Alevilik Bektaşilik ile İlgili Temel Kavramlar ve Cem Erkânları

Temel Kavramlar

Alevi kelimesi sözlükte Hz. Ali'ye sevgi gösteren ve ona taraftar olan kimse anlamına gelir. Bektaşilik ise XIII. yüzyılda Horasan'ın Nişabur şehrinden gelip Anadolu'da Sulucakarahöyük'e yerleşen Hacı Bektaş Veli'nin görüşlerine ve tasavvufi anlayışına dayanır.

Her iki gelenek de Hz. Ali ve Ehlibeyt sevgisi etrafında birleşerek Alevilik Bektaşilik adını almıştır. Bu kültürde yalan ve hileden kaçınmak, helal kazanç sağlamak ve insana değer vermek temel ilkedir.

Cem ve Cemevi

Cem kelimesi sözlükte bir araya gelmek ve toplanmak anlamlarına gelir. Bu ibadete aynı zamanda ayinicem adı verilmektedir.

Ayinicemlerin yapıldığı, yol ve adap ilkelerinin öğretildiği sosyal ve kültürel mekânlara cemevi denir. Ülkemizde cemevlerinin bakım, onarım ve hizmet süreçleri Alevi Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı tarafından yürütülmektedir.

Erkân ve Dede

Erkân, Alevilik Bektaşilik geleneğinde cem ibadetinin belirli bir düzen, usul ve kurallar çerçevesinde yerine getirilmesini ifade eder.

Cem ayinleri toplulukta manevi rehber kabul edilen ve dede olarak adlandırılan önderlerin yönetiminde gerçekleştirilir.

Cem Çeşitleri

Görgü cemi, toplumda birlik ve düzeni korumak amacıyla yılda bir defa düzenlenen ibadettir. Yola giren bireyler bu cemde bir yıllık davranışlarının muhasebesini yapar ve görgü kurbanı kesilir.

İkrar cemi, Alevilik Bektaşilik yoluna girecek kişilerin dede ve topluluk huzurunda bu yola bağlı kalacaklarına dair söz verdikleri törendir. İkrar kavramı açıkça söylemek ve kabul etmek anlamına gelmektedir.

Abdal Musa cemi, toplumdaki küskünlerin ve dargınların barıştırılması, birlik ve beraberliğin pekiştirilmesi amacıyla Abdal Musa adına düzenlenen cemdir.

On İki Hizmet

Cem erkânı süresince On İki İmam'a nispetle yürütülen On İki Hizmet bulunmaktadır.

Bu hizmetler dede, rehber, gözcü, çerağcı, zakir, ferraş, sakka, sofracı, pervane, peyikçi, iznikçi ve bekçi adıyla bilinen görevlilerce icra edilir. Her görevlinin cem esnasında yerine getirdiği özel sorumlulukları vardır.

Gülbank

Gülbank, Farsçada bülbül şakıması veya gül sesi anlamına gelen, kalıplaşmış dua metinleridir. Genellikle Bismişah ifadesiyle başlayıp Hû, Allah Allah nidalarıyla tamamlanır.

Gülbanklerde geçen şah kelimesi evrenin mutlak yöneticisi olan Allah'ı simgeler. İkrar, ad koyma, sofra ve cenaze gibi durumlar için farklı gülbank metinleri okunur.

Ocak Kültürü ve Musahiplik

Ocak, Alevilik Bektaşilik düşüncesinde dedelerin bağlı bulunduğu aile ve soy zincirini ifade eder. Ocakların başında yer alan dedeler için el ele, el Hakk'a ikrarı temel ilkelerdendir.

Musahiplik, kelime anlamıyla sohbet arkadaşlığı ve yol kardeşliği demektir. Hz. Peygamber'in Mekke'den Medine'ye göç eden muhacirler ile Medineli ensarı kardeş ilan etmesi esasına dayanır.

Dört Kapı Kırk Makam

Dört kapı kırk makam, insanın manevi olgunluğa erişmesi ve Yüce Allah'a yakınlaşması için geçmesi gereken gelişim aşamalarını ifade eder.

Bu anlayış, bireyin ahlaki yönden gelişerek olgun bir insan haline gelmesini hedefler.