.function(){throw Error("Attempted to call YAZILI_TOPIC_PANEL_CLASS() from the server but YAZILI_TOPIC_PANEL_CLASS is on the client. It's not possible to invoke a client function from the server, it can only be rendered as a Component or passed to props of a Client Component.")},.function(){throw Error("Attempted to call YAZILI_MODE_PANEL_CLASS() from the server but YAZILI_MODE_PANEL_CLASS is on the client. It's not possible to invoke a client function from the server, it can only be rendered as a Component or passed to props of a Client Component.")}{display:block!important}

2026-2027 · MEB ortak yazılıya uygun

5. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Soruları

89 soru
Cevap anahtarlı
Puanlama ölçütlü
4 MEB senaryosu

5. Sınıf Fen Bilimleri 1. dönem 1. yazılı için Gökyüzündeki Komşumuz: Ay, Dünya’mız ve Gökyüzündeki Komşularımız, Kuvvet ve Kuvvetin Ölçülmesi ve Gökyüzündeki Komşumuz: Güneş konularından 89 açık uçlu soru. Her sorunun cevabı ve puanlama ölçütü var; sorular 2026-2027 MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosundaki öğrenme çıktılarına göre hazırlandı.

Yapay zekâ kontrollü

Yeni yazılı aç

Okulunun MEB senaryosunu seç ya da dağılımı kendin ayarla; sorular havuzdan rastgele gelir. Cevaplarını yaz, yapay zekâ puanlasın ve neyi eksik bıraktığını söylesin. Günde 3 yazılı, reklamsız.

Deneme sınavı

Sınav provası yap

7soru100puan

Gerçek yazılı gibi hazırlanmış kağıt. Soruları önce bir kağıda çöz, sonra cevap anahtarını açıp puanını hesapla.

MEB 1. senaryo · A kağıdı

Soru 1: Ay'ın Dünya'ya olan uzaklığı ve Dünya ile ilişkisi göz önüne alındığında, Ay'ın gökyüzündeki konumunu belirten iki özelliğini yazınız.14 puan
Soru 2: Ay'ın bir ışık kaynağı olmadığı hâlde gökyüzünde parlak görünmesinin nedenini açıklayınız.14 puan
Soru 3: Dünya'nın, Güneş ile Ay arasında bulunduğu konumda Ay'ın hangi evrede olduğunu ve bu evrede Ay'ın Dünya'dan nasıl göründüğünü yazınız.14 puan
Soru 4: Aşağıdaki şekilde Güneş, Dünya ve Ay'ın konumları gösterilmiştir. Ay, Güneş ile Dünya'nın arasındadır. Bu konumda Ay'ın hangi evrede olduğunu ve Dünya'dan nasıl göründüğünü yazınız.14 puan
Soru 5: Bir öğrenci Güneş, Dünya ve Ay'ın hacimsel büyüklüklerini temsil etmek amacıyla evdeki meyveleri kullanmak istiyor. Masasında karpuz, elma ve erik bulunmaktadır. Öğrencinin bu meyveleri gök cisimleriyle doğru eşleştirmesini yapınız.14 puan
Soru 6: Maddelerin boşlukta kapladığı yere hacim adı verilir. Ders notlarında geçen iki hacim birimini yazınız.15 puan
Soru 7: 1. Duran bir futbol topuna vurulduğunda top hareket etmeye başlar. Bu olayda kuvvetin hangi etkisi görülmektedir? Cevabınızı yazınız.15 puan

89 soru, 4 konu. Bir konu seç, soruyu çöz, sonra cevabını aç.

