doğal sayılarla dört işlem içeren problemlerde ve sayı cümlelerinde işlem önceliğini uygular.
  3. c)Karşılaştığı durumlarda işlem önceliğini açıklar.

MAT.5.2.3Sayı ve şekil örüntülerinin kuralına ilişkin muhakeme yapabilme

  1. a)Örüntülerdeki ilişkilere yönelik varsayımda bulunur.
  2. b)Varsayıma yönelik örüntüdeki terimleri inceleyerek örüntünün kuralına ilişkin genellemeleri belirler.
  3. c)Genellediği ilişkilerin varsayımını karşılayıp karşılamadığını sınar.
  4. ç)Varsayımı ile ilgili ulaştığı sonuca yönelik doğrulayabileceği önermeyi sözel ve sembolik temsiller kullanarak sunar.
  5. d)Sunduğu önermenin kullanışlılığına yönelik gerekçeler sunar.
  6. e)Sunduğu önermenin geçerliliğini destekleyen kapsayıcı örnekler verir.
  7. f)İşe koştuğu doğrulamanın benzer önermelere uygulanıp uygulanamayacağını değerlendirir.

MAT.5.2.4Temel aritmetik işlem içeren durumlardaki algoritmaları yorumlayabilme

  1. a)Temel aritmetik işlem içeren durumlardaki algoritmik yapıyı inceler.
  2. b)İncelediği durumlardaki algoritmik yapıyı tablo temsiline veya aritmetik işlemlere dönüştürür.
  3. c)Dönüştürdüğü algoritmik yapının içerdiği matematiksel ilişkileri sözlü olarak ifade eder.

Adım 1 · 7 kavram

Önce kavramları tanı

Konu boyunca bu kavramlar sık geçecek. Metinde kalın yazılan terimler fosforlu kalemle işaretli.

Eşitliğin Korunumu
Eşitliğin her iki tarafına aynı işlem yapıldığında dengenin bozulmaması durumudur.
Değişme Özelliği
Toplama ve çarpma işlemlerinde sayıların yerleri değişse de sonucun aynı kalmasıdır.
Dağılma Özelliği
Bir sayının parantez içindeki terimlerle ayrı ayrı çarpılarak hesaplanmasıdır.
İşlem Önceliği
Birden fazla işlem içeren ifadelerde işlemlerin belirli sırayla yapılmasıdır.
Örüntü Kuralı
Sayı veya şekil dizilerinde terimler arasındaki sabit ilişkiyi veren kuraldır.
Algoritma
Bir problemi çözmek veya hedefe ulaşmak için izlenen sıralı adımlar bütünüdür.
Akış Şeması
Algoritma adımlarının geometrik sembollerle görsel olarak gösterilmesidir.

Bölüm 1 / 4

Eşitliğin Korunumu ve İşlem Özellikleri

📖 Konu Anlatımı

Matematikte eşitliğin korunumu, bir denklemde eşitliğin iki tarafına aynı sayının eklenmesi, çıkarılması, çarpılması veya bölünmesi durumunda denkliğin bozulmaması prensibidir. Örneğin altı ile dördün toplamı olan on sayısı, sekiz ile ikinin toplamına eşittir. Bu ifadenin her iki tarafına beş eklendiğinde iki tarafın da değeri on beş olur ve eşitlik sürer.

Toplama ve çarpma işlemlerinde terimlerin yerleri değiştirildiğinde sonucun aynı kalması değişme özelliği olarak adlandırılır. On üç ile sekiz sayısının toplamı sekiz ile on üç sayısının toplamına eşittir. Aynı şekilde dokuz ile yedinin çarpımı yedi ile dokuzun çarpımıyla aynı sonucu verir.

Sayıların parantez kullanılarak farklı şekillerde gruplandırılması sonucu değiştirmiyorsa bu duruma birleşme özelliği denir. Beş, dört ve altı sayıları toplanırken önce beş ile dört veya önce dört ile altı toplanabilir. Her iki durumda da toplam on beş olarak hesaplanır.

Bir sayının toplama veya çıkarma durumundaki iki sayıyla ayrı ayrı çarpılıp sonuçların birleştirilmesine dağılma özelliği denir. Örneğin kırk dokuz ile on iki çarpılırken, on iki sayısı on ile ikinin toplamı biçiminde yazılarak kırk dokuz ile ayrı ayrı çarpılabilir.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Dene: Çift kefeli bir terazi simülasyonunda sol kefeye 15 kg, sağ kefeye 15 kg koyarak denge sağlayın. Ardından her iki taraftan 4 kg çıkarıp iki tarafı da 2 ile çarparak dengenin durumunu gözlemleyin.

