Demokrasi ve Cumhuriyet Kavramının Temel Nitelikleri

Demokrasi Nedir?

Demokrasi, halkın kendi kendini yönetmesi veya halkın devlet yönetiminde söz sahibi olması anlamına gelir.

Demokrasi anlayışı yalnızca devlet yönetimi veya siyasi seçimlerle sınırlı değildir. Bireylerin bir arada yaşadığı aile, okul ve mahalle gibi ortamlarda da demokratik uygulamalar yürütülür.

Günlük Yaşamda Demokrasi Uygulamaları

Ev ortamında kararlar alınırken aile bireylerinin görüşünün alınması demokrasinin en temel aile içi örneğidir.

Okulda sınıf kurallarının belirlenmesi sürecinde tüm öğrencilerin maddeleri özgürce önermesi ve bu kuralların oylanarak panoya asılması demokratik işleyişe dayanır. Kuralların tek bir kişi yerine sınıf çoğunluğunun kararıyla benimsenmesi aidiyet duygusunu artırır.

Okullarda yapılan sınıf başkanlığı seçimlerinde sandık kurulması, aday afişlerinin asılması ve oy pusulası kullanılması bir seçim sürecinin somut deneyimidir.

Mahallelerde afet toplanma alanlarının muhtar tarafından mahalle sakinlerine danışılarak belirlenmesi veya okul bahçesine yapılacak spor alanları için öğrencilerin görüşünün alınması karar süreçlerine katılımı sağlar.

Vatandaşların mahallelerindeki park, yol gibi eksiklikleri dilekçe vererek belediyeye iletmesi, yerel yönetim düzeyindeki demokratik hak arama uygulamaları arasında yer alır.

Demokrasinin Temel İlkeleri

Demokratik toplumlarda yönetim ve toplumsal düzen belirli temel ilkeler üzerine kuruludur. Bu ilkeler din, cinsiyet, yaş veya meslek farkı gözetilmeksizin herkes için yasalarla güvenceye alınmıştır.

Millî Egemenlik ve Katılım

Millî egemenlik, yönetme yetkisinin ve karar alma gücünün doğrudan millete ait olmasıdır. Demokratik devletlerde millet iradesinden daha üstün bir güç bulunmaz; halk bu iradesini seçimler yoluyla temsilcilerini belirleyerek gösterir.

Katılım, vatandaşların sadece oy kullanarak değil, aynı zamanda dilekçeler yazarak veya sivil toplum örgütlerinde görev alarak yönetim süreçlerinde aktif rol oynamasıdır.

Çoğulculuk

Çoğulculuk, toplumda var olan farklı fikir ve görüşlerin yönetimde temsil edilmesine olanak tanınmasıdır.

Seçimlerde birden fazla siyasi partinin veya adayın bulunması, farklı düşüncelere mecliste yer verilmesi çoğulculuk ilkesinin doğrudan sonucudur.

Özgürlük ve Eşitlik

Özgürlük, bireyin başkalarının haklarına zarar vermeden kendi iradesiyle karar alabilmesi ve haklarını serbestçe kullanabilmesidir.

Eşitlik, yasalar önünde tüm bireylerin aynı haklara sahip olması ve hiçbir kişiye veya zümreye ayrıcalık tanınmamasıdır.

Hukukun Üstünlüğü

Hukukun üstünlüğü, toplumdaki tüm bireylerin ve yöneticilerin yasalara uymak zorunda olmasıdır.

Bu ilkeye göre adalet bağımsız mahkemeler aracılığıyla sağlanır ve temel insan hakları anayasa tarafından korunur.

Cumhuriyet Kavramı

Cumhuriyet, milletin egemenliği kendi elinde tuttuğu ve bu yetkiyi belirli süreler için seçtiği temsilciler aracılığıyla kullandığı devlet biçimidir.

Türkiye'de Millî Mücadele sürecinin ardından Mustafa Kemal Atatürk'ün öncülüğünde 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmış, saltanat kaldırılmış ve 29 Ekim 1923'te cumhuriyet ilan edilmiştir.

Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı olarak seçilmiştir.

Demokrasi ile Cumhuriyet Arasındaki İlişki

Cumhuriyet, demokrasinin uygulanabileceği en uygun devlet şeklidir. Mustafa Kemal Atatürk bu ilişkiyi, cumhuriyetin demokrasinin en çağdaş ve mantıklı uygulamasını sağlayan hükümet biçimi olduğunu belirterek açıklamıştır.

Demokrasinin bir ilke olarak hayat bulması, halkın yöneticilerini serbest seçimlerle belirleyebildiği cumhuriyet sistemiyle kalıcı hâle gelmiştir.

1930'lu yılların başlarında Türk kadınına seçme ve seçilme hakkının verilmesi, cumhuriyetin eşitlik ve demokrasi ilkelerini güçlendiren önemli bir adımdır.

Atatürk, Nutuk adlı eserinin sonunda yer alan Gençliğe Hitabe ile kurulan cumhuriyeti koruma ve yaşatma görevini Türk gençliğine vermiştir.