Söz Sanatları

Benzetme (Teşbih)

Anlatımı güçlendirmek amacıyla, aralarında ortak özellik bulunan iki şeyden zayıf olanın güçlü olana yaklaştırılmasına benzetme denir. Bu sanat, soyut kavramları somutlaştırarak zihinde daha kalıcı hâle getirir.

Benzetme sanatının tam bir cümlede bulunabilecek dört temel ögesi vardır. Bunlar; benzeyen (özellikçe zayıf olan), benzetilen (özellikçe güçlü olan), benzetme yönü (iki varlık arasındaki ortak özellik) ve benzetme edatı (gibi, kadar vb. edatlar) olarak adlandırılır.

* Bizim askerlerimiz aslan gibi kuvvetlidir.

* Benzeyen: askerlerimiz

* Benzetilen: aslan

* Benzetme yönü: kuvvetli

* Benzetme edatı: gibi

* Bağımsızlık mücadelesi sönmeyen bir meşale gibi yolumuzu aydınlatır.

* Benzeyen: bağımsızlık mücadelesi

* Benzetilen: sönmeyen bir meşale

* Benzetme yönü: yolumuzu aydınlatması

* Benzetme edatı: gibi

Dikkat: Bir cümlede benzetme yapılması için dört ögenin de bulunması şart değildir. Sadece benzeyen ve benzetilen kullanılarak da benzetme sanatı yapılabilir.

Kişileştirme (Teşhis)

İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara, insana ait davranış ve özelliklerin yüklenmesine kişileştirme denir. Bu sanat sayesinde doğadaki varlıklar insan gibi hisseder, sevinir ya da üzülür.

Konuşturma (İntak)

İnsan dışındaki varlıkların insan gibi konuşturulması, onlara söz söyletilmesi sanatına konuşturma denir. Konuşturma sanatında, konuşturulan varlığın ağzından çıkan söz doğrudan aktarılır.

* Dalgalanan şanlı bayrak, gökyüzünde süzülürken rüzgâra selam veriyordu.

* Bu cümlede bayrağa insani bir özellik olan selam verme yetisi yüklenerek kişileştirme yapılmıştır.

* Göklerde dalgalanan bayrak, "Yurdumu canımdan çok seviyorum!" diye seslendi.

* Bu cümlede bayrağın doğrudan sözü aktarıldığı için konuşturma sanatı yapılmıştır.

Dikkat: Konuşturma sanatının olduğu her yerde mutlaka kişileştirme sanatı da vardır. Ancak her kişileştirme cümlesinde konuşturma sanatı bulunmak zorunda değildir.

Karşıtlık (Tezat)

Birbirine zıt düşünce, kavram veya durumların, anlatımı kuvvetlendirmek amacıyla bir arada kullanılmasına karşıtlık denir. Bu sanat, sadece zıt kelimelerin yan yana gelmesi değil, zıt durumların karşılaştırılmasıdır.

Abartma (Mübalağa)

Bir özelliğin, durumun ya da olayın olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük gösterilerek anlatılmasına abartma denir. Bu sanat, söylenmek istenen fikri daha çarpıcı kılmak için kullanılır.

* Dün esir sayılmak istenen millet, bugün bağımsız bir devlet kurmuştu.

* Bu cümlede "esir" ve "bağımsız" zıt durumları bir arada kullanılarak karşıtlık sanatı yapılmıştır.

* Şehitlerimizin haberi gelince gözyaşlarımız sel oldu aktı.

* Bu cümlede gözyaşlarının miktarını vurgulamak için durum olduğundan çok daha büyük gösterilerek abartma yapılmıştır.

* Cepheye mermi taşıyan anaların ayakları soğuktan donsa da yürekleri vatan sevgisiyle yanıyordu.

* Bu cümlede "donmak" ve "yanmak" durumları karşıtlık oluşturmaktadır.

* Vatanı kurtarmak için dünyaları önüne serseler yine de yolundan dönmezdi.

* Bu cümlede kararlılığı belirtmek için "dünyaları önüne sermek" ifadesiyle abartma yapılmıştır.