Uzayda Neler Var?

Sıcak gaz ve toz bulutlarının sıkışmasıyla oluşan, etrafına ısı ve ışık saçan küresel gök cisimlerine yıldız denir. Güneş de orta büyüklükte bir yıldızdır ve tüm yıldızlar gibi doğar, gelişir ve yaşam sürecini tamamlar.

Yıldızlar yüzey sıcaklıklarına göre farklı renklerde görünür. Yüzey sıcaklığı en yüksek olan sıcak yıldızlar mavi veya beyaz renkte görünür. Yüzey sıcaklığı orta düzeyde olan yıldızlar sarı renktedir. Yüzey sıcaklığı en düşük olan soğuk yıldızlar ise turuncu veya kırmızı renkte görünür.

Yıldızların yaşını tahmin etmek için üç temel yöntem kullanılır. Bunlar parlaklık ve sıcaklık grafiği, yıldızın dönme hızı ve iç titreşimlerden kaynaklanan parlaklık değişimlerinin gözlemlenmesidir. Genç yıldızlar daha hızlı dönerken, yaşlı yıldızlar daha yavaş döner.

Halk arasında yıldız kayması olarak bilinen olay yıldızlarla ilgili değildir. Atmosfere giren gök taşlarının sürtünmeden dolayı yanarak ışık izi bırakması sonucu Dünya atmosferinde gerçekleşir.

Yıldızlar, hidrojen gazı, toz ve diğer materyallerden oluşan bulutsu adı verilen yıldız oluşum bölgelerinde doğar. Atbaşı Bulutsusu, Orion Bulutsusu ve Tarantula Bulutsusu bilinen en belirgin bulutsu örneklerindendir. Gaz ve toz bulutunun kütle çekimi etkisiyle çöküp ısınması sonucu ön yıldız oluşur.

Yıldızların yaşam süresini başlangıçtaki kütleleri belirler. Kütlesi büyük olan yıldızlar enerjilerini hızlı tükettiği için daha kısa yaşar. Başlangıç kütlesi Güneş'in kütlesinin sekiz katından az olan küçük kütleli yıldızlar sırasıyla kırmızı dev ve gezegenimsi bulutsu evrelerinden geçer. Yaşamlarının sonunda geriye beyaz cüce kalır.

Başlangıç kütlesi sekiz Güneş kütlesinden büyük olan yıldızlar ise kırmızı süperdev evresine ulaşır. Bu dev yıldızlar süpernova patlaması ile yaşamlarını sonlandırır. Patlama sonrasında geriye nötron yıldızı ya da maddeleri içine çeken kara delik kalır.

Uzaydaki gök cisimleri arasındaki uzaklıklar kilometre ile ifade edilemeyecek kadar büyüktür. Bu nedenle astronomide zaman birimi değil, bir mesafe birimi olan ışık yılı kullanılır.

Işık boşlukta saniyede yaklaşık 300.000 kilometre yol alır. Işığın boşlukta bir yılda katettiği mesafeye bir ışık yılı denir. Bir ışık yılı yaklaşık olarak 9 trilyon 460 milyar kilometredir.

Güneş Sistemine Güneş'ten sonra en yakın yıldız Erboğa Takımyıldızı'nda yer alan Proxima Centauri yıldızıdır. Bu yıldızın Dünya'ya olan uzaklığı yaklaşık 4,24 ışık yılıdır.

Dünya'dan bakıldığında bir aradaymış gibi görünen ve çeşitli şekiller oluşturan yıldız gruplarına takımyıldız denir. Büyükayı, Küçükayı, Kraliçe, Avcı, Başak, Ejderha ve Çoban en bilinen takımyıldızlar arasındadır. Gökyüzü haritalarının çıkarılmasında ve gözlemlerde kolaylık sağlar.

Birbirine kütle çekim kuvveti ile bağlı gerçek yıldız gruplarına ise yıldız kümesi adı verilir. Takımyıldızlar ise sadece bakış açısına bağlı görünür gruplardır.

Küçükayı takımyıldızında yer alan Kutup Yıldızı, Dünya'nın dönme ekseninin kuzey uzantısında bulunur. Bu özel konumu nedeniyle gökyüzünde yeri değişmez ve her zaman kuzey yönünü gösterir.

Milyarlarca yıldız, gaz ve toz bulutları, gezegenler ve gök taşlarından oluşan dev sistemlere galaksi veya gök ada denir. Galaksileri ilk keşfeden ve sınıflandıran bilim insanı Edwin Hubble'dır.

Güneş Sistemi sarmal yapıda olan Samanyolu galaksisinin Avcı kolunda yer alır. Samanyolu'na en yakın komşu galaksi ise yine sarmal yapıda olan Andromeda galaksisidir. Andromeda'nın çapı Samanyolu'nun yaklaşık iki katıdır.

Dünya dâhil tüm gök cisimlerini ve aralarındaki uzay boşluğunu kapsayan yapıya evren denir. Evren, tanımlanabilen en büyük yapıdır.

Gök cisimlerinin hiyerarşik sıralaması küçükten büyüğe doğru gezegen, Güneş Sistemi, Samanyolu Galaksisi ve Evren şeklindedir. Bu durum bir adres dizilimine benzetilebilir.