Bölüm 2 / 4

İşlem Önceliği ve Üslü İfadeler

📖 Konu Anlatımı

Bir doğal sayının kendisiyle bir kez çarpılmasıyla o sayının karesi, kendisiyle iki kez çarpılmasıyla küpü elde edilir. Örneğin dört ile dördün çarpımı dördün karesini oluştururken, üç tane üçün çarpımı üçün küpü olarak ifade edilir.

Birden fazla işlem içeren matematiksel cümlelerde doğru sonuca ulaşmak için belirli bir işlem önceliği sırası uygulanır. İlk aşamada parantez içindeki işlemler yapılır, hemen ardından üslü ifadelerin sayısal değerleri hesaplanır.

Üslü ifadeler tamamlandıktan sonra çarpma veya bölme işlemleri, en son aşamada ise toplama veya çıkarma işlemleri gerçekleştirilir. Çarpma ile bölme veya toplama ile çıkarma yan yana geldiğinde işlemler soldan sağa doğru sırayla tamamlanır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Karşılaştır: Verilen bir işlemde önce toplamayı yapmak ile işlem önceliği kuralına uyarak önce çarpmayı yapmak arasındaki sonuç farkını inceleyin.

Bölüm 3 / 4

Sayı ve Şekil Örüntüleri

📖 Konu Anlatımı

Belirli bir kurala göre düzenli olarak ilerleyen sayı veya şekil dizilerine örüntü adı verilir. Örüntüdeki ardışık terimler arasındaki değişmeyen artış veya azalış miktarı sabit fark olarak tanımlanır.

Bir örüntünün herhangi bir adımındaki terimi doğrudan bulabilmek için örüntü kuralı belirlenir. Kural oluşturulurken adım sayısını temsil eden sembol kullanılır ve sabit fark ile bu sembol ilişkilendirilir.

Şekil örüntülerinde kullanılan kare, üçgen veya kibrit çöpü sayıları önce sayı dizisine dönüştürülür. Ardından elde edilen sayı dizisinin kuralı bulunarak istenen adımdaki nesne sayısı kolayca hesaplanır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Günlük Hayattan Bul: Kumbarasına her gün sabit miktarda para atan birinin biriken parasını düşünerek adım sayısı ile toplam para arasındaki ilişkiyi kurun.

Bölüm 4 / 4

Temel Aritmetik İşlemler ve Algoritma

📖 Konu Anlatımı

Belirli bir problemi çözmek veya tanımlanmış bir amaca ulaşmak için adım adım tasarlanan mantıksal yola algoritma denir. Tarihte matematikçi Harezmi, cebir bilimini geliştirip sıfır rakamını kullanıma kazandırarak algoritmik düşünmenin temelini atmıştır.

Algoritma adımlarını görselleştirmek ve işlem akışını düzenlemek amacıyla akış şeması kullanılır. Şemalarda elips geometrik şekli başla ve bitir adımlarını, paralelkenar veri girişini, eşkenar dörtgen karar aşamalarını, dikdörtgen ise hesaplama işlemlerini temsil eder.

Büyük verilerin toplanması, fiyat karşılaştırmaları yapılması veya tekrarlı çıkarma yoluyla bölme işlemleri algoritmik adımlarla adım adım çözüme ulaştırılır. Karmaşık problemler tablo temsiline veya sıralı aritmetik işlemlere dönüştürülerek netleştirilir.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Sen Olsan?: Bir arkadaşınıza ayran yapma sürecini tarif ederken adımların sırasını karıştırmamak için nasıl bir yöntem izlersiniz?

Adım 3 · Görsel tekrar

Slaytlarla tekrar et

Konuyu kısa maddelerle, sunum gibi baştan sona gözden geçir.

Slaytlar yükleniyor…

Adım 4

Özet

  • Eşitliğin Korunumu: Bir eşitliğin iki tarafına aynı sayı eklendiğinde veya çıkarıldığında denge korunur.
  • Değişme Özelliği: Toplama veya çarpma işleminde terimlerin yeri değişse de sonuç aynı kalır.
  • Birleşme Özelliği: Toplama veya çarpma işleminde terimlerin farklı gruplandırılması sonucu hiç değiştirmez.
  • Dağılma Özelliği: Parantez dışındaki çarpan içteki terimlerle ayrı ayrı çarpılarak sonuç bulunur.
  • İşlem Önceliği: Birden fazla işlemde sırasıyla parantez, üslü ifade, çarpma-bölme, toplama-çıkarma uygulanır.
  • Örüntü Kuralı: Ardışık terimler arasındaki sabit fark ile adım sayısı kullanılarak oluşturulur.
  • Algoritma: Bir problemi çözmek için tasarlanan ve şemalarla gösterilen adım adım yoldur.

Düşün ve yorumla

Sence günlük yaşamımızdaki karmaşık sorunları çözürken matematiksel algoritma adımlarını kullanmak kararlarımızı nasıl etkiler?

…soru

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.