5. Sınıf • Fen Bilimleri • Kuvveti Tanıyalım
15 soru — cevap anahtarıyla birlikte
1. Bir cismin hareket durumunu veya şeklini değiştirebilen etki olan kuvvetin özellikleri ve ölçülmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Kuvvet; duran cismi hareket ettirebilen, cisimlerin şeklini veya yönünü değiştirebilen etkidir. Kuvvetin büyüklüğü dinamometre ile ölçülür ve birimi Newton'dır.
2. Özdeş bölmeli ve aynı cins maddeden yapılmış yaylara sahip iki farklı dinamometreden birinde ince yay, diğerinde kalın yay kullanılmaktadır. Bu iki dinamometrenin hassasiyeti ve ölçüm sınırları karşılaştırıldığında hangisi doğru olur?
Aynı cins maddeden yapılmış yaylarda kalınlık (kesit alanı) arttıkça dinamometrenin ölçebileceği kuvvet değeri artar. İnce yaya sahip dinamometre ise kalın yaya sahip olana göre daha hassas ölçüm yapar.
3. En fazla 100 N ölçebilen 10 eşit bölmeli bir dinamometre ile bir cismin ağırlığı ölçüldüğünde yay 3 bölme uzamaktadır. Bu ölçüm süreci, hesaplanan değer ve birimi hakkında verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
100 N ölçüm sınırına sahip 10 bölmeli dinamometrede her bölme 10 N gösterir. 3 bölme uzama gerçekleştiğinde ölçülen kuvvetin büyüklüğü 30 N olur.
4. Fen bilimleri projesinde basit araç gereçler kullanarak kendi dinamometre modelini tasarlamak isteyen bir öğrencinin malzeme seçimi ve tasarım süreciyle ilgili yaptığı aşağıdaki işlemlerden hangisi doğrudur?
Dinamometre yapımında sarmal yay veya paket lastiği gibi esnek malzemeler kullanılır. Tasarlanan model test edilerek yeni kanıtlara bağlı olarak düzeltilmeli ve geliştirilmelidir.
5. Isaac Newton'ın bilim dünyasına yaptığı katkılar ve onun adını taşıyan kuvvet biriminin dinamometre üzerindeki gösterimi ile ilgili verilen ifadelerden hangisi doğrudur?
Isaac Newton'ın kuvvet konusundaki çalışmaları anısına kuvvet birimine 'Newton' denilmiştir ve bu birim dinamometre üzerinde 'N' harfi ile gösterilir.
6. Duran bir cismi hareket ettirebilen, hareketli cisimleri yavaşlatıp durdurabilen veya cisimlerde şekil değişikliği yapabilen etkiye _____ adı verilir ve bu etkinin büyüklüğü içindeki esnek yayın uzama miktarına göre çalışan dinamometre ile ölçülür.
Doğru cevap: kuvvet
Kuvvet, cisimlerin hareket durumlarını veya şekillerini değiştirebilen etkidir ve dinamometre adı verilen aletle ölçülür.
7. Tasarladığımız bir dinamometre modeliyle yaptığımız ölçümlerde elde ettiğimiz değerleri ifade ederken, bilim dünyasında ortak dil oluşturmak amacıyla kullanılan ve 'N' harfi ile gösterilen _____ birimi tercih edilir.
Doğru cevap: Newton
Kuvvetin büyüklüğünü belirtmek için kullanılan birim Newton'dır ve 'N' harfi ile gösterilir.
8. Üzerinde 80 N yazan 10 bölmeli bir dinamometre ile bir taşın ağırlığı ölçüldüğünde gösterge 2 bölme dışarı çıkıyorsa, bu dinamometrenin her bir bölmesi 8 N'lık kuvvet değerine karşılık geldiği için ölçülen kuvvet의 büyüklüğü _____ olarak hesaplanır.
Doğru cevap: 16 N
Dinamometrenin bölme değeri hesaplanırken toplam sınır bölme sayısına bölünür (80/10 = 8 N). 2 bölmeli uzama durumunda ise toplam kuvvet 16 N olur.
9. Sınıfta arkadaşlarımızla birlikte tasarlayacağımız özgün bir dinamometre modelinin yapım aşamasında, kuvvet uygulandığında şekli değişen ve kuvvet ortadan kalkınca eski hâline dönebilen esnek bir yapı kurmak için _____ gibi malzemeler tercih edilmelidir.
Doğru cevap: paket lastiği
Basit bir dinamometre modelinde sarmal yay veya paket lastiği gibi esnek cisimler kullanılmalıdır.
10. Bir dinamometreye içindeki yayın esneklik özelliğini bozacak miktarda yani ölçebileceği sınırın üzerinde _____ uygulandığında yay esnekliğini kaybeder ve dinamometre artık doğru ölçüm yapamaz.
Doğru cevap: büyük bir kuvvet
Dinamometrelerin ölçebileceği en büyük kuvvet değerinden daha büyük bir kuvvet uygulandığında içlerindeki yayın esneklik özelliği bozulur.
11. Eşleştirme Sorusu
12. Duran bir cismi hareket ettirebilen, hareketli cisimleri hızlandırabilen, yavaşlatabilen veya durdurabilen, hareketin yönünü değiştirebilen ya da cisimler üzerinde şekil değişikliği yapabilen etkiye ne ad verilir?
Duran bir cismi hareket ettiren, hareketli cisimleri yavaşlatıp durduran, yönünü değiştiren veya şekil değişikliği yapabilen bu etkiye kuvvet denir.
13. Ayşe'nin duran futbol topuna vurarak onu hareket ettirmesi ve annesinin paket lastiğini parmaklarıyla germesi örneklerinde, kuvvetin cisimler üzerindeki hangi etkileri gösterilmiştir?
Topa vurulması kuvvetin cisimleri hareket ettirme etkisine, paket lastiğinin gerilmesi ise kuvvetin şekil değiştirme etkisine örnektir.
14. Bir kâğıdın şekli, kâğıda uygulanan _____ ile değişebilir.
Doğru cevap: kuvvet
Kuvvetin cisimlerin şeklini değiştirebilme etkisi vardır; bu nedenle kâğıda kuvvet uygulandığında kâğıdın şekli değişir.
15. Eşleştirme Sorusu