Gökyüzündeki Komşumuz: Ay36 soru

Soru 1: Ay'ın Dünya'ya olan uzaklığı ve Dünya ile ilişkisi göz önüne alındığında, Ay'ın gökyüzündeki konumunu belirten iki özelliğini yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Ay, Dünya'nın tek doğal uydusudur ve gökyüzünde bize en yakın gök cismidir.
Puanlama: Tam puan: Hem Dünya'nın tek doğal uydusu olduğu hem de bize en yakın gök cismi olduğu yazılmış. Kısmi puan: Yalnız birini yazmış.
Anahtar kavramlar: doğal uydu, tek, en yakın gök cismi
Soru 2: Ay'ın bir ışık kaynağı olmadığı hâlde gökyüzünde parlak görünmesinin nedenini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Ay, üzerine düşen Güneş ışığını yansıttığı için parlak görünür.
Puanlama: Tam puan: Güneş ışığını yansıttığı belirtilmiş. Kısmi puan: Yalnızca 'Güneş'ten dolayı' gibi yansıtmayı belirtmeyen eksik ifade kullanılmış.
Anahtar kavramlar: Güneş ışığı, yansıtma, ışık kaynağı değil
Soru 3: Dünya'nın, Güneş ile Ay arasında bulunduğu konumda Ay'ın hangi evrede olduğunu ve bu evrede Ay'ın Dünya'dan nasıl göründüğünü yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Dolunay evresindedir; Ay tamamen aydınlık görünür.
Puanlama: Tam puan: Dolunay evresi ve tamamen aydınlık göründüğü yazılmış. Kısmi puan: Yalnız evre adı yazılmış.
Anahtar kavramlar: Dolunay, tamamen aydınlık, Dünya Güneş ile Ay arasında
Soru 4: Dünya'dan bakıldığında Ay yüzeyinde koyu ve açık renkli bölgeler görülür. Koyu renkli görünen bölgelerin ne olduğunu yazınız ve bu bölgelerin açık renkli bölgelerden farkını belirtiniz.
Cevabı göster
Cevap: Koyu renkli bölgeler geniş düzlüklerdir; açık renkli bölgeler ise dağlık ve engebeli alanlardır.
Puanlama: Tam puan: Koyu bölgelerin geniş düzlükler olduğunu ve açık bölgelerin dağlık/engebeli olduğunu yazar. Kısmi puan: Yalnızca koyu bölgelerin geniş düzlükler olduğunu yazar.
Anahtar kavramlar: geniş düzlükler, koyu renk, dağlık alanlar
Soru 5: Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma hareketi ile kendi ekseni etrafındaki dönme hareketinin yönünü ve ortalama süresini yazınız.
Cevabı göster
Cevap: İkisi de saatin dönme yönünün tersinedir ve yaklaşık 27,3 gün sürer.
Puanlama: Tam puan: Yönü (saatin dönme yönünün tersi) ve süreyi (yaklaşık 27,3 gün) doğru yazar. Kısmi puan: Yön ya da süreden yalnızca birini doğru yazar.
Anahtar kavramlar: saatin dönme yönünün tersi, 27,3 gün
Soru 6: Ay; kendi ekseni etrafında dönme ve Dünya etrafında dolanma hareketlerine ek olarak hangi gök cisminin etrafında, hangi gök cismiyle birlikte hareket eder? Yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Dünya ile birlikte Güneş etrafında dolanır.
Puanlama: Tam puan: Güneş etrafında Dünya ile birlikte dolandığını yazar. Kısmi puan: Yalnızca "Güneş" yazar.
Anahtar kavramlar: Güneş, Dünya ile birlikte
Soru 7: Ay yüzeyinde bulunan çukurlara ne ad verilir? Bu çukurların Ay'da çok sayıda bulunmasının nedenini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Krater; Ay'ın atmosferi çok ince olduğu için gök taşları yüzeye doğrudan çarpar.
Puanlama: Tam puan: Krater adı ile atmosferin ince olması nedeniyle gök taşlarının doğrudan çarpması yazılmış. Kısmi puan: Yalnız kraterin adını ya da yalnız nedeni yazmış.
Anahtar kavramlar: krater, ince atmosfer, gök taşı
Soru 8: Bir astronotun Ay yüzeyinde bıraktığı ayak izinin yıllar sonra da bozulmadan kalmasının nedenini, Ay'ın atmosferinin özelliğine dayanarak açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Ay'ın atmosferi yok denecek kadar ince olduğundan rüzgâr ve yağış gibi hava olayları gerçekleşmez.
Puanlama: Tam puan: Atmosfer ince olduğu için rüzgâr ve yağış gibi hava olaylarının olmadığı belirtilmiş. Kısmi puan: Hava olaylarının olmadığı yazılmış ancak atmosferin ince olmasına değinilmemiş.
Anahtar kavramlar: ince atmosfer, rüzgâr, yağış, hava olayı
Soru 9: Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma hareketinin yönü ile Güneş etrafındaki dolanma hareketinin yönünü karşılaştırınız.
Cevabı göster
Cevap: Her iki dolanma hareketinin yönü de saat yönünün tersinedir; yön bakımından aynıdır.
Puanlama: Tam puan: İki hareketin de saat yönünün tersine olduğu belirtilmiş. Kısmi puan: Yalnız bir hareketin yönü doğru yazılmış.
Anahtar kavramlar: saat yönünün tersi, dolanma, aynı yön
Soru 10: Aşağıdaki şekilde Güneş, Dünya ve Ay'ın konumları gösterilmiştir. Ay, Güneş ile Dünya'nın arasındadır. Bu konumda Ay'ın hangi evrede olduğunu ve Dünya'dan nasıl göründüğünü yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Yeni Ay evresindedir; Dünya'dan karanlık görünür.
Puanlama: Tam puan: Yeni Ay evresi ve karanlık göründüğü yazılmış. Kısmi puan: Yalnız evrenin adı ya da yalnız görünümü yazılmış.
Anahtar kavramlar: Yeni Ay, karanlık görünür, Ay Güneş ile Dünya arasında
Soru 11: Ay'ın evrelerini gösteren bir model hazırlayan öğrenci, dört ana evre ve iki ara evre olduğunu gösterecek şekilde modelini tasarlamıştır. Ana evrelerin adlarını yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay, Son Dördün.
Puanlama: Tam puan: Dört ana evrenin dördü de doğru yazılmış. Kısmi puan: Üç ana evre doğru yazılmış.
Anahtar kavramlar: Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay, Son Dördün
Soru 12: Ay yüzeyinde bulunan kraterlerin nasıl oluştuğunu ve Ay'da bu kraterlerin çok uzun süre bozulmadan kalmasının nedenini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Kraterler, Ay'a gök taşlarının çarpmasıyla oluşur; Ay'da atmosfer olmadığı için rüzgâr ve yağış gibi hava olayları görülmez ve kraterler aşınmadan kalır.
Puanlama: Tam puan: Kraterlerin gök taşı çarpmasıyla oluştuğunu ve atmosfer/hava olayı olmadığı için korunduğunu yazar. Kısmi puan: Yalnızca oluşumunu (gök taşı çarpması) ya da yalnızca korunma nedenini yazar.
Anahtar kavramlar: gök taşı çarpması, atmosfer yok, hava olayları yok
