Sosyal Bilgiler 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 05 Hayatımızdaki Ekonomi Konu 1/2

Millî Kalkınma Hamleleri

Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığını sağlamak, üretim kapasitesini artırmak ve çağdaş teknolojiye ulaşmak amacıyla geçmişten günümüze gerçekleştirilen planlı kalkınma hamleleri.

Kazanımlar

26. Hafta5 Nisan – 9 Nisan

SB.7.5.1 Millî kalkınma hamlelerini neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme

  1. a Millî kalkınma hamlelerine neden olan unsurları inceler.
  2. b Millî kalkınma hamlelerinin etkilediği unsurları inceler.

Konu araçları6 araç

Konu bölümleri

Millî Kalkınma Kavramı ve Türkiye İktisat Kongresi

Savaşlar sonrası düşen üretim ve yetersiz sanayi tesisleri, yeni devleti millî ekonomi politikaları belirlemeye yöneltmiştir.

Millî Kalkınma Hamleleri;

  • Ülkenin ekonomik bağımsızlığını ve üretim kapasitesini artırmayı hedefleyen planlı girişimlerdir.
  • Osmanlı'nın son dönemindeki sanayileşme çabalarının Millî Mücadele sonrasındaki devamı niteliğindedir.

Türkiye İktisat Kongresi ve Misak-ı İktisadi;

  • İzmir'de 17 Şubat - 4 Mart 1923'te Mustafa Kemal öncülüğünde toplanmıştır.
  • Kongrede alınan kararlar Misak-ı İktisadi (Ekonomik And) adıyla kabul edilmiştir.
  • İthalatta israftan kaçınma, tasarruf yapma ve yerli üretimi artırma temel ilke edinilmiştir.

Cumhuriyet Dönemi Öncü Girişimcileri ve Yerli Üretim

İzmir İktisat Kongresi kararlarının ardından vatansever girişimciler farklı alanlarda yerli üretim hamleleri başlatmıştır.

Savunma ve Sanayi Girişimcileri;

  • Şakir Zümre, 1925'te kurduğu ilk millî mühimmat fabrikasında ordunun cephane ve sivil araç ihtiyacını karşılamıştır.
  • Nuri Killigil, yerli makineler kullanarak kendi tasarımı olan silah, top ve mühimmatları imal etmiştir.

Kâğıt, Havacılık ve Tarım Hamleleri;

  • Mehmet Ali Kâğıtçı, 1936'da İzmit'te ilk modern kâğıt fabrikasını açarak ülkenin kâğıt ihtiyacını karşılamıştır.
  • Nuri Demirağ, ilk yerli eğitim uçağı Nu.D-36'yı üretmiş ve Yeşilköy'de Gök Okulu'nu açmıştır.
  • Vecihi Hürkuş, 1933'te sivil havacılığı yaygınlaştırmak ve ulaşım ile sağlık hizmetlerini geliştirmek için çalışmıştır.
  • Zihni Derin, Rize'de çay yetiştirilebileceğini kanıtlayarak Doğu Karadeniz'de çay tarımını başlatmıştır.

İlk Yerli Otomobil;

  • Devrim, 1961'de Eskişehir'de üretilen ilk yerli otomobildir ancak dönemin şartları nedeniyle seri üretime geçememiştir.

Kalkınmayı Etkileyen Etkenler ve Kurumsallaşma

İç ve dış etkenler kalkınmayı yavaşlatsa da madencilik, savunma ve bölgesel gelişimi sağlamak amacıyla kurumsallaşmaya gidilmiştir.

Kalkınmayı Yavaşlatan Etkenler;

  • II. Dünya Savaşı sürecinde bütçe zorlukları, ham madde sıkıntısı ve ithal ürünler üretimi olumsuz etkilemiştir.

Madencilik ve Sanayi Kurumları;

  • Etibank, 1935'te yer altı kaynaklarını işletmek ve madenciliği desteklemek amacıyla kurulmuştur.
  • MKE, 1950 yılında askerî mühimmat ve sanayi üretimi sağlamak üzere faaliyete geçmiştir.

Savunma ve Bölgesel Kalkınma;

  • Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası yerli savunma için 1975'te ASELSAN, 1982'de HAVELSAN kurulmuştur.
  • GAP, 1980 yılında Güneydoğu Anadolu bölgesinde ekonomik ve sosyal kalkınmayı sağlamak için başlatılmıştır.

Günümüz Teknoloji Hamleleri ve Gelecek Vizyonu

Günümüz millî kalkınma hamleleri yüksek teknoloji, uzay, savunma sanayisi ve yerli üretim odaklı sürdürülmektedir.

Teknoloji ve Destek Kurumları;

  • AR-GE ve inovasyon çalışmaları TÜBİTAK ile KOSGEB gibi kurumlar tarafından hibe ve programlarla desteklenmektedir.
  • Kocaeli'de kurulan Bilişim Vadisi, Türkiye'nin en büyük teknoloji geliştirme üssüdür.

