Fen Bilimleri 5. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 04 Işığın Dünyası Konu 2/3

Maddenin Işık Geçirgenliği

Maddelerin ışığı tamamen geçirme, kısmen geçirme veya hiç geçirmeme durumlarına göre saydam, yarı saydam ve opak olarak sınıflandırılmasını ve madde kalınlığının ışık geçirgenliğine etkisini kapsayan ders notudur.

Kazanımlar

21. Hafta22 Şubat – 26 Şubat

FB.5.4.2 Maddeleri ışığı geçirme durumlarına göre sınıflandırabilme

  1. a Maddelerin ışığı geçirme durumlarına göre niteliklerini belirler.
  2. b Maddeleri ışığı geçirme durumlarına göre ayrıştırır.
  3. c Maddeleri ışığı geçirme durumlarına göre gruplandırır.
5. Sınıf Fen Bilimleri Işık geçirgenliğini gösteren üç madde

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Saydam, Yarı Saydam ve Opak Maddeler

Maddeler üzerine düşen ışığı geçirme miktarlarına göre üç farklı optik grupta incelenir.

Maddelerin ışığı geçirme durumlarına göre;

  • Işığı tamamen geçiren maddelere saydam madde denir ve arkalarındaki cisimler net görülür.
  • Cam, hava ve su saydam maddelere örnektir.
  • Işığın bir kısmını geçirip bir kısmını geçirmeyen maddelere yarı saydam madde adı verilir.
  • Buzlu cam, ince tül, şeffaf dosya ve yağlı kâğıt yarı saydam maddelerdir.
  • Işığı hiç geçirmeyen maddelere opak madde veya saydam olmayan madde denir.
  • Tahta, tuğla, kitap ve alüminyum folyo opak maddelere örnektir.

Dikkat Saydam maddelerin arkasındaki cisimler net görünürken yarı saydam maddelerin arkasındakiler bulanık görünür.

Madde Kalınlığı ve Işık Geçirgenliği

Maddelerin kalınlığı değiştiğinde;

  • Maddelerin kalınlığı arttıkça ışık geçirgenliği azalır.
  • Maddelerin kalınlığı azaldıkça ışık geçirgenliği artar.
  • Sis tabakasının kalınlaşması uzaktaki nesnelerin görünürlüğünü azaltır.
  • Deniz suyu derinleştikçe ışık geçirgenliği azaldığından deniz tabanı görünmez olur.
  • Pencere camı kat kat artırılarak kalınlaştırıldığında saydamlık özelliği azalır.

Günlük Hayat ve Tarihte Işık Geçirgenliği

Günlük yaşam uygulamalarında;

  • Evlerde net görüş için pencere camı, mahremiyet için yarı saydam tül perde tercih edilir.
  • Işık geçişi deneyinde yağlı kâğıt ışığı azaltır, kitap ışığı engeller, cam aynen geçirir.

Tarihsel gelişim sürecinde;

  • Cam üretimi Mısır'dan önce Kuzey Mezopotamya bölgesinde fayans endüstrisiyle ortaya çıkmıştır.
  • İlk antik cam örnekleri mat renkteyken saydam camlar Romalılar döneminde üretilmiştir.
Detaylı konu anlatımı

Saydam, Yarı Saydam ve Opak Maddeler

Işık bir maddeyle karşılaştığında maddeden geçebilir, kısmen geçebilir veya hiç geçmeyebilir. Maddeler ışığı geçirme durumlarına göre saydam, yarı saydam ve saydam olmayan maddeler olarak üç gruba ayrılır.

Saydam Maddeler

Işığı tamamen geçiren maddelere saydam madde denir. Cam, hava ve su gibi maddeler saydam niteliktedir. Saydam maddelerin arkasındaki cisimler net olarak görülür. Cam akvaryumdaki balıkların net şekilde fark edilmesi bu duruma bir örnektir.

Yarı Saydam Maddeler

Işık ışınlarının bir kısmını geçiren, bir kısmını ise geçirmeyen maddelere yarı saydam madde adı verilir. Buzlu cam, ince tül, şeffaf dosya ve yağlı kâğıt yarı saydam maddelere örnektir. Yarı saydam maddelerin arkasında kalan cisimler net görülmez, bulanık görünür.

