Fen Bilimleri 5. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 03 Canlıların Yapısına Yolculuk Konu 2/2

Destek ve Hareket Sistemi

Vücudumuza şekil veren, dik durmasını sağlayan ve hareket etmemize yardımcı olan destek ve hareket sisteminin yapısını, organ çeşitlerini ve sistem sağlığını inceliyoruz.

Kazanımlar

16. Hafta4 Ocak – 8 Ocak

FB.5.3.3 Destek ve hareket sistemine ait yapıları sınıflandırabilme

  1. a Destek ve hareket sistemine ait yapıların niteliklerini tanımlar.
  2. b Destek ve hareket sistemine ait yapıları niteliklerine göre ayrıştırır.
5. Sınıf Fen Bilimleri İskelet kas eklem sağlık ikonları

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

İskelet Sistemi ve Kemik Çeşitleri

İskelet sistemi vücuda şekil veren, dik tutan ve iç organları koruyan canlı bir yapıdır.

İskelet ve kemik yapısının özellikleri;

  • İskelet sistemi kemik, kıkırdak ve eklemlerden oluşarak vücuda şekil verir ve iç organları korur.
  • Canlı bir yapıya sahip olan kemikler, mineral depolar ve kan hücreleri üretir.
  • Bebeklikte yaklaşık 300 olan kemik sayısı, kaynaşma sonucu yetişkinlerde 206'ya düşer.

Şekillerine göre kemik çeşitleri;

  • Boyu eninden fazla olan uzun kemikler, kol ve bacaklarda yer alır.
  • Vücuttaki en uzun kemik bacakta bulunan uyluk kemiğidir.
  • Boy ve en uzunluğu birbirine yakın olan kısa kemikler, el ve ayak bileklerinde bulunur.
  • Levha şeklinde ve geniş yüzeyli olan yassı kemikler; kafatası, kürek, kaburga ve leğen kemikleridir.

Kıkırdak ve Eklem Çeşitleri

İskelet sistemindeki kıkırdak ve eklemler, kemiklerin birleşmesini ve esnek hareket etmesini sağlar.

Kıkırdağın yapısı ve görevleri;

  • Kıkırdak, kemiklere göre daha yumuşak ve esnek bir dokudur.
  • Burun, soluk borusu, kulak kepçesi ve uzun kemik uçlarında kıkırdak yer alır.
  • Kemik uçlarındaki kıkırdak doku, hareket sırasında kemiklerin sürtünerek aşınmasını önler.

Hareket yeteneğine göre eklem çeşitleri;

  • Kemiklerin bağlandığı noktalar olan eklemler, hareket yeteneklerine göre üç gruba ayrılır.
  • Kol ve bacaklarda bulunan oynar eklemler, kemiklerin kolaylıkla hareket etmesini sağlar.
  • Omurgada yer alan yarı oynar eklemler, kısıtlı hareket yeteneğine sahiptir.
  • Kafatasında bulunan oynamaz eklemler, kemiklerin hareket etmesine izin vermez.

Kaslar ve Kas Çeşitleri

Vücudun aktif hareket organları olan kaslar, kasılıp gevşeme yetenekleriyle hareket ve organ işlevlerini sağlar.

Kasların genel özellikleri;

  • İskeletin üzerini saran ve organ yapısına katılan kaslar, kasılıp gevşeyerek hareketi sağlar.

Yapı ve çalışma prensibine göre kas çeşitleri;

  • Kol, bacak ve parmaklardaki çizgili kaslar, isteğimizle çalışır ve hızlı kasılır.
  • Mide ve bağırsak gibi organlarda bulunan düz kaslar, istem dışı ve yavaş çalışır.
  • Sadece kalpte bulunan kalp kası, yaşam boyu kesintisiz ve istem dışı çalışır.

Destek ve Hareket Sisteminin Sağlığı

Destek ve hareket sisteminin sağlığını korumak için doğru alışkanlıklar kazanılmalı ve bilimsel yöntemlerden faydalanılmalıdır.

Bilimsel gelişmeler ve tedavi yöntemleri;

  • İbni Sina, El Kanun Fi't-Tıbb eserinde kemik kırık ve çıkıklarının tedavilerini açıklamıştır.
  • Wilhelm Conrad Röntgen, X ışınlarını keşfederek kemik kırıklarını tespit eden röntgen cihazını geliştirmiştir.
  • Röntgenle belirlenip alçıya alınan kemikler, hareketsiz kalarak düzgün biçimde iyileşir.

