Bölüm 1 / 3
Güneş Tutulması
📖 Konu Anlatımı
Güneş Tutulması Oluşumu
Güneş, Ay ve Dünya'nın aynı hizada ve aynı doğrultuda bulunduğu özel durumlar vardır. Güneş ile Dünya'nın arasına Ay girdiğinde Güneş tutulması olayı meydana gelir.
Bu konumda Ay'ın gölgesi Dünya üzerinde belirli bir bölgeye düşer. Tutulma, Dünya üzerinde sadece bu gölgenin oluştuğu dar bir alanda gözlemlenebilir.
Evresi ve Gözlem Şartları
Güneş tutulması gündüz gerçekleşen bir gök olayıdır. Bu tutulma Ay'ın yeni ay evresinde yaşanır fakat her yeni ay evresinde tutulma gerçekleşmez.
Tutulma sırasında Ay, Güneş'e Dünya'dan daha yakın konumda bulunur. Güneş tutulmasını doğrudan gözlemlemek göz sağlığı için tehlikelidir; bu nedenle koruyucu gözlük veya filtreli gözlem araçları kullanılmalıdır.
Türkiye'den Gözlemlenen Tutulmalar
Ülkemizde 11 Ağustos 1999 ve 29 Mart 2006 tarihlerinde tam Güneş tutulması gerçekleşmiştir. 29 Mart 2006 tarihindeki tutulma yaklaşık 4 dakika sürmüştür.
Bu tutulma Antalya kıyısından başlayıp saatte yaklaşık 3250 km hızla ilerleyerek Ordu iline kadar uzanan bir hatta izlenmiştir. Ülkemizden bir sonraki tam Güneş tutulması 30 Nisan 2060 tarihinde gözlemlenebilecektir.
💭 Düşün / Hayal Et / Dene
Hayal Et: 29 Mart 2006 tarihinde gündüz vakti Antalya'dan Ordu'ya doğru saatte 3250 km hızla hareket eden Ay'ın gölgesinin altında kaldığını gözünde canlandır.
Bölüm 2 / 3
Ay Tutulması
📖 Konu Anlatımı
Ay Tutulması Oluşumu
Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultuda sıralandığında Güneş ile Ay'ın arasında Dünya yer alabilir. Bu dizilim sonucunda Ay tutulması gerçekleşir.
Ay tutulmasında Ay, Dünya'nın tam gölgesinde kalır. Gölgede kalan Ay, bu süre boyunca parlak görünümünü kaybeder.
Evresi ve Özellikleri
Ay tutulması gece vakti gözlemlenen bir olaydır. Bu durum Ay'ın dolunay evresinde gerçekleşir ancak her dolunay evresinde Ay tutulması meydana gelmez.
Güneş Tutulması ile Farkları
Ay tutulması, Güneş tutulmasına göre Dünya üzerinde daha geniş bir alanda gözlemlenebilir.
Ayrıca Ay tutulmasının gerçekleşme ve izlenme süresi, Güneş tutulmasına kıyasla daha uzundur.
💭 Düşün / Hayal Et / Dene
Karşılaştır: Güneş tutulması ile Ay tutulmasını; gök cisimlerinin dizilimi, gerçekleştiği zaman dilimi ve gözlemlendiği alanın genişliği açısından kıyasla.
Bölüm 3 / 3
Tutulma Modelleri ve Astronomi Çalışmaları
📖 Konu Anlatımı
Tutulma Modelleri Oluşturma
Tutulma olaylarını açıklamak için farklı boyutlardaki nesnelerle tutulma modeli hazırlanır. Modellerde en büyük cisim Güneş'i, orta büyüklükteki cisim Dünya'yı, en küçük cisim ise Ay'ı temsil eder.
Güneş tutulması modelinde pinpon topu gibi küçük bir cisim tenis topu veya futbol topu gibi daha büyük cisimlerin arasına yerleştirilir. Dizilim hatalı olduğunda ortadaki cisimler değiştirilerek model güncellenir.
Tarihteki Tutulma Çalışmaları
Tarihte Müslüman bilim insanları tutulmalar üzerinde önemli incelemeler yapmıştır. 800'lü yıllarda Fergani, Ay ve Güneş tutulmalarının zamanlarını tespit etmeye yönelik yöntemler geliştirmiştir.
Astronom Bettânî ise Güneş tutulmasının halka şeklinde de gerçekleşebileceğini hesaplamıştır. Bettânî ayrıca Ay'ın yörünge hesaplarındaki hataları düzelterek gök bilimine katkı sağlamıştır.
💭 Düşün / Hayal Et / Dene
Dene: Farklı büyüklükteki üç nesneyi sıraya dizerek Güneş tutulması ve Ay tutulması konumlarını masanın üzerinde göster.