Savunma ve Yerli Üretim Hamleleri;

  • Savunmada KAAN muharip uçağı, TCG Anadolu SİHA gemisi, yerli İHA/SİHA ve MİLGEM projeleri geliştirilmiştir.
  • Yerli elektrikli otomobil Togg 2022'de seri üretime geçmiş, yerli aşı Turkovac üretime sunulmuştur.

Uzay ve Gençlik Vizyonu;

  • 2018'de kurulan TUA bünyesinde Alper Gezeravcı ilk Türk astronot olarak uzaya gitmiştir.
  • TEKNOFEST, yarışmalar ve projeler aracılığıyla öğrencileri teknolojik üretime teşvik etmektedir.

Dikkat AR-GE bilgi dağarcığını artırma sürecini ifade ederken, inovasyon bu yeni fikirlerin değer üreten çıktılara dönüştürülmesidir.

Detaylı konu anlatımı

Millî Kalkınma Kavramı ve Türkiye İktisat Kongresi

Millî kalkınma hamleleri, bir ülkenin ekonomik ve sosyal bağımsızlığını güçlendirmek, üretim kapasitesini artırmak ve çağdaş bir devlet yapısına ulaştırmak amacıyla yapılan planlı ve kapsamlı girişimlerdir.

Bu hamleler, Osmanlı Devleti'nin son döneminde başlayan sanayileşme çabalarının devamı niteliğinde olup Millî Mücadele sonrasında daha planlı bir şekilde uygulanmıştır.

Savaş yıllarında üretimin düşmesi ve sanayi tesislerinin yetersiz kalması, yeni kurulan Türk devletini yeni ekonomi politikaları belirlemeye yöneltmiştir. Bu amaçla 17 Şubat - 4 Mart 1923 tarihleri arasında Mustafa Kemal öncülüğünde İzmir İktisat Kongresi toplanmıştır.

Kongrede alınan kararlar Misak-ı İktisadi (Ekonomik And) olarak adlandırılmıştır. Bu ilkeler doğrultusunda halkın kendi ihtiyacını mümkün olduğunca kendi üretmesi, ithalatta israftan kaçınması ve millî üretimi artırmak için kararlılıkla çalışması hedeflenmiştir.

Cumhuriyet Dönemi Öncü Girişimcileri ve Yerli Üretim

İzmir İktisat Kongresi kararlarının ardından vatansever girişimciler yerli sanayi hamlelerini başlatmıştır. Şakir Zümre, 1925 yılında kurduğu Türk Sanayi Harbiye ve Madeniye Fabrikası ile ordunun mühimmat ihtiyacını karşılamış, ayrıca soba ve tarım aletleri üreterek ihraç etmiştir.

Nuri Killigil, 1933'te Zeytinburnu Demir Fabrikasını, 1938'de ise Sütlüce Silah ve Cephane Fabrikasını faaliyete geçirmiştir. İthal makine yerine yerli üretim makineler kullanarak kendi tasarımı olan tabanca, el bombası ve mühimmatları üretmiştir.

Mehmet Ali Kâğıtçı, I. Beş Yıllık Kalkınma Planı kapsamında 1934 yılında İzmit'te selüloz ve kâğıt fabrikasını kurmuş, 1936'da ilk kâğıdı üretmiştir. Bu tesis, II. Dünya Savaşı sırasındaki ham madde krizinde gazete ve eğitim kâğıdı ihtiyacını karşılamıştır.

Nuri Demirağ, demiryolu yatırımlarının yanı sıra ilk uçak fabrikasını kurarak Nu.D-36 adıyla ilk yerli eğitim uçağını imal etmiş ve Yeşilköy'de Gök Okulu açmıştır. Sivil havacılığı yaygınlaştırmak isteyen Vecihi Hürkuş da 1933'te ulaşım ve sağlık hizmetlerine katkı sağlayan girişimlerde bulunmuştur.

Zihni Derin, Rize'de çay yetiştirilebileceğini kanıtlayarak bölge halkının geçim kaynağını oluşturmuştur. 1961 yılında Eskişehir'de Türk mühendislerince üretilen ilk yerli otomobil Devrim, dönemin koşulları nedeniyle seri üretime geçememiştir.

Kalkınmayı Etkileyen Etkenler ve Kurumsallaşma

Millî kalkınma hamleleri zaman zaman iç ve dış etkenler nedeniyle yavaşlama yaşamıştır. 1939-1945 yılları arasındaki II. Dünya Savaşı, bütçe zorlukları, ham madde sıkıntısı ve ucuz ithal ürünlerin pazara girmesi üretimi olumsuz etkilemiştir.

Sanayi ve madenciliği desteklemek amacıyla 1935'te Etibank kurulmuş, 1950'de Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKE) faaliyete geçmiştir. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında yaşanan ambargolar, yerli savunma sanayisinin önemini bir kez daha ortaya koymuştur.

