Fen Bilimleri · 5. Sınıf

Ünite 1 · Gökyüzündeki Komşularımız Ve Biz · Konu 2 / 3

Gökyüzündeki Komşumuz: Ay

Dünya'mızın tek doğal uydusu olan Ay'ın fiziksel yapısını, hareketlerini ve 29,5 günlük süreçte değişen evrelerini keşfedin.

Kazanımlar

FB.5.1.2Ay’ın özellikleri, dönme ve dolanma hareketleri ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme

  1. a)Ay’ın özellikleri, dönme ve dolanma hareketleri ile ilgili nitelikleri tanımlar.
  2. b)Ay’ın özellikleri, dönme ve dolanma hareketleri ile ilgili topladığı verileri kaydeder.
  3. c)Ay’ın özellikleri, dönme ve dolanma hareketleri ile ilgili verileri yorumlar ve değerlendirir.

FB.5.1.3Ay’ın evrelerini temsil eden bilimsel model oluşturabilme

  1. a)Ay’ın evrelerini temsil eden bir model önerir.
  2. b)Ay’ın evrelerini temsil eden modelini yeni kanıtlara bağlı olarak yeniler.

Adım 1 · 5 kavram

Önce kavramları tanı

Konu boyunca bu kavramlar sık geçecek. Metinde kalın yazılan terimler fosforlu kalemle işaretli.

Doğal Uydu
Ay, Dünya etrafında dolanan tek doğal uydumuzdur.
Krater
Gök taşlarının yüzeye çarpmasıyla oluşan derin çukurlardır.
Dönme ve Dolanma
Ay'ın kendi ve Dünya etrafındaki hareket süresi 27,3 gündür.
Ay'ın Evreleri
Güneş ışığının yansımasıyla 29,5 günde tamamlanan görünüm değişiklikleridir.
Ana Evreler
Yeni ay, ilk dördün, dolunay ve son dördün temel evrelerdir.

Bölüm 1 / 3

Ay'ın Yapısı ve Fiziksel Özellikleri

📖 Konu Anlatımı

Ay, Dünya'nın tek doğal uydusu olan küresel bir gök cismidir. Dünya'ya olan mesafesi yaklaşık 384.400 kilometredir ve gökyüzünde bize en yakın gök cismidir.

Bir ışık kaynağı değildir, üzerine düşen Güneş ışığını yansıtır. Yüzeyindeki açık renkli görünen bölgeler engebeli alanları, koyu renkli görünen kısımlar ise geniş düzlükleri gösterir.

Ay'ın atmosferi yok denecek kadar incedir. Rüzgar ve yağış gibi hava olayları gerçekleşmediği için astronotların bıraktığı ayak izleri ile araç izleri uzun yıllar bozulmadan kalır.

Atmosferin ince olması nedeniyle gök taşları yüzeye doğrudan çarpar ve krater adı verilen irili ufaklı çukurları oluşturur. Yüzeyde yaklaşık 300.000 krater bulunur.

Gece sıcaklığı eksi 174 dereceye düşerken gündüz 125 dereceye kadar çıkar. Bu yüksek sıcaklık farkı kayaçların parçalanarak toza dönüşmesini hızlandırır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Dene: Gece ve gündüz sıcaklık farkının yüksek olduğu bir ortamda kayaların parçalanmasını anlamak için bir buz küpünü aniden sıcak suya bırakıp değişim gözlemlenebilir.

Bölüm 2 / 3

Ay'ın Hareketleri ve Görünmeyen Yüzü

📖 Konu Anlatımı

Ay kendi etrafında dönme hareketi gerçekleştirir. Bu dönme hareketinin yönü saatin dönme yönünün tersine doğrudur.

Ay aynı zamanda Dünya'nın etrafında dolanma hareketi yapar. Kendi etrafındaki dönme süresi ile Dünya etrafındaki dolanma süresi birbirine eşittir ve yaklaşık 27,3 gündür.