Saydam Olmayan (Opak) Maddeler

Işığı hiç geçirmeyen maddelere saydam olmayan madde veya opak madde denir. Silgi, kitap, ahşap masa, tuğla, alüminyum folyo, karton ve tahta kaşık opak maddelerdir. Opak maddelerin arkasındaki cisimler kesinlikle görünmez.

Madde Kalınlığı ve Işık Geçirgenliği

Saydam ve yarı saydam maddelerin ışık geçirgenliği sadece maddelerin türüne değil, aynı zamanda kalınlıklarına da bağlıdır. Bir maddenin kalınlık miktarı arttıkça ışık geçirgenliği azalır, kalınlık azaldıkça ışık geçirgenliği artar.

Sisli havalarda havadaki sis tabakasının kalınlığı arttıkça uzaktaki nesneler görünmez hale gelir, buna karşın yakındaki nesneler daha rahat seçilir. Benzer şekilde deniz tabanı kıyıya yakın sığ yerlerde net görünürken su derinleştikçe görünmez olur.

Normalde saydam olan pencere camı da kat kat artırılarak kalınlaştırıldığında arkasındaki nesnelerin net görünmesini engeller. Bu durum, maddelerin kalınlaşmasıyla saydamlık özelliklerinin azaldığını gösterir.

Günlük Hayat ve Tarihte Işık Geçirgenliği

Günlük yaşamda maddelerin ışığı geçirme niteliklerinden yararlanılarak farklı alanlarda çözümler üretilir. Evlerde pencere camları dışarıyı net görmek için tercih edilirken, ev içerisindeki mahremiyeti sağlamak adına yarı saydam tül perdeler veya opak kalın perdeler kullanılır.

Işık geçirgenliği deneylerinde maddeler ışık geçişine göre etiketlenir. İçinde yağlı kâğıt bulunan bir kutudan ışık bir miktar azalarak çıkarken, kitap bulunan kutudan ışık hiç çıkmaz, cam olan kutudan ise ışık aynen çıkar.

Tarihte cam üretimi fayans endüstrisinin gelişimiyle Kuzey Mezopotamya'da ortaya çıkmıştır. İlk antik cam örnekleri genellikle mat ve opak renkte yapılmış, zamanla Romalılar döneminde saydam cam örnekleri üretilmeye başlanmıştır.

Konuyu anlama alıştırmaları

Saydam, Yarı Saydam ve Opak Maddeler

Karşılaştır: Cam bir pencere, buzlu cam ve tahta bir kapıyı ışığı geçirme durumlarına göre kıyaslayınız.

Madde Kalınlığı ve Işık Geçirgenliği

Düşün: Temiz bir deniz veya gölde kıyıdan derinlere doğru bakıldığında dipteki taşların görünürlüğünün nasıl değiştiğini değerlendiriniz.

Günlük Hayat ve Tarihte Işık Geçirgenliği

Günlük Hayattan Bul: Bir evin farklı odalarında mahremiyet ve aydınlık sağlamak amacıyla kullanılan gereçlerin ışık geçirgenlik özelliklerini inceleyiniz.

Özet

  • Saydam madde: Işığı tamamen geçiren ve arkasındaki cisimlerin net görünmesini sağlayan maddelerdir.
  • Yarı saydam madde: Işığı kısmen geçiren ve arkasındaki cisimlerin bulanık görünmesine neden olan maddelerdir.
  • Opak madde: Işığı hiç geçirmeyen ve arkasındaki cisimlerin görünmesini engelleyen maddelerdir.
  • Cam ve su: Işığı tamamen geçiren saydam maddelere günlük yaşamdan verilen örneklerdir.
  • Buzlu cam: Işığın bir kısmını geçirip bir kısmını geçirmeyen yarı saydam bir maddedir.
  • Ahşap ve tuğla: Işığı tamamen engelleyen saydam olmayan yani opak maddelerdir.
  • Madde kalınlığı: Saydam ve yarı saydam maddelerde arttıkça ışık geçirgenliğini azaltan bir faktördür.
  • Sis tabakası: Kalınlığı arttıkça uzaktaki nesnelerin görünürlüğünü azaltan yarı saydam ortama örnektir.

Düşün ve yorumla

Sence evlerin ve binaların tasarımında saydam, yarı saydam ve opak maddelerin dengeli kullanılmaması günlük yaşamımızı ve konforumuzu nasıl etkilerdi?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.