Soru 13: Ay bir ışık kaynağı olmadığı hâlde Dünya'dan gece gökyüzünde parlak görülür. Bunun nedenini açıklayınız ve Ay'ı Güneş'ten ayıran bu özelliği belirtiniz.
Cevabı göster
Cevap: Ay, Güneş'ten aldığı ışığı yansıttığı için görülür; Güneş ışık kaynağıdır, Ay ise ışık kaynağı değildir.
Puanlama: Tam puan: Ay'ın Güneş ışığını yansıttığını ve kendi ışığı olmadığını belirtir. Kısmi puan: Yalnızca Güneş ışığıyla aydınlandığını yazar, yansıtmayı belirtmez.
Anahtar kavramlar: ışığı yansıtma, ışık kaynağı değil
Soru 14: Ay'ın evreleri, Ay'ın Dünya etrafında dolanması sırasında Dünya'dan görülen aydınlık kısmın değişmesiyle oluşur. Bu değişimin nedenini, Ay'ın konumu açısından açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Ay, Dünya etrafında dolanırken Güneş ve Dünya'ya göre konumu değiştiği için Dünya'dan görülen aydınlık kısmı da değişir.
Puanlama: Tam puan: Ay'ın Güneş ve Dünya'ya göre konumunun değişmesini belirtir. Kısmi puan: Yalnızca "Ay dolanır" der, konum değişimini belirtmez.
Anahtar kavramlar: dolanma, Güneş ve Dünya'ya göre konum, aydınlık kısım
Soru 15: Yeni aydan yaklaşık bir hafta sonra Ay'ın Dünya'dan görünüşünü gösteren aşağıdaki Ay çizimini inceleyiniz ve bu ana evrenin adını yazınız. Ardından bu evrede Ay'ın aydınlık kısmının hangi harfe benzediğini belirtiniz.
Cevabı göster
Cevap: İlk dördün; Ay'ın aydınlık kısmı D harfine benzer.
Puanlama: Tam puan: İlk dördün ve D harfi şeklini doğru yazar. Kısmi puan: Yalnızca evrenin adını ya da yalnızca harfi doğru yazar.
Anahtar kavramlar: ilk dördün, D harfi
Soru 16: Ay'ın Dünya'ya en yakın olduğu zamanda yeni ay ya da dolunay evresinin gerçekleşmesiyle ortaya çıkan olayın adını yazınız ve bu olay sırasında Ay'ın gökyüzünde nasıl görüneceğini belirtiniz.
Cevabı göster
Cevap: Süper Ay; Ay gökyüzünde normalden daha büyük görünür.
Puanlama: Tam puan: Süper Ay adını ve daha büyük görünmesini yazar. Kısmi puan: Yalnızca adını ya da yalnızca daha büyük göründüğünü yazar.
Anahtar kavramlar: süper Ay, Dünya'ya en yakın, daha büyük görünür
Soru 17: Ay'ın yüzeyinde gece sıcaklığı eksi 174 dereceye düşerken gündüz sıcaklığı 125 dereceye çıkmaktadır. Bu verilere göre gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkını bulunuz ve bu farkın kayaçlar üzerindeki etkisini yazınız.
Cevabı göster
Cevap: 125 − (−174) = 299 derece; kayaçların parçalanarak toza dönüşmesi hızlanır.
Puanlama: Tam puan: Farkın 299 derece olarak doğru bulunması ve kayaçların parçalanarak toza dönüşmesinin hızlandığının yazılması. Kısmi puan: Yalnız sıcaklık farkı doğru bulunmuş ya da yalnız etki yazılmış.
Anahtar kavramlar: 299 derece, sıcaklık farkı, kayaçların parçalanması
Soru 18: Aşağıdaki tabloda Ay'ın hareketlerine ait veriler verilmiştir. Tabloya göre Ay'ın Dünya'dan bakıldığında daima aynı yüzünün görülmesinin nedenini yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Dönme ve dolanma sürelerinin eşit olması nedeniyle Dünya'dan Ay'ın hep aynı yüzü görülür.
Puanlama: Tam puan: Dönme ve dolanma sürelerinin eşit olduğu belirtilmiş. Kısmi puan: Yalnızca 'Ay hep aynı yüzünü gösterir' gibi nedeni belirtmeyen tekrar yapılmış ya da süreler söylenmiş ama eşitliğe bağlanmamış.
Anahtar kavramlar: dönme süresi, dolanma süresi, eşit, aynı yüz
Soru 19: Ay'ın evrelerini temsil etmek için bir model hazırlayan öğrenci, ışık kaynağı olarak el fenerini, Ay'ı temsil etmek için bir topu ve Dünya'daki gözlemciyi temsil etmek için kendi kafasını kullanmıştır. Bu modelde topun aydınlık görünen kısmının değişmesi için öğrencinin neyi değiştirmesi gerekir? Yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Topu (Ay'ı) kendi etrafında, Dünya'yı temsil eden başının çevresinde döndürerek topun fener ve gözlemciye göre konumunu değiştirmesi gerekir.
Puanlama: Tam puan: Topun (Ay'ın) Dünya'yı temsil eden gözlemcinin çevresinde hareket ettirilerek fener ve gözlemciye göre konumunun değiştirilmesi belirtilmiş. Kısmi puan: Yalnızca 'topu hareket ettirmeli' denmiş, konumun fener ve gözlemciye göre değiştiği belirtilmemiş.
Anahtar kavramlar: Ay'ın konumu, Dünya etrafında dolanma, Güneş ve Dünya'ya göre konum
Soru 20: Bir öğrenci Ay'ın evrelerini gösteren modelinde, Ay'ın aydınlık ve karanlık bölgesini ayıran çizgiyi göstermek istemektedir. Bu çizginin adını yazınız ve Ay'ın Dünya'dan görünen İlk Dördün evresinde aydınlık kısmın hangi harfe benzediğini belirtiniz.
Cevabı göster
Cevap: Çizginin adı terminatördür; İlk Dördün evresinde Ay D harfi şeklinde aydınlanır.
Puanlama: Tam puan: Terminatör adı ve D harfi şekli yazılmış. Kısmi puan: Yalnız birini yazmış.
Anahtar kavramlar: terminatör, İlk Dördün, D harfi
Soru 21: Ay'da gündüz sıcaklık çok yüksek, gece ise çok düşüktür. Bu büyük sıcaklık farkının nedenini ve Ay yüzeyindeki kaya ve taşlar üzerindeki sonucunu açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Ay'ın atmosferi çok ince olduğundan sıcaklık farkı büyüktür; bu fark kaya ve taşların parçalanarak toza dönüşmesine yol açar.
Puanlama: Tam puan: İnce atmosfer nedenini ve kayaların parçalanıp toza dönüşmesini yazar. Kısmi puan: Nedeni ya da sonucu yalnızca birini yazar.
Anahtar kavramlar: ince atmosfer, sıcaklık farkı, toz
Soru 22: Ay, Dünya'dan bakıldığında her zaman aynı yüzünü gösterir. Bu durumun nedenini, Ay'ın hareketlerinin süreleri ile ilişkilendirerek açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Ay'ın kendi etrafında dönme süresi ile Dünya etrafında dolanma süresi birbirine eşittir (yaklaşık 27,3 gün).
Puanlama: Tam puan: Dönme ve dolanma sürelerinin eşit olduğunu belirtir. Kısmi puan: Sürelerin eşit olduğunu söylemeden yalnızca "hem döner hem dolanır" yazar.
Anahtar kavramlar: dönme süresi, dolanma süresi, eşit, 27,3 gün
Soru 23: Ay hakkında verilen aşağıdaki ifadelerden yanlış olanı belirleyiniz ve doğrusunu yazarak düzeltiniz.

