Cami Merkezli Şehir Düzeni
Müslümanlar kurdukları şehirlerde merkeze camiyi yerleştirmişlerdir. Çarşı, mektep ve evler gibi ihtiyaç duyulan diğer tüm yapılar caminin etrafında planlanmıştır.
Namaz ibadeti cami, mescit ve namazgâhların yapılmasını sağlamıştır. İbadetin ön şartı olan temizlik ve abdest ihtiyacı ise şadırvan, çeşme ve hamam gibi su mimarisini ortaya çıkarmıştır.
Sosyal ve Eğitim Amaçlı Yapılar
İslam'daki zekât, sadaka ve infak anlayışı aşevi, sebil ve kervansarayların inşa edilmesini sağlamıştır. Kervansaray, yolcuların dinlendiği, barındığı ve yeme içme ihtiyaçlarını karşıladığı yapılardır.
Çeşme ve sebil, canlıların su ihtiyacını gidermek için yapılan hayır eserleridir. Şadırvan ise cami avlularında abdest almak için ayrılmış özel alandır.
İlim öğrenme arzusu medrese, mektep ve kütüphaneleri doğurmuştur. Medrese, dinî ilimlerin yanı sıra fen ve sosyal bilimlerin de öğretildiği eğitim kurumudur.
Külliye, merkezinde cami olan ve çevresinde medrese, imarethane, aşevi gibi yapıların yer aldığı geniş merkezlerdir. Edirne'deki II. Bayezid Darüşşifası, Mardin'deki Kasımiye Medresesi, İstanbul'daki I. Mahmud Çeşmesi ve Bilecik'teki Köprülü Mehmet Paşa Kervansarayı bu mimarinin önemli örnekleridir.
Malzeme ve Ustalık
Yapılar inşa edilirken iklim ve coğrafi koşullara uygun malzemeler seçilmiştir. Sivas Divriği Ulu Camii taş yapıya, Kastamonu Mahmut Bey Camisi ise ahşap yapıya örnektir. Bu eserleri ustalıkla inşa eden uzman kişilere mahir denir.