Bölüm 1 / 4
Kütle Nedir ve Nasıl Ölçülür?
📖 Konu Anlatımı
Kütle Kavramı
Kütle, bir cisimde bulunan madde miktarıdır. Cisimlerin kütlesi bulunduğu yere veya konuma göre asla değişmez.
Kütle birimi gram veya kilogram olarak ifade edilir. Pazardan alınan meyvelerin veya marketteki bakliyatların üzerindeki miktarlar kütleyi gösterir.
Kütlenin Ölçülmesi
Kütleyi ölçmek için eşit kollu terazi veya hassas elektronik teraziler kullanılır.
Eski zamanlarda hassas elektronik teraziler yokken elmas tüccarları keçiboynuzu çekirdeklerini kütle birimi olarak kullanmıştır. Keçiboynuzu çekirdeklerinin kütlesi birbirine çok yakın olup yaklaşık 0,2 gramdır. Günümüzde pırlantanın kütlesini belirtmek için kullanılan karat sözcüğü bu gelenekten gelmektedir.
💭 Düşün / Hayal Et / Dene
Günlük Hayattan Bul: Evdeki ambalajlı gıdaların üzerindeki etiketler incelenebilir. Miktar belirten ifadelerin kütle ile nasıl ilişkili olduğu düşünülebilir.
Bölüm 2 / 4
Yer Çekimi Kuvveti ve Özellikleri
📖 Konu Anlatımı
Yer Çekimi
Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimleri kendine doğru çeker. Yerkürenin maddelere uyguladığı bu çekim kuvvetine yer çekimi kuvveti denir.
Yer çekimi kuvvetinin yönü her zaman Dünya'nın merkezine doğrudur. Havaya fırlatılan bir taşın yere düşmesinin sebebi bu kuvvettir.
Konuma Göre Yer Çekimi
Yer çekimi kuvveti Dünya yüzeyinden uzaklaştıkça azalır, yüzeye yaklaştıkça artar. Deniz seviyesinde bulunan bir yerdeki çekim kuvveti, dağ zirvesindeki bir yerden daha fazladır.
Dünya'nın şekli Ekvator'dan şişkin, kutuplardan basıktır ve bu özel şekle geoit adı verilir. Ekvator'un merkeze uzaklığı kutuplara göre daha fazla olduğu için yer çekimi kuvveti kutup noktalarında Ekvator'a göre daha büyüktür.
💭 Düşün / Hayal Et / Dene
Düşün: Yüksek bir binanın en üst katına çıkıldığında veya dağ zirvesine tırmanıldığında yer çekimi kuvvetinde nasıl bir değişim olacağı akıldan geçirilebilir.
Bölüm 3 / 4
Ağırlık Kavramı ve Ölçülmesi
📖 Konu Anlatımı
Ağırlık Nedir?
Bir cismin kütlesine etki eden yer çekimi kuvvetine ağırlık denir. Ağırlık bir kuvvet çeşididir.
Ağırlık birimi Newton'dır ve kısaca N harfi ile gösterilir.
Ağırlığın Ölçülmesi ve Değişimi
Ağırlık dinamometre adı verilen ve içinde sarmal yay bulunan aletle ölçülür.
Cismin ağırlığı bulunduğu yere göre değişir. Yer çekimi kuvvetinin fazla olduğu yerlerde cismin ağırlığı daha büyük ölçülür.
Bir cisim deniz seviyesinden yukarılara taşındıkça yer çekimi azalacağı için ağırlığı da azalır. Aynı cisim Ekvator'dan kutuplara götürüldüğünde ise ağırlığı artar.
💭 Düşün / Hayal Et / Dene
Dene: İpin ucuna küçük bir silgi bağlanarak havada tutulabilir. İpteki gerilme kuvveti ile silginin ağırlığı arasındaki bağ hissedilebilir.
Bölüm 4 / 4
Kütle ve Ağırlık Arasındaki İlişki ve Farklar
📖 Konu Anlatımı
Dünya ve Gök Cisimlerinde Ağırlık
Dünya, 1 kilogramlık kütleye yaklaşık 10 N büyüklüğünde yer çekimi kuvveti uygular.
Gök cisimlerinin büyüklükleri birbirinden farklıdır. Ay, Dünya'ya göre daha küçük bir gök cismidir ve Dünya, Ay'a göre cisimlere yaklaşık 6 kat daha fazla çekim kuvveti uygular.
Dünya ve Ay Karşılaştırması
Kütlesi 60 kg olan bir cismin kütlesi Ay'da da 60 kg kalır. Ancak bu cismin ağırlığı Dünya'da yaklaşık 600 N gelirken, Ay'da yaklaşık 100 N ölçülür.
Kütle ve Ağırlığın Farkları
Kütle madde miktarıdır, değişmez, birimi kilogramdır ve eşit kollu terazi ile ölçülür.
Ağırlık ise kuvvettir, konuma göre değişir, birimi Newton'dır ve dinamometre ile ölçülür.
💭 Düşün / Hayal Et / Dene
Karlaştır: Günlük yaşamda sıklıkla karıştırılan kütle ve ağırlık kavramlarının özellikleri zihinde karşılaştırılabilir.