I. İnce atmosferi nedeniyle gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı oldukça fazladır.
II. Kendi etrafında dönme süresi ile Dünya etrafında dolanma süresi eşit olduğu için Dünya'dan hep aynı yüzü görülür.
III. Işık kaynağı olduğu için Güneş ışığına ihtiyaç duymadan parlar.
Cevabı göster
Cevap: III yanlıştır; Ay ışık kaynağı değildir, Güneş'ten aldığı ışığı yansıtarak parlar.
Puanlama: Tam puan: III'ü seçer ve Ay'ın ışığı yansıttığını belirterek düzeltir. Kısmi puan: Yalnızca III'ü seçer ancak düzeltme yapmaz.
Anahtar kavramlar: III. ifade, ışık kaynağı değil, yansıtma
Soru 24: Ay'ın aydınlık ve karanlık bölgesini ayıran çizginin adını yazınız. Bu çizginin Ay'ın evreleri sırasında Dünya'dan bakıldığında nasıl bir değişim gösterdiğini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Terminatör; Ay'ın evreleri değiştikçe terminatörün Dünya'dan görünen konumu ve şekli de değişir.
Puanlama: Tam puan: Terminatör adını yazar ve evrelerle birlikte değiştiğini belirtir. Kısmi puan: Yalnızca terminatör adını yazar.
Anahtar kavramlar: terminatör, aydınlık-karanlık sınırı, değişir
Soru 25: Aşağıda dolunaydan yaklaşık bir hafta sonraki Ay'ın Dünya'dan görünüşü verilmiştir. Çizimde görünen ana evrenin adını yazınız. Ardından bu evrenin Ay'ın evreleri döngüsünde hangi evre ile hangi evre arasında olduğunu belirtiniz.
Cevabı göster
Cevap: Son dördün; dolunay ile yeni ay arasında yer alır.
Puanlama: Tam puan: Son dördün evresini yazar ve dolunay ile yeni ay arasında olduğunu belirtir. Kısmi puan: Yalnızca evrenin adını doğru yazar.
Anahtar kavramlar: son dördün, dolunay, yeni ay
Soru 26: Yeni ay ile ilk dördün evreleri arasında Ay'ın Dünya'dan ters C harfi şeklinde görünen ara evresinin adını yazınız. Ardından bu evrenin, ilk dördün ile dolunay arasında görülen ara evreden hangi yönden ayrıldığını açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Hilal; hilalde aydınlık kısım yarıdan azdır, ilk dördün ile dolunay arasındaki şişkin Ay evresinde ise aydınlık kısım yarıdan fazladır.
Puanlama: Tam puan: Hilal adını yazar ve aydınlık kısmın yarıdan az/fazla olması bakımından şişkin Ay'dan ayrıldığını belirtir. Kısmi puan: Yalnızca hilal adını doğru yazar.
Anahtar kavramlar: hilal, şişkin Ay, aydınlık kısım
Soru 27: Bir öğrenci, Ay'ın evrelerini temsil etmek için karanlık bir odada bir lamba, bir top ve kendisini kullanarak bir model kurmak istemektedir. Bu modelde lamba, top ve öğrencinin her birinin neyi temsil ettiğini ve topun öğrencinin etrafında dönmesinin Ay'ın hangi hareketini gösterdiğini yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Lamba Güneş'i, top Ay'ı, öğrenci Dünya'yı temsil eder; topun öğrencinin etrafında dönmesi Ay'ın Dünya etrafındaki dolanmasını gösterir.
Puanlama: Tam puan: Üç öğenin temsillerini ve topun hareketinin dolanmayı gösterdiğini yazar. Kısmi puan: Üç temsilden yalnızca bazılarını doğru yazar.
Anahtar kavramlar: lamba-Güneş, top-Ay, öğrenci-Dünya, dolanma
Soru 28: Ay'ın evrelerinin tamamlanma süresi yaklaşık 29,5 gün iken Dünya etrafındaki dolanma süresi yaklaşık 27,3 gündür. Bu iki süre ile ilgili verileri yorumlayarak hangi hareketin süresinin daha kısa olduğunu ve aradaki farkı bulunuz.
Cevabı göster
Cevap: Dolanma süresi daha kısadır; fark $29, 5 - 27, 3 = 2, 2$ gündür.
Puanlama: Tam puan: Dolanma süresinin daha kısa olduğu ve farkın 2,2 gün bulunduğu yazılmış. Kısmi puan: Yalnız farkı doğru bulmuş ya da yalnız hangisinin kısa olduğunu yazmış.
Anahtar kavramlar: dolanma süresi, daha kısa, 2,2 gün
Soru 29: Aşağıdaki şekilde Ay'ın Güneş ışığıyla aydınlanan yarısı, Dünya'nın çevresinde dört farklı konumda gösterilmiştir. Dünya'dan bakıldığında Ay'ın aydınlık yüzünün tamamının göründüğü konumun hangisi olduğunu belirtiniz ve bu konumda Dünya, Ay ve Güneş'in yerleşimini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: C konumu; Dünya, Güneş ile Ay'ın arasındadır.
Puanlama: Tam puan: C konumunu seçer ve Dünya'nın Güneş ile Ay arasında olduğunu belirtir. Kısmi puan: Yalnızca C konumunu seçer.
Anahtar kavramlar: C konumu, dolunay, Dünya arada
Soru 30: Dolunaydan yaklaşık iki hafta sonra Ay'ın hangi ana evrede olacağını yazınız ve bu evredeki Ay'ın Dünya'dan görünüşünü nedeniyle birlikte açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Yeni ay evresinde olur; Ay, Dünya ile Güneş'in arasında olduğundan aydınlık yüzü Dünya'dan görünmez.
Puanlama: Tam puan: Yeni ay evresini yazar ve Ay'ın Dünya ile Güneş arasında olması nedeniyle aydınlık yüzün görünmediğini açıklar. Kısmi puan: Yalnızca yeni ay evresini yazar.
Anahtar kavramlar: yeni ay, Ay Dünya ile Güneş arasında, aydınlık yüz görünmez
Soru 31: Ay'ın evrelerini temsil etmek için lamba (Güneş), top (Ay) ve öğrenciden (Dünya) oluşan bir model kurulmuştur. Öğrenci, modelde dolunay evresini göstermek istemektedir. Topun lamba ve öğrenciye göre nerede olması gerektiğini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Top, öğrencinin lambaya göre karşı tarafında olmalıdır; yani öğrenci lamba ile top arasında bulunur.
Puanlama: Tam puan: Öğrencinin lamba ile top arasında olacağını belirtir. Kısmi puan: Topun lambanın karşısında olması gerektiğini yazar, öğrencinin arada olduğunu belirtmez.
Anahtar kavramlar: öğrenci arada, top karşı tarafta, aydınlık yüz görünür
Soru 32: Bir öğrenci Ay'ın evrelerini temsil eden modelinde Ay'ın Dünya etrafında bir tur attığında evrelerin bir kez tamamlandığını düşünmüştür. Ancak yaptığı gözlemlerde evrelerin tamamlanma süresinin yaklaşık 29,5 gün, Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma süresinin ise yaklaşık 27,3 gün olduğunu görmüştür. Bu yeni verilere göre öğrenci modelinde hangi değişikliği yapmalıdır? Yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Modelde evrelerin tamamlanma süresini yaklaşık 29,5 gün olarak almalı; Ay'ın bir dolanma süresini 27,3 gün olarak ayrı göstermelidir.
Puanlama: Tam puan: Evrelerin tamamlanma süresinin (29,5 gün) dolanma süresinden (27,3 gün) farklı olduğunu modele yansıtacağı belirtilmiş. Kısmi puan: Yalnızca 'modeli düzeltmeli' denmiş ya da süreler yazılmış fakat modele nasıl yansıtılacağı belirtilmemiş.
Anahtar kavramlar: 29,5 gün, 27,3 gün, farklı süreler, modeli güncelleme
Soru 33: Bir öğrenci, Ay'ın Dünya etrafında dolanırken kendi etrafında dönmediğini düşünerek bir model hazırlamıştır. Ay'ın Dünya'dan hep aynı yüzünün görüldüğüne dair yeni kanıt öğrendiğinde modelini nasıl yenilemelidir? Yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Ay'ın kendi etrafında da döndüğünü ve dönme süresinin dolanma süresine eşit olduğunu gösterecek şekilde modelini yenilemelidir.
Puanlama: Tam puan: Ay'ın kendi etrafında da döndüğü ve dönme ile dolanma sürelerinin eşit olduğu modele eklenmiş. Kısmi puan: Yalnız Ay'ın da döndüğünü eklemiş, sürelerin eşitliğine değinmemiş.
Anahtar kavramlar: dönme hareketi, dolanma süresi, eşit süre, modeli yenileme
Soru 34: Dünya ile Ay arasındaki ortalama uzaklığın yaklaşık kaç kilometre olduğunu yazınız ve bir Ay evresi döngüsünün tamamlanması için geçen sürenin, Ay'ın kendi etrafında dönme süresinden neden farklı olduğunu açıklayınız. (Evrelerin tamamlanma süresi: yaklaşık 29,5 gün; dönme süresi: yaklaşık 27,3 gün)
Cevabı göster
Cevap: Uzaklık yaklaşık 384.400 km'dir; Dünya da Güneş etrafında ilerlediği için Ay'ın Güneş ve Dünya'ya göre aynı konuma gelmesi daha uzun sürer.
Puanlama: Tam puan: Uzaklığı doğru yazar ve farkın Dünya'nın Güneş etrafındaki hareketinden kaynaklandığını belirtir. Kısmi puan: Yalnızca uzaklığı doğru yazar ya da yalnızca farkın nedenini belirtir.
Anahtar kavramlar: 384.400 km, Dünya'nın Güneş etrafında dolanması, 29,5 gün
Soru 35: Bir öğrenci Ay'ın evrelerini temsil eden modelinde topu yalnızca öğrencinin etrafında döndürürken topun lambaya göre konumunu hiç değiştirmemiştir. Öğrencinin gözlemlerinde topun aydınlık kısmı değişmemiş ve hep aynı görünmüştür. Bu yeni kanıta göre modelin nasıl değiştirilmesi gerektiğini ve bu değişikliğin neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Top, öğrencinin etrafında dolandırılırken lambaya göre konumu da değişmelidir; çünkü evreler Ay'ın Güneş ve Dünya'ya göre konumunun değişmesiyle oluşur.
Puanlama: Tam puan: Topun lambaya ve öğrenciye göre konumunun değişmesi gerektiğini ve nedenini açıklar. Kısmi puan: Modelin değişmesi gerektiğini söyler ancak nedeni açıklayamaz.
Anahtar kavramlar: konum değişimi, Güneş ve Dünya'ya göre, model yenileme
Soru 36: Bir öğrenci, Ay'ın evrelerinin Dünya'nın gölgesinin Ay'ı örtmesiyle oluştuğunu düşünerek bir model kurmuştur. Ancak yeni ay evresinde Ay'ın Dünya'nın gölgesinde olmadığı bilgisini edinmiştir. Bu yeni kanıta göre öğrencinin modelini nasıl yenilemesi gerektiğini yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Model, evrelerin Dünya'nın gölgesi nedeniyle değil, Ay'ın Güneş ve Dünya'ya göre konumuna bağlı olarak görülen aydınlık kısmın değişmesiyle oluştuğunu gösterecek şekilde yenilenmelidir.
Puanlama: Tam puan: Evrelerin gölgeden değil, Ay'ın konumuna bağlı aydınlık kısım değişiminden kaynaklandığını belirtir. Kısmi puan: Yalnızca gölge fikrinin yanlış olduğunu belirtir.
Anahtar kavramlar: Dünya'nın gölgesi değil, Ay'ın konumu, aydınlık kısım