Sistem sağlığını koruma yolları;

  • Kemik ve kas sağlığı için kalsiyum, D vitamini ve protein içeren besinler tüketilmelidir.
  • Yürürken ve otururken dik durulmalı, uzun süre hareketsiz kalınmamalıdır.
  • Ağır yük kaldırırken omurgayı korumak için dizler bükülerek yük bacaklara verilmelidir.
Detaylı konu anlatımı

İskelet Sistemi ve Kemik Çeşitleri

Destek ve hareket sistemi vücudun dik durmasını sağlayan, iç organları koruyan ve hareketi gerçekleştiren sistemdir. Bu sistem iskelet ve kaslardan oluşur. İskelet ise vücuda şekil verir, iç organları korur; kemik, kıkırdak ve eklemden meydana gelir.

Kemik Yapısı ve Gelişimi

Kemikler iskeletin ana yapısını oluşturur. Sert ve canlı bir yapıya sahip olan kemikler, vücutta mineral depolar ve kan hücreleri üretir.

Sağlıklı bir bebek yaklaşık 300 kemikle doğar. Büyüdükçe bazı kemikler birbiriyle kaynaşır ve yetişkinlerde kemik sayısı 206'ya düşer.

Kemik Çeşitleri

Kemikler şekillerine göre üç gruba ayrılır:

Uzun kemikler, boyu eninden fazla olan kemiklerdir. Kol ve bacaklarda yer alan uyluk, kaval, baldır, pazu, ön kol, dirsek ve parmak kemikleri uzun kemiklerdir. Vücuttaki en uzun kemik uyluk kemiğidir.

Kısa kemikler, boy ve en uzunluğu birbirine yakın olan kemiklerdir. El ve ayak bilek kemikleri kısa kemiklere örnektir.

Yassı kemikler, levha şeklinde ve geniş yüzeyli kemiklerdir. Kafatası, kürek, kaburga ve leğen kemikleri yassı kemikler sınıfında yer alır.

Kıkırdak ve Eklem Çeşitleri

İskelet sisteminde kemiklerin yanı sıra hareketi kolaylaştıran ve esneklik sağlayan kıkırdak ile eklemler bulunur.

Kıkırdak Yapısı

Kıkırdak, kemiklere göre daha yumuşak ve esnek yapıdadır. Burun, soluk borusu, kulak kepçesi ve uzun kemiklerin uç kısmında yer alır.

Uzun kemiklerin uçlarında bulunan kıkırdak doku, hareket sırasında kemiklerin birbirine sürtünerek aşınmasını önler.

Eklem Çeşitleri

Eklemler, kemiklerin bir araya geldiği ve birbirine bağlandığı bölgelerdir. Eklemler hareket yeteneklerine göre üç grupta incelenir:

Oynar eklemler, kemiklerin kolaylıkla hareket etmesini sağlar. Kol ve bacaklarda bulunan eklemler bu gruba girer.

Yarı oynar eklemler, hareket yeteneği oynar eklemlere göre kısıtlı olan yapılardır. Omurgada yer alan bazı eklemler yarı oynar eklemdir.

Oynamaz eklemler, birbirine bağladığı kemiklerin hareket etmediği eklemlerdir. Kafatası kemikleri arasındaki eklemler oynamaz eklemlere örnektir.

Kaslar ve Kas Çeşitleri

İskelet sisteminin üzerini örten ve hareketi sağlayan aktif yapılar kaslardır. Kaslar, iç organların yapısına katılır, kemiklerin etrafını sarar ve kasılıp gevşeme özelliği sayesinde vücudun hareket etmesini sağlar.

Kas Çeşitleri

Vücutta bulunan kaslar çalışma prensiplerine ve yapılarına göre üç gruba ayrılır:

Çizgili kaslar, iskeletin etrafını saran kaslardır. Kol, bacak ve parmaklarda bulunur. İsteğimizle çalışırlar ve hızlı kasılırlar.

Düz kaslar, mide ve bağırsak gibi iç organların yapısında yer alır. İstem dışı çalışırlar ve ritmik, yavaş hareket ederler.

Kalp kası, sadece kalbin yapısında bulunan özel bir kas türüdür. Anne karnından yaşamın sonuna kadar sürekli ve istem dışı olarak çalışır.

