Fen Bilimleri 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 05 Maddenin Doğasına Yolculuk Konu 4/4

Karışımların Ayrılması

Karışımları oluşturan maddelerin fiziksel özellik farklarından yararlanılarak uygulanan buharlaştırma, yoğunluk farkı ile ayırma ve damıtma yöntemlerinin ayrıntılı incelemesi.

Kazanımlar

30. Hafta3 Mayıs – 7 Mayıs

FB.7.5.10 Karışımları ayırmak için çeşitli deney yapabilme

a Farklı karışımları ayırmak için deney tasarlar.
b Deney ile ilgili ölçme ve veri analizi yapar.

Konu araçları6 araç

Konu bölümleri

Fiziksel Özellik Farkı ve Buharlaştırma Yöntemi

Karışımlar, bileşenlerinin fiziksel özellik farklarından yararlanılarak uygun yöntemlerle birbirinden ayrılır.

Karışımlar tanecik boyutu, yoğunluk, çözünürlük, erime ve kaynama noktası gibi fiziksel özellik farklarıyla ayrılır.
Tanecikleri süzgeç kâğıdından geçebilecek kadar küçük olan çözeltiler süzme yöntemiyle ayrılamaz.
Birbiri içinde çözünen katı-sıvı karışımları ayırmada buharlaştırma yöntemi kullanılır.
Buharlaştırmada karışım ısıtılarak sıvı uzaklaştırılır ve kapta sadece katı madde kalır.
Deniz suyundan sofra tuzu elde edilmesi buharlaştırma yöntemine örnektir.

Dikkat Süzme yöntemi tanecik boyutu farkına dayanırken, buharlaştırma yöntemi çözünen katı-sıvı çözeltilerini ayırmada kullanılır.

Yoğunluk Farkı ile Ayırma ve Ayırma Hunisi

Birbiri içinde çözünmeyen sıvıların oluşturduğu heterojen karışımlar yoğunluk farkından yararlanılarak ayrılır.

Birbiri içinde çözünmeyen ve yoğunlukları farklı sıvı-sıvı heterojen karışımları ayırmada ayırma hunisi kullanılır.
Yoğunluğu büyük olan sıvı kabın alt kısmında, yoğunluğu küçük olan sıvı ise üst kısmında toplanır.
Zeytinyağı-su karışımında yoğunluğu fazla olan su ayırma hunisinin dibinde kalır.
Ayırma hunisinin musluğu açılarak yoğunluğu büyük olan sıvı ilk olarak başka bir kaba aktarılır.

Dikkat Ayırma hunisi heterojen sıvı-sıvı karışımlarını ayırırken, buharlaştırma homojen katı-sıvı karışımlarını ayırır.

Kaynama Noktası Farkı ve Damıtma Yöntemi

Birbiri içinde çözünen sıvı-sıvı homojen karışımlar kaynama noktası farkından yararlanılarak ayrılır.

Kaynama noktaları farklı ve birbiri içinde çözünen sıvı-sıvı homojen karışımları ayırmada damıtma (ayrımsal damıtma) uygulanır.
Karışım ısıtıldığında kaynama noktası daha düşük olan sıvı önce buharlaşır.
Buharlaşan sıvı madde soğutucu sistemden geçerken yoğuşarak ayrı kapta toplanır.
Alkollü su karışımının ayrılması ayrımsal damıtma yöntemine örnektir.
Ham petrolden benzin ve mazot elde edilmesi damıtma yöntemiyle gerçekleştirilir.

Dikkat Ayırma hunisi heterojen sıvı karışımlarında uygulanırken, damıtma yöntemi homojen sıvı karışımlarında uygulanır.

Bilim Tarihinde Ayrıştırma Yöntemleri ve Bilim İnsanları

Tarihteki bilim insanları karışımları ayırmak ve yeni maddeler elde etmek için araç ve yöntemler geliştirmiştir.

Câbir bin Hayyân'ın katkıları;

Câbir bin Hayyân damıtma işlemini yapmak için imbik adı verilen aracı ve deney tüplerini icat etmiştir.
Tarihteki ilk kimya laboratuvarını Câbir bin Hayyân kurmuştur.
Nitrik asit ve hidroklorik asit karışımıyla altın ve platini çözen Kral Suyu çözeltisini keşfetmiştir.

Ebû Bekir er-Râzî'nin katkıları;

Ebû Bekir er-Râzî organik maddeleri damıtarak yağ, tuz ve boyalar elde etmiştir.
Ebû Bekir er-Râzî damıtma, buharlaştırma, kristalleştirme ve süblimleştirme gibi ayırma tekniklerini kullanmıştır.

Detaylı konu anlatımı

Fiziksel Özellik Farkı ve Buharlaştırma Yöntemi

Karışımları oluşturan maddeler tanecik boyutu, yoğunluk, çözünürlük, erime ve kaynama noktası gibi fiziksel özellik farklarından yararlanılarak ayrıştırılır.

Süzgeç kâğıdından geçebilecek kadar küçük taneciklere ayrılan çözeltiler süzme yöntemiyle ayrılamaz. Birbiri içinde çözünen katı-sıvı karışımlarını ayırmak için buharlaştırma yöntemi kullanılır.