Dünya’mız ve Gökyüzündeki Komşularımız20 soru

Soru 1: Bir öğrenci Güneş, Dünya ve Ay'ın hacimsel büyüklüklerini temsil etmek amacıyla evdeki meyveleri kullanmak istiyor. Masasında karpuz, elma ve erik bulunmaktadır. Öğrencinin bu meyveleri gök cisimleriyle doğru eşleştirmesini yapınız.
Cevabı göster
Cevap: Güneş: Karpuz, Dünya: Elma, Ay: Erik.
Puanlama: Tam puan: Meyveleri üç gök cismiyle de doğru eşleştiren cevaba tam puan verilir. Kısmi puan: Gök cisimlerinden sadece ikisini doğru eşleştiren cevaba kısmi puan verilir.
Anahtar kavramlar: Güneş-Karpuz, Dünya-Elma, Ay-Erik
Soru 2: Maddelerin boşlukta kapladığı yere hacim adı verilir. Ders notlarında geçen iki hacim birimini yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Santimetreküp ve metreküp.
Puanlama: Tam puan: İki birimi de doğru yazan cevaba tam puan verilir. Kısmi puan: Hacim birimlerinden sadece bir tanesini doğru yazan cevaba kısmi puan verilir.
Anahtar kavramlar: santimetreküp, metreküp
Soru 3: Kırşehir'de kubbesi açık ve altında su kuyusu bulunan bir astronomi medresesi kuran Türk-İslam bilgini kimdir? Yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Cacabey.
Puanlama: Tam puan: Bilginin adını doğru yazan cevaba tam puan verilir.
Anahtar kavramlar: Cacabey
Soru 4: Güneş, Dünya ve Ay'ın hacimsel büyüklüklerini en büyükten en küçüğe doğru sıralayınız.
Cevabı göster
Cevap: Güneş > Dünya > Ay.
Puanlama: Tam puan: Üç gök cismini büyükten küçüğe doğru sıralayan cevaba tam puan verilir.
Anahtar kavramlar: Güneş, Dünya, Ay
Soru 5: Güneş, Dünya ve Ay'ın hareketlerini gösteren bir modelde hangi iki temel hareket türü kullanılmalıdır? Yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Dönme ve dolanma hareketleri kullanılmalıdır.
Puanlama: Tam puan: Dönme ve dolanma hareketlerinin ikisi de yazılmışsa. Kısmi puan: Hareket türlerinden yalnızca biri yazılmışsa.
Anahtar kavramlar: dönme, dolanma, model
Soru 6: Güneş, sabah doğudan doğup akşam batıdan batıyormuş gibi görünür. Bu durumun Güneş'in kendi hareketinden kaynaklanmadığını açıklayan temel nedeni yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesidir.
Puanlama: Tam puan: Güneş'in yer değiştirmesinin Dünya'nın kendi etrafında dönmesinden kaynaklandığını belirten cevaba tam puan verilir.
Anahtar kavramlar: Dünya'nın kendi etrafında dönmesi, kendi ekseni
Soru 7: Türk-İslam bilginlerinden Fergani'nin Güneş'in dönme hareketi ile ilgili bilim dünyasına kazandırdığı görüşü yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Güneş'in kendi etrafında batıdan doğuya doğru döndüğünü öne sürmüştür.
Puanlama: Tam puan: Güneş'in kendi etrafında batıdan doğuya döndüğünü belirten cevaba tam puan verilir. Kısmi puan: Sadece 'kendi etrafında döner' yazıp yönü belirtmeyen cevaba kısmi puan verilir.
Anahtar kavramlar: kendi etrafında, batıdan doğuya
Soru 8: Türk-İslam bilgini Uluğ Bey'in kurduğu rasathane ile yazdığı eserin adını yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Rasathane: Semerkant, Eser: Zic-i Uluğ Bey.
Puanlama: Tam puan: Hem rasathanenin yerini/adını hem de eser adını doğru yazan cevaba tam puan verilir. Kısmi puan: Sadece birini doğru yazan cevaba kısmi puan verilir.
Anahtar kavramlar: Semerkant, Zic-i Uluğ Bey
Soru 9: Güneş'i en büyük küreyle, Ay'ı en küçük küreyle gösteren bir modelde Dünya için nasıl bir küre seçilmelidir? Kısaca açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Güneş'ten küçük, Ay'dan büyük orta büyüklükte bir küre seçilmelidir.
Puanlama: Tam puan: Dünya için Güneş'ten küçük, Ay'dan büyük orta büyüklükte küre seçilmesi gerektiği belirtilmişse. Kısmi puan: Yalnızca 'orta büyüklükte küre' denmiş, büyüklük ilişkisi açıklanmamışsa.
Anahtar kavramlar: Güneş, Dünya, Ay, hacim, orta büyüklük
Soru 10: Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanma süresi ile Ay'ın Güneş etrafındaki dolanma süresini karşılaştırarak yazınız.
Cevabı göster
Cevap: İki dolanma süresi de eşittir (365 gün 6 saat).
Puanlama: Tam puan: İki sürenin eşit olduğunu veya ikisinin de 365 gün 6 saat sürdüğünü belirten cevaba tam puan verilir.
Anahtar kavramlar: eşittir, 365 gün 6 saat
Soru 11: Dünya, Güneş ve Ay'ın dönme ve dolanma hareketlerinin yönü saat yönüyle karşılaştırıldığında nasıl gerçekleşmektedir? Açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Saatin dönme yönünün tersine gerçekleşir.
Puanlama: Tam puan: Hareketlerin saat yönünün tersine gerçekleştiğini belirten cevaba tam puan verilir.
Anahtar kavramlar: saat yönünün tersi, tersi
Soru 12: Şekilde Güneş, Dünya ve Ay'ın hacimsel büyüklüklerini temsil eden 1, 2 ve 3 numaralı üç farklı boyutta küre gösterilmiştir.

