Hz. Muhammed’in Daveti: Medine Dönemi

Yesrib'den Medine'ye Dönüşüm

Hicret sonrasında Yesrib şehrinin adı, Hz. Peygamber'in yaptığı düzenlemelerle Medinetü'r-Resul (Peygamber şehri) ve zamanla Medine olarak değiştirilmiştir. Hz. Peygamber şehirdeki toplumsal huzuru sağlamak için aralarında uzun yıllardır düşmanlık bulunan Evs ve Hazrec kabilelerini barıştırmıştır.

Kardeşlik Antlaşması (Muahat)

Hz. Peygamber, Mekke'den göç eden muhacirler ile onlara kucak açan Medineli Müslümanlar yani ensar arasında muahat adı verilen kardeşlik bağını kurmuştur. Bu uygulama sayesinde Mekkeli Müslümanların barınma ve geçim sorunları çözüme kavuşturulmuştur.

Medineli ensar, evlerini ve mallarını muhacirlerle paylaşmıştır. Örneğin ensardan Sad bin Rebi malının yarısını Abdurrahman bin Avf'a vermeyi teklif etmiş; Abdurrahman bin Avf ise çarşının yolunu göstermesini rica ederek ticaretle geçimini sağlamayı tercih etmiştir.

Medine Sözleşmesi

Şehirde yaşayan Müslümanlar, müşrik Araplar ve Yahudi kabileleri olan Benî Kaynuka, Benî Kurayza ve Benî Nadir arasında Medine Sözleşmesi imzalanmıştır. Bu belgeyle Medine'deki tüm inanç gruplarının bir arada barış içinde yaşaması hedeflenmiştir.

Sözleşmeye göre taraflardan birine saldırı olduğunda şehir ortaklaşa savunulacak ve herkes kendi savaş masrafını karşılayacaktır. Ayrıca kabileler arasındaki anlaşmazlıklarda Hz. Peygamber hakem ve yönetici olarak kabul edilmiştir.

Mescid-i Nebevi'nin İnşası

Medine'ye varışın ardından iki yetim kardeşe ait olan bir arsa satın alınarak Mescid-i Nebevi inşasına başlanmıştır. Arsanın bedelini Hz. Ebu Bekir ödemiş ve inşasında Hz. Peygamber bizzat kerpiç taşıyarak çalışmıştır.

Yedi ay süren inşaat boyunca Hz. Peygamber, evi mescidin yakınında bulunan Ebu Eyyüb Ensari'nin misafiri olmuştur. Mescidin yan tarafına Hz. Peygamber ve ailesinin kalabileceği odalar eklenmiştir.

Mescidin Bölümleri ve Suffe

Mescid-i Nebevi'nin bitişiğine kimsesiz, yoksul ve ilim öğrenmek isteyen sahabelerin kalması için Suffe adı verilen gölgelik bir bölüm inşa edilmiştir. Burada barınan ve eğitim gören Müslümanlara Ashabısuffe denilmiştir.

Suffe, İslam tarihindeki ilk yatılı eğitim ve öğretim kurumu olma niteliği taşır. Burada yetişen sahabeler Kur'an ayetlerini öğrenmiş ve diğer kabilelere dini tebliğ etmek amacıyla öğretmen olarak görevlendirilmiştir.

Mescid-i Nebevi'nin Çok Yönlü İşlevleri

Mescid-i Nebevi yalnızca bir ibadet alanı olarak kalmamış, Medine toplumunun her türlü ihtiyacına cevap vermiştir.

Bu mekân aynı zamanda devlet işlerinin görüşüldüğü bir yönetim, adalet kararlarının alındığı bir mahkeme, yaralıların tedavi edildiği bir sağlık merkezi ve yabancı elçilerin kabul edildiği bir diplomasi merkezi olarak kullanılmıştır.

Bedir Savaşı (624)

Medineli Müslümanlar ile Mekkeli müşrikler arasında gerçekleşen ilk büyük çatışma Bedir Savaşı olarak tarihe geçmiştir. 305 kişilik Müslüman ordusu, Ebu Cehil komutasındaki 1000 kişilik müşrik ordusunu büyük bir mağlubiyete uğratmıştır.

Savaşta müşrik ordusunun lideri Ebu Cehil dahil 70 müşrik ölmüş ve 70 kişi esir alınmıştır. Müslümanlar bu mücadelede 14 şehit vermiştir.

Uhud Savaşı (625)

Mekkeliler Bedir'in intikamını almak amacıyla 3000 kişilik bir orduyla Medine yakınlarına gelmiştir. 700 kişilik Müslüman ordusu ile yapılan Uhud Savaşı sırasında Hz. Peygamber stratejik önem taşıyan Ayneyn Tepesi'ne 50 okçu yerleştirmiştir.