Bu yöntemde sıvı madde ısıtılarak buharlaştırılır ve kapta sadece katı madde kalır. Deniz suyundan tuz elde edilmesi bu yöntemin en bilinen uygulamasıdır.

Yoğunluk Farkı ile Ayırma ve Ayırma Hunisi

Birbiri içinde çözünmeyen ve yoğunlukları farklı olan sıvı-sıvı heterojen karışımları ayırmak için ayırma hunisi kullanılır.

Yoğunluğu büyük olan sıvı kabın alt kısmında toplanırken, yoğunluğu küçük olan sıvı üst kısımda kalır.

Zeytinyağı ve su karışımı ayırma hunisine konulduğunda yoğunluğu fazla olan su dipte kalır. Musluk açılarak önce su başka bir kaba aktarılır ve sıvılar birbirinden ayrılır.

Kaynama Noktası Farkı ve Damıtma Yöntemi

Kaynama noktaları farklı olan ve birbiri içinde çözünen sıvı-sıvı homojen karışımları ayırmak için damıtma veya diğer adıyla ayrımsal damıtma yöntemi uygulanır.

Karışım ısıtıldığında kaynama noktası daha düşük olan sıvı önce kaynayarak buharlaşır. Buharlaşan madde soğutucu sistemden geçerken yoğuşur ve ayrı bir kapta toplanır.

Alkollü su karışımının ayrılması ve ham petrolden benzin ile mazot elde edilmesi damıtma yönteminin temel örneklerindendir.

Bilim Tarihinde Ayrıştırma Yöntemleri ve Bilim İnsanları

Tarihte kimya biliminin gelişmesine katkı sağlayan bilim insanları karışımları ayırmak için çeşitli araç ve yöntemler geliştirmiştir.

Câbir bin Hayyân, damıtma işlemini gerçekleştirmek için imbik adı verilen aracı ve deney tüplerini icat etmiş, ilk kimya laboratuvarını kurmuştur. Ayrıca nitrik asit ile hidroklorik asidi karıştırarak altın ve platini çözen Kral Suyu çözeltisini keşfetmiştir.

Ebû Bekir er-Râzî ise organik maddeleri damıtarak yağ, tuz ve boyalar elde etmiş; damıtma, buharlaştırma, kristalleştirme ve süblimleştirme gibi ayırma tekniklerini kullanmıştır.

Konuyu anlama alıştırmaları

Fiziksel Özellik Farkı ve Buharlaştırma Yöntemi

Günlük Hayattan Bul: Mutfakta yemek pişirirken veya gıda hazırlarken buharlaştırma yöntemine benzeyen bir ayırma sürecini gözlemledin mi?

Yoğunluk Farkı ile Ayırma ve Ayırma Hunisi

Dene: Şeffaf bir bardağa önce su ekleyip üzerine biraz sıvı yağ döktüğünde sıvıların nasıl sıralandığını ve bu durumu ayırma hunisiyle nasıl ayırabileceğini gözlemle.

Kaynama Noktası Farkı ve Damıtma Yöntemi

Karşılaştır: Buharlaştırma yöntemi ile damıtma yöntemi arasındaki en temel farkı sıvı bileşenin korunması açısından değerlendir.

Bilim Tarihinde Ayrıştırma Yöntemleri ve Bilim İnsanları

Hayal Et: Câbir bin Hayyân'ın icat ettiği imbiğin çalışmasını ve sıvının buharlaşıp damlalar hâlinde toplanmasını gözünün önüne getir.

Özet

Fiziksel Özellik Farkı: Karışımlar maddelerin tanecik boyutu, yoğunluk ve kaynama noktası gibi farklarıyla ayrılır.
Buharlaştırma Yöntemi: Birbiri içinde çözünen katı-sıvı karışımlarında sıvının buharlaştırılarak katı maddenin elde edilmesidir.
Ayırma Hunisi: Birbiri içinde çözünmeyen ve yoğunlukları farklı sıvı-sıvı heterojen karışımları ayırmaya yarayan araçtır.
Yoğunlık Farkı: Ayırma hunisine konulan heterojen sıvılardan yoğunluğu büyük olan sıvı dipte toplanır.
Damıtma Yöntemi: Kaynama noktaları farklı birbiri içinde çözünen sıvı-sıvı homojen karışımları ayırma tekniğidir.
Kaynama Noktası Farkı: Damıtma işleminde kaynama noktası daha düşük olan sıvı sistemde ilk önce buharlaşır.
Câbir bin Hayyân: Damıtma imbiği ile deney tüplerini icat eden ve Kral Suyu çözeltisini keşfeden bilim insanıdır.
Ebû Bekir er-Râzî: Organik maddeleri damıtarak yağ, tuz ve boya elde eden tarihi bilim insanıdır.

Düşün ve yorumla

Deniz suyunu içme suyuna dönüştürmek veya ham petrolden yakıt elde etmek gibi ayrıştırma teknolojileri olmasaydı insan hayatı ve medeniyet bundan nasıl etkilenirdi?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.