Bu küreleri Güneş, Dünya ve Ay ile eşleştirerek numaralarını hizalarına yazınız.
Cevabı göster
Cevap: 1: Güneş, 3: Dünya, 2: Ay.
Puanlama: Tam puan: Üç numarayı da doğru gök cismiyle eşleştiren cevaba tam puan verilir. Kısmi puan: Sadece bir eşleştirmeyi doğru yapan cevaba kısmi puan verilir.
Anahtar kavramlar: 1-Güneş, 3-Dünya, 2-Ay
Soru 13: Ay'ın Dünya'dan her zaman aynı yüzünün görünmesi, modelde hangi iki sürenin eşit gösterilmesiyle açıklanır? Yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme süresi ile Dünya etrafındaki dolanma süresi eşit (yaklaşık 27,3 gün) gösterilmelidir.
Puanlama: Tam puan: Ay'ın dönme süresi ile Dünya etrafındaki dolanma süresinin eşit olduğu belirtilmişse. Kısmi puan: İki sürenin eşit olduğu söylenmiş ancak süre veya açıklama eksikse.
Anahtar kavramlar: aynı yüz, dönme süresi, dolanma süresi, 27,3 gün
Soru 14: Bir öğrenci modelinde Güneş'i Dünya'nın etrafında dolanıyor gibi göstermiştir. Modeli Güneş, Dünya ve Ay'ın gerçek hareketlerine göre nasıl düzeltmelidir? Kısaca açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Güneş merkeze alınmalı; Dünya Güneş etrafında, Ay da Dünya etrafında dolanmalıdır.
Puanlama: Tam puan: Güneş'in merkeze alınması ve Dünya'nın Güneş etrafında, Ay'ın Dünya etrafında dolandığının gösterilmesi belirtilmişse. Kısmi puan: Yalnızca Dünya'nın Güneş etrafında dolandığı belirtilmişse.
Anahtar kavramlar: Güneş merkezde, Dünya, Ay, dolanma
Soru 15: Bir öğrenci Güneş, Dünya ve Ay'ın hareketlerini temsil etmek için bir model hazırlamıştır. Ancak modelinde Ay'ın kendi etrafındaki dönme süresini 365 gün 6 saat, Güneş etrafındaki dolanma süresini ise 27,3 gün olarak gösterdiğini fark etmiştir.

Öğrencinin modelini bilimsel gerçeklere göre doğru hale getirebilmesi için bu süreleri nasıl yenilemesi gerektiğini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Ay'ın kendi etrafındaki dönme süresi 27,3 gün, Güneş etrafındaki dolanma süresi ise 365 gün 6 saat olarak düzeltilmelidir.
Puanlama: Tam puan: Her iki sürenin de doğru yerlerine yazılması gerektiğini belirten cevaba tam puan verilir. Kısmi puan: Sadece bir sürenin doğru yerini düzelten cevaba kısmi puan verilir.
Anahtar kavramlar: dönme süresi 27,3 gün, dolanma süresi 365 gün 6 saat
Soru 16: Aşağıdaki modelde Güneş, Dünya ve Ay'ın birbirlerine göre konumları ve aralarındaki dairesel oklar verilmiştir.

Öğrenci Güneş, Dünya ve Ay'ın dönme/dolanma yönlerini göstermek için oklara yön okları koyacaktır. Tüm dönme ve dolanma yönlerinin doğru olması için okların hangi yönde çizilmesi gerektiğini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Tüm oklar saatin dönme yönünün tersi (saat yönünün tersi) yönünde çizilmelidir.
Puanlama: Tam puan: Tüm hareket yönlerinin saat yönünün tersi olması gerektiğini ifade eden cevaba tam puan verilir.
Anahtar kavramlar: saat yönünün tersi, tersi yön
Soru 17: Güneş sistemindeki gök cisimlerini inceleyen bilim insanlarından Biruni ve Ali Kuşçu'nun gök bilimine sağladığı birer katkıyı yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Biruni: Mevsim başlarını belirlemiş / Dünya'nın çapını hesaplamıştır. Ali Kuşçu: Fethiye eseriyle gök cisimlerinin konumlarını açıklamıştır.
Puanlama: Tam puan: Her iki bilginin de katkısını doğru açıklayan cevaba tam puan verilir. Kısmi puan: Sadece bir bilginin katkısını doğru açıklayan cevaba kısmi puan verilir.
Anahtar kavramlar: Biruni - mevsim başları/Dünya'nın çapı, Ali Kuşçu - Fethiye/gök cisimlerinin konumları
Soru 18: Bir modelde Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönme süresi 365 gün 6 saat, Güneş etrafındaki dolanma süresi 24 saat olarak gösterilmiştir. Bu modeldeki süreler nasıl düzeltilmelidir? Kısaca yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Dünya'nın dönme süresi 24 saat, Güneş etrafındaki dolanma süresi 365 gün 6 saat olmalıdır.
Puanlama: Tam puan: Dünya'nın dönme süresi 24 saat, Güneş etrafındaki dolanma süresi 365 gün 6 saat olarak doğru düzeltilmişse. Kısmi puan: Sürelerden yalnızca biri doğru düzeltilmişse.
Anahtar kavramlar: 24 saat, 365 gün 6 saat, dönme, dolanma
Soru 19: Güneş, Dünya ve Ay'ın hareketlerini temsil eden bir model kuran öğrenci, Güneş etrafında dolanan nesnenin sadece Dünya olmadığını görür. Ay'ın Güneş etrafındaki hareketini temsil ederken modelini yeni kanıtlara göre nasıl güncellemelidir? Açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Ay'ın Güneş etrafında Dünya ile birlikte dolandığını gösterecek şekilde modelini güncellemelidir.
Puanlama: Tam puan: Ay'ın Güneş etrafında Dünya ile birlikte dolandığını ifade eden cevaba tam puan verilir.
Anahtar kavramlar: Dünya ile birlikte, Güneş etrafında dolanma
Soru 20: Bir modelde Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanma süresi ile Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma süresi aynı gösterilmiştir. Bu modeli bilimsel gerçeklere göre nasıl düzeltirsiniz? Kısaca açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanması yaklaşık 365 gün 6 saat, Ay'ın Dünya etrafındaki dolanması yaklaşık 27,3 gün olarak ayrı ayrı gösterilmelidir.
Puanlama: Tam puan: Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanma süresi ile Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma süresinin farklı olduğu ve doğru sürelerle düzeltildiği belirtilmişse. Kısmi puan: Sürelerin farklı olduğu söylenmiş ancak doğru süreler verilmemişse.
Anahtar kavramlar: 365 gün 6 saat, 27,3 gün, Dünya, Ay, dolanma süresi