Dönme ve dolanma sürelerinin eşit olması sebebiyle Dünya'dan bakıldığında Ay'ın daima aynı yüzü görülmektedir.

Ay, Dünya ile birlikte Güneş'in etrafında da dolanır. Bu dolanma hareketinin yönü de saat yönünün tersinedir ve yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlanır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Düşün: Bir nesnenin etrafında dolanırken yüzün daima o nesneye dönük kalması için kendi etrafında da dönmesi gerekir mi?

Bölüm 3 / 3

Ay'ın Evreleri

📖 Konu Anlatımı

Ay'ın Dünya etrafındaki dolanması sırasında Güneş ve Dünya'ya göre konumunun değişmesiyle ışık alan bölgeleri farklı görünür. Bu duruma Ay'ın evreleri denir.

Evrelerin tamamlanma süresi yaklaşık 29,5 gündür ve bu süre bir ay olarak tanımlanır. Dört ana evre ve iki ara evre bulunmaktadır.

İlk ana evre olan Yeni Ay evresinde Ay, Güneş ile Dünya arasındadır ve karanlık görünür. Bir hafta sonra İlk Dördün evresinde D harfi şeklinde aydınlanır.

Bir hafta sonraki Dolunay evresinde Dünya, Güneş ile Ay arasındadır ve Ay tamamen aydınlık görünür. Sonraki Son Dördün evresinde ise ters D şeklinde aydınlanır.

Main evrelerin arasında Hilal ve Şişkin Ay ara evreleri oluşur. Ay'ın aydınlık ve karanlık bölgesini ayıran çizgiye Terminatör adı verilir.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Karşılaştır: İlk dördün ve son dördün evrelerinde görülen aydınlık şekillerini gökyüzünde ayırt etmek için harf benzerliklerini inceleyin.

Adım 3 · Görsel tekrar

Slaytlarla tekrar et

Konuyu kısa maddelerle, sunum gibi baştan sona gözden geçir.

Slaytlar yükleniyor…

Adım 4

Özet

  • Ay: Dünya'nın tek doğal uydusu olan ve ışık kaynağı olmayan küresel bir gök cismidir.
  • Krater: Atmosferin inceliği nedeniyle Ay yüzeyine çarpan gök taşlarının oluşturduğu derin çukurlardır.
  • Dönme Hareketi: Ay'ın kendi ekseni etrafında saat yönünün tersine yaklaşık 27,3 günde tamamladığı harekettir.
  • Dolanma Hareketi: Ay'ın Dünya etrafında saat yönünün tersine yaklaşık 27,3 günde gerçekleştirdiği dolanımıdır.
  • Ay'ın Evreleri: Ay'ın Dünya etrafındaki hareketi sırasında Güneş ışığını yansıtan kısımlarının farklı görünmesidir.
  • Yeni Ay: Ay'ın Güneş ile Dünya arasında yer aldığı ve karanlık göründüğü ilk ana evredir.
  • İlk Dördün: Yeni ay evresinden bir hafta sonra Ay'ın D harfi şeklinde göründüğü ana evredir.
  • Dolunay: Dünya'nın Güneş ile Ay arasında bulunduğu ve Ay'ın tamamen aydınlık göründüğü ana evredir.
  • Son Dördün: Dolunay evresinden bir hafta sonra Ay'ın ters D harfi şeklinde göründüğü ana evredir.
  • Terminatör: Ay yüzeyinde aydınlık ve karanlık bölgeleri birbirinden ayıran sınıra verilen isimdir.

Düşün ve yorumla

Sence Ay'da rüzgar ve Yağmur gibi hava olayları gerçekleşseydi, astronotların bıraktığı ayak izleri günümüze kadar korunabilir miydi?

…soru

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.

Bu ünitenin soruları · 37 soruGökyüzündeki Komşularımız Ve Biz
Ünite 37 soru