Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Arasındaki İlişki

Atmosferde oluşan rüzgâr, yağmur, sis ve kar gibi kısa süreli olaylara hava olayları denir. Bu olayların geniş bir alanda uzun yıllara dayanan ortalama durumuna ise iklim adı verilir.

Ülkemizin iklim özelliklerinin oluşmasında üç tarafının denizlerle çevrili olması, dağların uzanış doğrultusu ve yükseltinin batıdan doğuya artması etkili olmuştur.

Akdeniz İklimi

Akdeniz, Ege kıyıları ile Marmara çevresinde etkilidir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen iklimde kar yağışı ile don olayları nadiren görülür. Doğal bitki örtüsü kızılçam ve bunların tahribiyle oluşan her zaman yeşil makilerdir.

Karadeniz İklimi

Karadeniz kıyı kuşağı boyunca görülen bu iklimde her mevsim yağışlıdır ve en fazla yağış sonbaharda düşer. Kıyı kesiminde kışlar ılık, yazlar serindir. Doğal bitki örtüsünü kıyılarda geniş yapraklı, yükseklerde ise iğne yapraklı ormanlar oluşturur.

Karasal İklim

İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Trakya'nın iç kısımlarında hüküm sürer. Gece ile gündüz ve yaz ile kış arasındaki sıcaklık farkının en fazla olduğu iklim tipidir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk geçen iklimin doğal bitki örtüsü bozkırdır.

Yer Şekilleri ve Su Kaynakları

Ülkemizde en fazla yer kaplayan yer şekli dağlardır. Kıyılarda Bafra, Çarşamba, Çukurova ve Silifke gibi verimli kıyı ovaları; iç kesimlerde ise Konya ve Harran gibi iç ovalar yer alır.

Erzurum-Kars platolarında büyükbaş hayvancılık gelişirken Şanlıurfa ve Gaziantep platolarında ulaşım ve sanayi kolaylaşmıştır. En büyük gölümüz Van Gölü olup barajlar ve akarsular sulama, enerji üretimi ve turizm amacıyla kullanılır.

Sınırları kesin belirlenmiş bir alanda ve belli bir zamanda yaşayan toplam insan sayısına nüfus denir. Ülkemizde nüfus dağılışı eşit değildir; iklim ve ulaşımın elverişli olduğu kıyı bölgelerinde nüfus yoğunlaşırken iç kesimlerde daha azdır.

TÜİK verilerine göre ülkemizde en az nüfusa sahip il Bayburt olup onu Tunceli ve Ardahan izlemektedir.

Göç ve Nüfus Hareketleri

Bireylerin veya toplulukların bir yerleşim yerinden başka bir yere taşınmasına göç adı verilir. Ülkemizde 2023 yılında 3 milyon 450 bin 953 kişi iller arasında göç etmiştir. İstanbul hem en fazla göç alan hem de en fazla göç veren il konumundadır.

Nüfus Yoğunluğu

Kilometrekareye düşen insan sayısına nüfus yoğunluğu denir. Türkiye genelinde nüfus yoğunluğu 111 kişi iken kilometrekareye 3 bin 13 kişi düşen İstanbul en yüksek, 12 kişi düşen Tunceli ise en düşük nüfus yoğunluğuna sahiptir.

Yerleşme Tipleri

Su kaynaklarının sınırlı ve arazinin düz olduğu kurak bölgelerde evlerin birbirine yakın kurulduğu yapıya toplu yerleşme denir. İç ve Güneydoğu Anadolu kırsalında toplu yerleşmeler yaygındır.

Su kaynaklarının bol, yer şekillerinin engebeli ve tarım arazilerinin parçalı olduğu yerlerde evlerin uzak kurulduğu yapıya dağınık yerleşme denir. Bu yerleşme tipi Karadeniz kıyı kuşağında yaygın olarak görülmektedir.

İnsanların yaşadığı doğal çevre koşulları; onların beslenme, barınma, giyinme, ekonomik faaliyetler ve ulaşım tercihlerini doğrudan etkiler. Doğal çevre unsurlarından iklim ve yer şekilleri nüfusun dağılışında belirleyici rol oynar.

Doğu Karadeniz'de dağların kıyıya paralel uzanması ve engebeli arazi yapısı yerleşim alanlarını kısıtlamış, nüfusun kıyı şeridinde toplanmasına neden olmuştur.

İnsanın Doğal Çevreyi Değiştirmesi

Bireyler ihtiyaçlarını karşılamak ve yaşamlarını kolaylaştırmak amacıyla doğal çevrede çeşitli değişiklikler yaparlar. Köprüler, tüneller, maden ocakları, sulama kanalları ve barajlar bu durumun başlıca örnekleridir.

Deniz üzerine inşa edilen Ordu-Giresun Havalimanı yaklaşık 9 ton ağırlığında taşlarla yapılan deniz dolgusuyla hayata geçirilmiştir. Bozkır Barajı suları altında kalan Konya'nın Dedemli Mahallesi sakinleri ise yeni yerleşim alanına taşınmıştır.

Çevresel Sürdürülebilirlik

İnsanın doğaya müdahalesi zaman zaman su kaynaklarının azalmasına ve çevre kirliliğine yol açabilir. Burdur Gölü'nün kurumasına karşı yapılan çevre temizlikleri doğayı koruma bilincini gösterir.

Doğal kaynakların aşırı tüketimden korunması, atıkların dönüştürülmesi ve çevrenin temiz tutulması temel vatandaşlık sorumlulukları arasındadır.