Kuvvet ve Kuvvetin Ölçülmesi19 soru

Soru 1: 1. Duran bir futbol topuna vurulduğunda top hareket etmeye başlar. Bu olayda kuvvetin hangi etkisi görülmektedir? Cevabınızı yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Duran cismi hareket ettirme.
Puanlama: Tam puan: Kuvvetin duran cismi hareket ettirdiğini belirtir. Kısmi puan: Topun hareket ettiğini belirtir ancak kuvvetin etkisini açıklamaz.
Anahtar kavramlar: kuvvet, hareket ettirme
Soru 2: 2. Kuvvetin büyüklüğünü ölçmek için kullanılan aracın adını ve kuvvetin ölçü birimini yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Dinamometre; Newton (N).
Puanlama: Tam puan: Dinamometre ve Newton (N) cevaplarının ikisini de yazar. Kısmi puan: Yalnızca araç adını veya ölçü birimini doğru yazar.
Anahtar kavramlar: dinamometre, Newton, N
Soru 3: 3. Bize doğru gelen hareketli bir topa vurulduğunda topun hem yönü hem de hızı değişebilmektedir. Bu durum kuvvetin hangi iki etkisini gösterir? Yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Hareket yönünü değiştirme ve hızını değiştirme.
Puanlama: Tam puan: Kuvvetin yönü ve hızı değiştirebildiğini belirtir. Kısmi puan: Yalnızca yön veya hız değişimini belirtir.
Anahtar kavramlar: yön değiştirme, hız değiştirme
Soru 4: 4. Bir dinamometrenin toplam ölçüm kapasitesi 40 N ve ölçüm çubuğu 8 eşit bölmelidir. Her bir bölmenin kaç Newton'a karşılık geldiğini hesaplayınız.
Cevabı göster
Cevap: 5 N.
Puanlama: Tam puan: 40 N değerini 8 bölmeye bölerek 5 N sonucunu bulur. Kısmi puan: Doğru bölme işlemini kurar ancak hesaplama hatası yapar.
Anahtar kavramlar: 40 N, 8 bölme, 5 N
Soru 5: Bir öğrenci, süngere ve oyun hamuruna kuvvet uygulayıp bıraktığında süngerin eski şekline döndüğünü, oyun hamurunun ise dönmediğini gözlemliyor. Bu iki maddenin kuvvet karşısındaki davranışlarını açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Sünger esnek, oyun hamuru ise kalıcı şekil değişikliğine uğrayan bir maddedir.
Puanlama: Tam puan: Süngerin kuvvet kalkınca eski şekline döndüğünü, oyun hamurunun dönmediğini belirtir. Kısmi puan: Maddelerden yalnızca birinin davranışını doğru açıklar.
Anahtar kavramlar: Kuvvet, Esneklik, Şekil değişikliği
Soru 6: Bir dinamometrenin üzerinde 90 N yazmakta ve ölçüm çubuğu 10 eşit bölmeden oluşmaktadır. Dinamometreye asılan bir cisim yayı 4 bölme uzatıyor. Cismin uyguladığı kuvveti Newton cinsinden hesaplayınız ve işleminizi yazınız.
Cevabı göster
Cevap: 90 ÷ 10 = 9 N; 9 × 4 = 36 N.
Puanlama: Tam puan: Bir bölmenin 9 N olduğunu bulur ve sonucu 36 N hesaplar. Kısmi puan: Bir bölmenin değerini doğru bulur ancak son çarpma işleminde hata yapar.
Anahtar kavramlar: 90 N, Eşit bölme, 36 N
Soru 7: 5. İnce yaylı bir dinamometre ile kalın yaylı bir dinamometre karşılaştırıldığında hangisi küçük kuvvetleri daha hassas ölçer? Nedenini kısaca açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: İnce yaylı dinamometre; küçük kuvvetlerde daha hassas ölçüm yapar.
Puanlama: Tam puan: İnce yaylı dinamometreyi seçer ve küçük kuvvetleri daha hassas ölçtüğünü belirtir. Kısmi puan: İnce yaylı dinamometreyi seçer ancak nedenini açıklamaz.
Anahtar kavramlar: ince yay, küçük kuvvet, hassas ölçüm
Soru 8: 6. Bir dinamometrenin gösterge, sarmal yay ve kanca bölümleri bulunmaktadır. Cisim asıldığında yay uzamakta ve gösterge ölçüm değerini göstermektedir. Bu bölümlerin ölçüm yapmadaki görevlerini kısaca açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Yay kuvvetle uzar, kanca cismi taşır, gösterge ölçüm değerini gösterir.
Puanlama: Tam puan: Yay, kanca ve göstergenin görevlerini doğru açıklar. Kısmi puan: Üç bölümden ikisinin görevini doğru açıklar.
Anahtar kavramlar: sarmal yay, kanca, gösterge
Soru 9: 7. Basit malzemelerle bir dinamometre modeli tasarlamak isteyen bir öğrenci; esnek yay, kanca ve eşit aralıklı bölmeleri olan bir ölçüm çubuğu kullanmayı planlamaktadır. Bu malzemelerin dinamometre modeli oluşturmaya nasıl katkı sağlayacağını açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Yay kuvvetle uzar, kanca cismi asar, bölmeli çubuk kuvvet değerini okumayı sağlar.
Puanlama: Tam puan: Yayın uzamasını, kancanın cismi asmasını ve bölmelerin ölçüm yapmayı sağlamasını açıklar. Kısmi puan: Malzemelerden en az ikisinin görevini doğru açıklar.
Anahtar kavramlar: esnek yay, kanca, ölçüm çubuğu
Soru 10: 8. Bir dinamometrenin kapasitesi 60 N ve ölçüm çubuğu 6 eşit bölmelidir. Bu dinamometrede 4 bölmelik uzama oluşursa ölçülen kuvvet kaç Newton olur? İşleminizi gösteriniz.
Cevabı göster
Cevap: 60 ÷ 6 = 10 N; 4 × 10 = 40 N.
Puanlama: Tam puan: Bölme değerini 10 N, ölçülen kuvveti 40 N olarak bulur. Kısmi puan: Bölme değerini doğru bulur ancak toplam kuvveti yanlış hesaplar.
Anahtar kavramlar: 60 N, 10 N, 40 N
Soru 11: Bir öğrenci, 10 N, 50 N ve 100 N ölçüm kapasiteli üç dinamometreden biriyle 4 N büyüklüğündeki kuvveti ölçecektir. En hassas ölçüm için hangi dinamometreyi seçmelidir? Seçiminin nedenini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: 10 N kapasiteli dinamometreyi seçmelidir; küçük kuvvetleri daha hassas ölçer.
Puanlama: Tam puan: 10 N kapasiteli dinamometreyi seçer ve daha hassas ölçüm yapacağını açıklar. Kısmi puan: Doğru dinamometreyi seçer ancak nedenini açıklayamaz.
Anahtar kavramlar: 10 N, İnce yay, Ölçüm hassasiyeti
Soru 12: 9. Bir dinamometrenin ölçebileceği en büyük kuvvet 30 N'dur. Bu dinamometreye 45 N büyüklüğünde kuvvet uygulanırsa ne gibi bir sorun ortaya çıkabilir? Sonucunu açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Yayın esnekliği bozulabilir ve dinamometre artık doğru ölçüm yapamayabilir.
Puanlama: Tam puan: Kapasitenin aşılması nedeniyle yayın esnekliğinin bozulabileceğini ve ölçümlerin hatalı olabileceğini belirtir. Kısmi puan: Kapasitenin aşıldığını belirtir ancak sonuçlarını açıklamaz.
Anahtar kavramlar: maksimum kuvvet, yayın esnekliği, doğru ölçüm
Soru 13: 10. Bir öğrenci, büyük kuvvetleri ölçmek için ince yaylı bir dinamometre tasarlamıştır. Denemelerde yayın fazla uzadığını ve ölçümlerin güvenilir olmadığını gözlemlemiştir. Öğrencinin tasarımında hangi değişikliği yapması daha uygun olur? Nedenini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Daha kalın yay kullanmalıdır; kalın yaylar daha büyük kuvvetleri ölçebilir.
Puanlama: Tam puan: İnce yayı daha kalın yayla değiştirmeyi ve bunun büyük kuvvetleri ölçmeye uygun olduğunu belirtir. Kısmi puan: Yayı değiştirmeyi önerir ancak kalın yay kullanılması gerektiğini belirtmez.
Anahtar kavramlar: kalın yay, büyük kuvvet, tasarımı yenileme
Soru 14: 11. Bir öğrenci, 50 N kapasiteli ve 5 bölmeli dinamometrede 2 bölmelik uzamayı 25 N olarak yorumlamıştır. Öğrencinin hatasını belirleyiniz ve doğru kuvvet değerini hesaplayınız.
Cevabı göster
Cevap: Her bölme 10 N'dur; 2 bölme 20 N eder.
Puanlama: Tam puan: Her bölmenin 10 N olduğunu ve iki bölmenin 20 N ettiğini doğru hesaplar. Kısmi puan: Doğru sonucu bulur ancak bölme değerini açıklamaz.
Anahtar kavramlar: 50 N, 10 N, 20 N
Soru 15: Bir öğrenci, basit dinamometre modeli için paket lastiği, karton ve kanca kullanmıştır. Denemelerde modelin yalnızca 10 N büyüklüğüne kadar kuvvetleri ölçebildiğini, daha büyük kuvvetlerde lastiğin fazla uzadığını gözlemlemiştir. Modelin daha büyük kuvvetleri ölçebilmesi için hangi malzeme değişikliğini önerirsiniz? Nedenini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Paket lastiği yerine daha kalın bir sarmal yay kullanılmalıdır; böylece ölçülebilecek en büyük kuvvet artırılabilir.
Puanlama: Tam puan: Daha kalın bir sarmal yay önerir ve bunun ölçüm kapasitesini artıracağını belirtir. Kısmi puan: Uygun bir yay değişikliği önerir ancak nedenini açıklayamaz.
Anahtar kavramlar: Sarmal yay, Kalın yay, Ölçüm kapasitesi
Soru 16: Bir öğrenci, basit dinamometre modelinin ölçüm çubuğundaki bölmelerin eşit aralıklı olmadığını fark ediyor. Bu durumun kuvvet ölçümlerini nasıl etkileyebileceğini ve modeli düzeltmek için ne yapması gerektiğini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Ölçümler hatalı olabilir; bölmeler eşit aralıklarla yeniden işaretlenmelidir.
Puanlama: Tam puan: Eşit olmayan bölmelerin hatalı okumaya yol açabileceğini ve eşit aralıklarla yeniden işaretlenmesi gerektiğini belirtir. Kısmi puan: Sorunu veya düzeltme yöntemini doğru belirtir ancak ikisini ilişkilendiremez.
Anahtar kavramlar: Eşit aralık, Ölçüm doğruluğu, Modeli düzeltme
Soru 17: 12. Bir öğrenci, basit dinamometre modelinin küçük kuvvetleri ayırt etmekte yetersiz kaldığını fark etmiştir. Modelin ölçüm hassasiyetini artırmak için yay ve ölçüm çubuğunda nasıl bir değişiklik önerebilir? Nedenini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Daha ince yay ve daha küçük kuvvet aralıklarını gösteren uygun bölmeler kullanabilir.
Puanlama: Tam puan: Daha ince yay kullanmayı ve küçük kuvvetlerin ayırt edilmesini sağlayacak uygun bölmeler oluşturmayı önerir. Kısmi puan: Bu değişikliklerden yalnızca birini doğru önerir.
Anahtar kavramlar: ince yay, ölçüm hassasiyeti, bölmeler
Soru 18: 13. Bir öğrenci, basit dinamometre modelini denediğinde bazı bölmelerin eşit aralıklı olmadığını ve kuvvet değerlerini okumakta zorlandığını fark etmiştir. Bu yeni gözleme dayanarak modelde hangi değişiklikleri yapmalıdır? Açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Bölmeleri eşit aralıklarla düzenleyip her bölmenin kuvvet değerini doğru belirlemelidir.
Puanlama: Tam puan: Bölmeleri eşit aralıklarla düzenlemeyi ve bölme değerlerini doğru belirlemeyi önerir. Kısmi puan: Bölmelerin düzeltilmesini önerir ancak eşit aralık veya değer belirleme gereğini açıklamaz.
Anahtar kavramlar: eşit bölmeler, kuvvet değeri, modeli yenileme
Soru 19: Bir dinamometre modeli, en fazla 20 N kuvvet ölçebilecek şekilde tasarlanmıştır. Denemeler sırasında 25 N kuvvet uygulandığında yay kalıcı olarak uzamış ve eski hâline dönememiştir. Bu gözlemden hangi sonucu çıkarırsınız? Modelin güvenilir çalışması için ne yapılmalıdır?
Cevabı göster
Cevap: Yayın esneklik sınırı aşılmıştır; daha büyük kuvvetlere uygun, daha kalın bir yay seçilmelidir.
Puanlama: Tam puan: Yayın esneklik sınırının aşıldığını belirtir ve daha büyük kuvvetlere uygun bir yay seçilmesini önerir. Kısmi puan: Yayın esneklik sınırının aşıldığını fark eder ancak uygun bir çözüm öneremez.
Anahtar kavramlar: Esneklik sınırı, Kalıcı uzama, Kalın yay