Okçulara savaşı kazansalar bile yerlerinden ayrılmamaları emredilmiştir. Ancak okçuların bir kısmının savaşın kazanıldığını düşünerek tepeyi terk etmesi üzerine müşrik süvarileri arkadan saldırmış ve Müslümanlar zor durumda kalmıştır. Hz. Hamza şehit olmuş, Hz. Peygamber ise yaralanmıştır.

Hendek Savaşı (627)

Müşrikler Medine'yi tamamen yok etmek için çevre kabilelerle birleşerek 10.000 ila 12.000 kişilik büyük bir ordu kurmuştur. Müslümanlar savunma amacıyla Hendek Savaşı hazırlıklarına başlamıştır.

Sahabeden Selman Farisi'nin önerisi doğrultusunda Medine'nin saldırıya açık olan kuzey kısmına geniş ve derin hendekler kazılmıştır. 3000 kişilik Müslüman ordusu şehri korumuş, 20 gün süren kuşatmanın ardından müşrik ordusu başarısız olarak geri çekilmek zorunda kalmıştır.

Hudeybiye Antlaşması (628)

Hz. Peygamber 628 yılında yaklaşık 1500 sahabiyle Kâbe'yi ziyaret (umre) etmek amacıyla Mekke'ye doğru yola çıkmıştır. Mekkeliler Müslümanları şehre sokmak istememiş, yapılan görüşmeler sonucunda Hudeybiye Antlaşması imzalanmıştır.

Antlaşma maddelerine göre Müslümanlar o yıl Kâbe'yi ziyaret etmeyecek, ertesi yıl silahsız olarak üç günlüğüne Mekke'ye gelebilecektir. Ayrıca taraflar arasında on yıl boyunca savaş yapılmayacak ve diğer Arap kabileleri istedikleri tarafla ittifak kurabilecektir.

Mekke'den Medine'ye kaçan reşit olmayan kişiler geri iade edilecek, Medine'den Mekke'ye sığınanlar ise iade edilmeyecektir. Bu antlaşma ilk bakışta aleyhte görünse de Mekkeli müşrikler İslam Devleti'nin siyasi ve hukuki varlığını resmen tanımış olmuştur.

Mekke'nin Fethi (630)

Mekkeli müşriklerin Hudeybiye Antlaşması'nı ihlal etmesi üzerine Hz. Peygamber 10.000 kişilik bir orduyla Mekke üzerine yürümüştür. 630 yılında şehir neredeyse hiç kan dökülmeden fethedilmiştir.

Hz. Peygamber Mekke'ye girdiğinde genel af ilan ederek kendilerine yıllarca zulmeden Mekkelileri bağışlamıştır. Kâbe putlardan tamamen temizlenmiş, tevhid inancı hâkim kılınmıştır.

Çevre Hükümdarlara Diplomasi Mektupları

Hz. Peygamber, Hudeybiye sonrasında sağlanan barış ortamında çevre ülkelerin hükümdarlarına İslam'a davet mektupları göndermiştir. Mektupların altına "Muhammed Resulullah" yazılı mühür vurulmuştur.

Bu davete Habeş Necaşisi olumlu karşılık vererek Müslümanlığı kabul etmiştir. Bizans İmparatoru ve Mısır Valisi elçilere nezaket gösterip hediyeler göndermiş ancak dini kabul etmemiş; Sasani Hükümdarı ise mektubu yırtarak daveti reddetmiştir.

Veda Haccı ve Veda Hutbesi (632)

Hz. Peygamber Hicret'in 10. yılında yüz bini aşkın Müslümanla birlikte hac ibadetini yerine getirmiştir. Bu hac sırasında Arafat'ta irad ettiği konuşmaya Veda Hutbesi adı verilir.

Veda Hutbesi'nde insanların can, mal ve namus güvenliklerinin kutsal olduğu vurgulanmış, faiz ve kan davaları tamamen kaldırılmıştır. Kadın haklarının gözetilmesi emredilmiş, ırk üstünlüğü reddedilerek üstünlüğün yalnızca takvada olduğu belirtilmiştir.

Hz. Peygamber vefatından sonra Müslümanlara Kur'an-ı Kerim'i, kendi sünnetini ve ailesini ifade eden Ehlibeyt mensuplarını emanet olarak bırakmıştır.

Hz. Peygamber'in Vefatı

Hz. Peygamber Medine'de 8 Haziran 632 tarihinde (13 Rebiyülevvel 11) vefat etmiştir. Vefat haberi sahabeler arasında büyük bir üzüntüye yol açmış, Hz. Ebu Bekir Kur'an ayetleriyle Müslümanları teskin etmiştir.

Hz. Peygamber vefat ettiği odaya defnedilmiştir ve kabri günümüzde Medine'deki Mescid-i Nebevi sınırları içerisinde yer almaktadır.