Destek ve Hareket Sisteminin Sağlığı

Destek ve hareket sisteminin sağlıklı yapısını korumak, yaşam kalitesi açısından büyük önem taşır. Tarih boyunca bilim insanları bu sistemin yapısı ve hastalıkları üzerine çalışmalar yapmıştır.

Bilimsel Gelişmeler

İbni Sina, El Kanun Fi't-Tıbb adlı eserinde kemik kırık ve çıkıklarının tedavilerinden bahsetmiştir. Wilhelm Conrad Röntgen ise X ışınlarını keşfederek röntgen cihazını geliştirmiş ve kemiklerdeki kırık ile zedelenmelerin tespit edilmesini sağlamıştır.

Kırılan kemikler röntgen cihazıyla belirlendikten sonra alçıya alınır. Alçıda hareketsiz kalan kemik dokusu çabuk ve düzgün bir şekilde iyileşir.

Sağlığı Koruma Yolları

Destek ve hareket sisteminin sağlığı için kalsiyum, D vitamini ve protein bakımından zengin besinlerle dengeli beslenilmelidir.

Düzenli ve bedene uygun egzersiz yapmak, yürürken ve otururken dik durmak sistem sağlığını korur.

Bilgisayar ve televizyon karşısında uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınılmalıdır. Kas zedelenmelerini önlemek için ağır yük kaldırılmamalı, yerden bir eşya alırken dizler bükülerek ağırlık dizlere verilmelidir.

Konuyu anlama alıştırmaları

İskelet Sistemi ve Kemik Çeşitleri

Karşılaştır: Uzun kemikler ile kısa kemikleri yapısal şekilleri ve vücutta bulundukları yerler açısından düşünün.

Kıkırdak ve Eklem Çeşitleri

Dene: Kulak kepçesini hafifçe büküp bırakın, ardından kol kemiğini bükmeye çalışın. Aradaki esneklik farkını hissetmeye çalışın.

Kaslar ve Kas Çeşitleri

Günlük Hayattan Bul: İsteğe bağlı çalışan kas hareketlerine ve isteğimiz dışında çalışan organ hareketlerine çevreden birer örnek bulun.

Destek ve Hareket Sisteminin Sağlığı

Düşün: Yerden ağır bir kutu alırken doğrudan belden eğilmek yerine dizleri bükerek kalkmanın iskelet sağlığı açısından önemini değerlendirin.

Özet

  • Destek ve Hareket Sistemi: Vücudun dik durmasını sağlayan, iç organları koruyan, iskelet ve kaslardan oluşan sistemdir.
  • Uzun Kemikler: Boyu eninden fazla olan, uyluk, kaval ve pazu gibi kol ve bacaklarda bulunan kemiklerdir.
  • Kısa Kemikler: Eni ve boyu birbirine yakın olan, el ve ayak bileklerinde yer alan kemiklerdir.
  • Yassı Kemikler: Geniş yüzeyli ve levha şeklinde olan, kafatası, kaburga ve leğen kemiklerini oluşturan yapılardır.
  • Kıkırdak: Kemiklerin birleşme uçlarında, burunda ve kulakta bulunan esnek ve yumuşak dokudur.
  • Oynar Eklemler: Kol ve bacak kemiklerinin birleştiği yerde bulunan, yüksek hareket kabiliyetine sahip eklemlerdir.
  • Oynamaz Eklemler: Kafatası kemikleri arasında yer alan ve hareket etmeyen eklem türüdür.
  • Çizgili Kaslar: İskeletin etrafını saran, hızlı çalışan ve isteğimizle hareket eden kaslardır.
  • Düz Kaslar: Mide ve bağırsak gibi iç organların yapısında bulunan, yavaş ve istem dışı çalışan kaslardır.
  • Kalp Kası: Sadece kalpte yer alan, ömür boyu ritmik ve istem dışı çalışan özel kastır.
  • Röntgen Cihazı: X ışınlarını kullanarak kemiklerdeki kırık ve zedelenmeleri görüntülemeye yarayan araçtır.

Düşün ve yorumla

Sence teknolojik aletlerin başında uzun süre hareketsiz kalmak ve yanlış duruş pozisyonları günümüz insanının destek ve hareket sistemi sağlığını nasıl etkilemektedir?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.