Gökyüzündeki Komşumuz: Güneş14 soru

Soru 1: Güneş’in yapısı ve dönme hareketi hakkında güvenilir bilgi toplamak isteyen bir öğrenci, hangi iki bilgi toplama aracından yararlanabilir? Araçları yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Teleskop ve Parker uzay aracı.
Puanlama: Tam puan: Teleskop ve Parker uzay aracını yazar. Kısmi puan: Araçlardan yalnızca birini doğru yazar.
Anahtar kavramlar: teleskop, Parker uzay aracı
Soru 2: Güneş’in yüzeyindeki koyu renkli lekeleri belirli aralıklarla gözlemlemek isteyen bir araştırmacı, bu lekelerin hareketini inceleyerek hangi sonuca ulaşabilir? Açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Güneş’in kendi ekseni etrafında döndüğü sonucuna ulaşabilir.
Puanlama: Tam puan: Lekelerin konum değiştirmesinden Güneş’in döndüğü sonucunu çıkarır. Kısmi puan: Lekelerin hareket ettiğini belirtir ancak dönme hareketiyle ilişkilendiremez.
Anahtar kavramlar: Güneş lekeleri, dönme hareketi
Soru 3: Güneş’in yapısı hakkında araştırma yapan bir öğrenci, Güneş’in küreye benzediğini, sıcak gazlardan oluştuğunu ve katmanlı bir yapıya sahip olduğunu öğrenmiştir. Bu bilgileri araştırma notlarına nasıl kısa ve düzenli bir şekilde kaydedebilir? Bir cümle yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Güneş, sıcak gazlar içeren, küreye benzeyen ve katmanlardan oluşan bir yıldızdır.
Puanlama: Tam puan: Güneş’in küreye benzeyen, sıcak gazlar içeren ve katmanlı yapısını tek cümlede kaydeder. Kısmi puan: Bu üç özellikten en az ikisini doğru kaydeder.
Anahtar kavramlar: sıcak gazlar, küre, katmanlar
Soru 4: Bir öğrenci, Güneş’in merkezindeki çekirdeğin dış yüzeyinden daha sıcak olduğunu öğrenmiştir. Bu bilgiyi kaydederken hangi iki bölgeyi karşılaştırdığını ve sıcaklık farkının nasıl olduğunu yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Çekirdek, dış yüzeyden daha sıcaktır.
Puanlama: Tam puan: Çekirdeği ve dış yüzeyi karşılaştırarak çekirdeğin daha sıcak olduğunu belirtir. Kısmi puan: İki bölgeyi yazar ancak sıcaklık karşılaştırmasını doğru yapamaz.
Anahtar kavramlar: çekirdek, dış yüzey, daha sıcak
Soru 5: Bir öğrenci, Güneş’in kendi ekseni etrafında döndüğünü ve yüzeyindeki koyu renkli lekelerin zamanla konum değiştirdiğini belirten bir bilgiye ulaşmıştır. Bu bilginin doğruluğunu kontrol etmek için nasıl bir yol izlemelidir? Açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Bilgiyi güvenilir kaynaklarla karşılaştırmalı ve gözlem sonuçlarını incelemelidir.
Puanlama: Tam puan: Bilgiyi güvenilir kaynaklarla karşılaştırma veya gözlem sonuçlarıyla doğrulama yolunu belirtir. Kısmi puan: Bilgiyi kontrol etmesi gerektiğini söyler ancak nasıl kontrol edeceğini açıklamaz.
Anahtar kavramlar: güvenilir kaynak, karşılaştırma, gözlem
Soru 6: Güneş lekelerinin belirli zaman aralıklarında aynı yöne doğru kaydığı gözlemlenmiştir. Bu gözlem, Güneş’in dönme hareketi hakkında nasıl bir kanıt oluşturur? Açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Lekelerin konum değiştirmesi, Güneş’in kendi ekseni etrafında döndüğünü gösterir.
Puanlama: Tam puan: Lekelerin zamanla konum değiştirmesini Güneş’in dönmesinin kanıtı olarak açıklar. Kısmi puan: Lekelerin hareket ettiğini belirtir ancak bunun dönmeye kanıt olduğunu açıklamaz.
Anahtar kavramlar: lekelerin konumu, kendi ekseni, dönme
Soru 7: Bir öğrenci, Güneş’in Dünya’dan çok büyük olduğunu bildiği hâlde gökyüzünde küçük göründüğünü söylemiştir. Bu iki bilgiyi birbiriyle çelişmeden nasıl açıklayabilir? Yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Güneş, Dünya’dan çok uzakta olduğu için gökyüzünde küçük görünür.
Puanlama: Tam puan: Güneş’in gerçek büyüklüğü ile gökyüzündeki görünümünü uzaklıkla ilişkilendirir. Kısmi puan: Güneş’in büyük olduğunu veya uzakta bulunduğunu belirtir ancak aralarındaki ilişkiyi kuramaz.
Anahtar kavramlar: Güneş’in büyüklüğü, uzaklık, küçük görünme
Soru 8: Bir araştırmacı, Güneş’i incelemek için teleskop kullanmayı planlamaktadır. Koruyucu önlem almadan Güneş’e bakmanın neden tehlikeli olduğunu ve hangi önlemi alması gerektiğini açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Güneş ışığı gözlere kalıcı zarar verebilir; özel güneş filtresi kullanılmalıdır.
Puanlama: Tam puan: Gözlerde kalıcı hasar riskini ve özel güneş filtresi kullanılması gerektiğini belirtir. Kısmi puan: Tehlikeyi veya gerekli koruyucu önlemi doğru belirtir.
Anahtar kavramlar: kalıcı göz hasarı, güneş filtresi
Soru 9: Güneş hakkında uzaydan veri toplamak isteyen bilim insanları, Güneş’e yaklaşabilen uzay araçlarından yararlanabilir. Parker uzay aracının bu araştırmalara katkısını bir cümleyle açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Parker uzay aracı, Güneş’e çok yaklaşarak uzaydan veri aktarır.
Puanlama: Tam puan: Parker uzay aracının Güneş’e yaklaşarak veri aktardığını belirtir. Kısmi puan: Uzay aracının araştırmalarda kullanıldığını belirtir ancak veri toplama katkısını açıklamaz.
Anahtar kavramlar: Parker uzay aracı, Güneş, veri
Soru 10: Güneş’in dönme yönünü belirlemek isteyen bir öğrenci, Güneş lekelerinin hareketini inceleyecektir. Gözlem sırasında hangi değişimi takip etmelidir ve Güneş’in dönme yönünü nasıl ifade etmelidir?
Cevabı göster
Cevap: Lekelerin konum değişimini takip etmeli; Güneş’in batıdan doğuya, saat yönünün tersine döndüğünü belirtmelidir.
Puanlama: Tam puan: Lekelerin konum değişimini ve Güneş’in batıdan doğuya, saat yönünün tersine döndüğünü belirtir. Kısmi puan: Gözlem değişimini veya dönme yönünü doğru belirtir ancak ikisini birlikte açıklayamaz.
Anahtar kavramlar: lekelerin konumu, batıdan doğuya, saat yönünün tersi
Soru 11: Güneş hakkında bilgi toplayan bir öğrenci, doğrudan teleskopla gözlem yapmak ile görüntüyü beyaz bir ekrana yansıtmak arasında seçim yapacaktır. Göz güvenliği açısından hangi yöntemi tercih etmelidir? Nedenini yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Görüntüyü beyaz ekrana yansıtmayı tercih etmelidir; doğrudan bakmak gözlere kalıcı zarar verebilir.
Puanlama: Tam puan: Beyaz ekrana yansıtma yöntemini seçer ve doğrudan gözlemin tehlikesini açıklar. Kısmi puan: Doğru yöntemi seçer ancak nedenini açıklamaz.
Anahtar kavramlar: beyaz ekran, göz güvenliği, kalıcı hasar
Soru 12: Güneş’in yapısı ve dönme hareketi hakkında iki farklı kaynaktan bilgi toplayan bir öğrenci, kaynaklarda birbirinden farklı bilgiler bulmuştur. Hangi bilgiyi araştırma kaydına alacağına karar verirken nelere dikkat etmelidir? İki ölçüt yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Kaynakların güvenilirliğine ve bilgilerin gözlem sonuçlarıyla uyumuna dikkat etmelidir.
Puanlama: Tam puan: Kaynak güvenilirliği ve gözlem sonuçlarıyla uyum ölçütlerini belirtir. Kısmi puan: İki ölçütten yalnızca birini doğru belirtir.
Anahtar kavramlar: güvenilirlik, gözlem sonuçları, bilgileri karşılaştırma
Soru 13: Güneş’in yapısı ve dönme hareketi hakkında araştırma yapan bir öğrenci, bulduğu bilgileri daha sonra kontrol edebilmek için düzenli bir kayıt hazırlayacaktır. Kayıtta hangi üç temel başlığa yer vermesi uygun olur? Yazınız.
Cevabı göster
Cevap: Güneş’in yapısı, Güneş lekeleri ve dönme hareketi.
Puanlama: Tam puan: Güneş’in yapısı, lekeler ve dönme hareketi başlıklarını yazar. Kısmi puan: Üç başlıktan ikisini doğru yazar.
Anahtar kavramlar: yapı, Güneş lekeleri, dönme hareketi
Soru 14: Güneş’in yapısı ve dönme hareketiyle ilgili araştırmasını tamamlayan bir öğrenci, ulaştığı bilgilerin doğruluğunu kontrol etmiş ve sonuçlarını kaydetmiştir. Bu iki işlemin bilimsel araştırma açısından önemini kısaca açıklayınız.
Cevabı göster
Cevap: Doğrulama yanlış bilgileri ayıklamaya, kayıt tutma ise bilgileri düzenli biçimde saklamaya yardımcı olur.
Puanlama: Tam puan: Doğrulamanın bilgilerin güvenilirliğini artırdığını ve kaydın bilgileri düzenli sakladığını açıklar. Kısmi puan: Bu işlemlerden yalnızca birinin önemini açıklar.
Anahtar kavramlar: doğrulama, yanlış bilgi, kayıt

Öğretmenler içinKapsam, kağıtlar ve yazılı hazırlama

Hangi konudan kaç soru çıkar?

MEB her öğrenme çıktısından kaç soru sorulacağını 4 senaryo olarak yayımladı; okulunuzdaki zümre bunlardan birini seçer.

MEB konu-soru dağılımı, senaryo başına soru sayısı
Konu	1. senaryo	2. senaryo	3. senaryo	4. senaryo
Gökyüzündeki Komşumuz: AyFB.5.1.2	2	2	2	2
Gökyüzündeki Komşumuz: AyFB.5.1.3	2	3	1	–
Dünya’mız ve Gökyüzündeki KomşularımızFB.5.1.4	2	2	1	2
Kuvvet ve Kuvvetin ÖlçülmesiFB.5.2.1	1	–	2	2

Kendi yazılınızı hazırlayın

Bu sorulardan seçin, puanlayın, MEB dağılımına göre kontrol edin; PDF ya da Word indirin.

Yazılı hazırla →