Bu süreçte millî savunma altyapısını güçlendirmek adına 1975 yılında ASELSAN, 1982 yılında ise HAVELSAN kurulmuştur. Bölgesel kalkınmayı sağlamak amacıyla 1980 yılında Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) hayata geçirilmiştir.

Günümüz Teknoloji Hamleleri ve Gelecek Vizyonu

Günümüzde kalkınma hamleleri yüksek teknoloji, araştırma ve yenilikçilik ekseninde ilerlemektedir. Bilgi birikimini artırmak için yapılan çalışmalara AR-GE, yeni fikirlerin faydalı ürünlere dönüştürülmesine ise İnovasyon adı verilir. KOSGEB ve TÜBİTAK bu süreçte girişimcileri desteklemektedir.

Savunma sanayisinde TUSAŞ tarafından ilk yerli İHA 2010'da, SİHA 2014'te üretilmiştir. KAAN millî muharip uçağı, TCG Anadolu SİHA gemisi ve MİLGEM projesi kapsamındaki TCG İstanbul fırkateyni modern yerli üretimin örneklerindendir.

2018'de kurulan Türkiye Uzay Ajansı (TUA) bünyesinde Alper Gezeravcı ilk Türk astronot olarak uzaya gitmiştir. Ayrıca 2019'da Bilişim Vadisi kurulmuş, yerli COVID-19 aşısı Turkovac geliştirilmiş ve elektrikli yerli otomobil Togg 2022'de seri üretime geçmiştir.

Gençleri teknoloji üretimine yönlendirmek amacıyla düzenlenen TEKNOFEST, ortaokul öğrencilerine robotik, yapay zekâ ve roket projeleri geliştirme fırsatı sunmaktadır.

Konuyu anlama alıştırmaları

Millî Kalkınma Kavramı ve Türkiye İktisat Kongresi

Karşılaştır: Savaş dönemi ekonomisi ile barış dönemi planlı kalkınma anlayışı arasındaki temel farkı düşün.

Cumhuriyet Dönemi Öncü Girişimcileri ve Yerli Üretim

Hayal Et: 1930'lu yıllarda Türkiye'de kurulan ilk kâğıt fabrikasında çalışan bir mühendisin üretim gününü canlandır.

Kalkınmayı Etkileyen Etkenler ve Kurumsallaşma

Düşün: Bir ülkenin dışarıdan ürün satın almak yerine savunma sanayisini kendi imkânlarıyla kurması bağımsızlığını nasıl etkiler?

Günümüz Teknoloji Hamleleri ve Gelecek Vizyonu

Günlük Hayattan Bul: Çevrende veya haberlerde gördüğün, AR-GE ve inovasyon süreçleri sonucunda geliştirilmiş yerli bir teknoloji örneği belirt.

Özet

  • Millî kalkınma hamleleri: Ülkenin ekonomik bağımsızlığını güçlendirmek ve üretim kapasitesini artırmak için yapılan planlı girişimlerdir.
  • İzmir İktisat Kongresi: 1923 yılında toplanarak Misak-ı İktisadi kararlarıyla yerli üretimi ve tasarrufu ilke edinmiştir.
  • Türk Sanayi Harbiye ve Madeniye Fabrikası: Şakir Zümre tarafından 1925'te kurulan ilk askerî ve sivil mühimmat fabrikasıdır.
  • Sütlüce Silah ve Cephane Fabrikası: Nuri Killigil'in 1938'de yerli makinelerle kurup kendi icadı olan mühimmatları ürettiği tesistir.
  • İzmit Selüloz ve Kâğıt Fabrikası: Mehmet Ali Kâğıtçı öncülüğünde 1934'te kurulan Türkiye'nin ilk modern kâğıt tesisidir.
  • Nu.D-36: Nuri Demirağ tarafından imal edilen Türkiye'nin ilk yerli eğitim uçağıdır.
  • Devrim: 1961 yılında Eskişehir'de Türk mühendislerince üretilen ilk yerli otomobildir.
  • ASELSAN: Kıbrıs Barış Haretâtı sonrası millî haberleşme ve savunma teknolojilerini geliştirmek için 1975'te kurulmuştur.
  • AR-GE: Bilgi dağarcığını artırmak ve yeni uygulamalar tasarlamak üzere yürütülen sistematik çalışmalardır.
  • İnovasyon: Yeni fikirlerin değer üreten faydalı çıktılara ve ürünlere dönüştürülmesidir.
  • Togg: Bursa Gemlik'te üretilerek 2022 yılında seri üretime geçen ilk yerli elektrikli otomobildir.
  • TEKNOFEST: Gençleri bilim ve yerli teknoloji üretimine teşvik eden organizasyondur.

Düşün ve yorumla

Sence bir ülkenin kendi teknolojisini ve sanayisini üretmesi, o ülkedeki insanların günlük yaşamını ve geleceğini nasıl etkiler?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.