Fen Bilimleri 5. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 02 Kuvveti Tanıyalım Konu 2/3

Kütle ve Ağırlık İlişkisi

5. Sınıf Fen Bilimleri dersi Kütle ve Ağırlık İlişkisi konusu için özel olarak hazırlanan kapsamlı ve detaylı ders notları.

Kazanımlar

10. Hafta23 Kasım – 27 Kasım

FB.5.2.3 Kütle ve ağırlık kavramlarını karşılaştırabilme

a Kütle ve ağırlığa ilişkin özellikleri belirler.
b Belirlenen özelliklere ilişkin benzerlikleri listeler.
c Belirlenen özelliklere ilişkin farklılıkları listeler.

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Kütle Nedir ve Nasıl Ölçülür?

Kütle, cisimlerin değişmeyen temel madde özelliğidir.

Kütlenin özellikleri;

Bir cisimde bulunan madde miktarına kütle denir.
Cismin kütlesi bulunduğu yere ya da konuma göre değişmez.
Kütle birimi olarak gram veya kilogram (kg) kullanılır.

Kütlenin ölçülmesi;

Kütleyi ölçmek için eşit kollu terazi veya hassas elektronik terazi kullanılır.
Pırlanta kütlesini belirtmekte kullanılan karat, yaklaşık 0,2 gramlık keçiboynuzu çekirdeğinden türemiştir.

Dikkat Kütle konuma göre asla değişmez ve değeri dinamometre ile değil terazi ile ölçülür.

Yer Çekimi Kuvveti ve Özellikleri

Dünya, çevresindeki tüm varlıkları merkezine doğru kesintisiz bir kuvvetle çeker.

Yer çekiminin özellikleri;

Dünya'nın üzerindeki maddelere uyguladığı çekim etkisine yer çekimi kuvveti denir.
Yer çekimi kuvvetinin yönü daima Dünya'nın merkezine doğrudur.
Dünya yüzeyinden yukarılara çıkıldıkça ve uzaklaşıldıkça yer çekimi kuvveti azalır.

Dünya'nın şekline bağlı etkiler;

Dünya'nın kutuplardan basık, Ekvator'dan şişkin özel şekline geoit denir.
Kutuplar merkeze daha yakın olduğu için yer çekimi kuvveti kutuplarda Ekvator'a göre daha büyüktür.

Not Ekvator'un merkeze uzaklığı kutuplara göre yaklaşık 21 km daha fazladır.

Ağırlık Kavramı ve Ölçülmesi

Ağırlık, cisimlerin kütlesine uygulanan çekim kuvvetinin büyüklüğünü ifade eder.

Ağırlığın özellikleri;

Bir cismin kütlesine etki eden yer çekimi kuvvetine ağırlık denir.
Ağırlık bir kuvvet çeşididir, birimi Newton'dır ve kısaca N ile gösterilir.
Ağırlık, yer çekimi kuvvetinin büyüklüğüne bağlı olarak bulunduğu konuma göre değişir.

Ağırlığın ölçülmesi ve değişimi;

Ağırlık, içinde sarmal yay bulunan dinamometre adı verilen aletle ölçülür.
Deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça cismin ağırlığı azalır, Ekvator'dan kutuplara gidildikçe cismin ağırlığı artar.

Dikkat Günlük yaşamda ağırlık ifadesi kütle yerine kullanılsa da ağırlık madde miktarı değil, bir kuvvettir.

Kütle ve Ağırlık Arasındaki İlişki ve Farklar

Kütle ve ağırlık birbiriyle doğrudan ilişkili ancak tamamen farklı kavramlardır.

Gök cisimlerinde çekim ve ağırlık;

Dünya, 1 kilogramlık kütleye yaklaşık 10 N büyüklüğünde yer çekimi kuvveti uygular.
Dünya, Ay'a göre cisimlere yaklaşık 6 kat daha fazla çekim kuvveti uygular.
Kütlesi 60 kg olan bir cismin ağırlığı Dünya'da 600 N iken Ay'da yaklaşık 100 N ölçülür.

Temel farklar;

Kütle madde miktarıdır ve evrenin her yerinde aynı kalırken, ağırlık cisme etki eden kuvvettir ve konuma göre değişir.
Kütle eşit kollu terazi ile ölçülüp birimi kilogramdır; ağırlık dinamometre ile ölçülüp birimi Newton'dır.

Dikkat Ay'a götürülen bir cismin kütlesi kesinlikle değişmez, yalnızca üzerine etki eden ağırlığı azalır.

Detaylı konu anlatımı

Kütle Nedir ve Nasıl Ölçülür?

Kütle Kavramı

Kütle, bir cisimde bulunan madde miktarıdır. Cisimlerin kütlesi bulunduğu yere veya konuma göre asla değişmez.

Kütle birimi gram veya kilogram olarak ifade edilir. Pazardan alınan meyvelerin veya marketteki bakliyatların üzerindeki miktarlar kütleyi gösterir.

Kütlenin Ölçülmesi

Kütleyi ölçmek için eşit kollu terazi veya hassas elektronik teraziler kullanılır.

Eski zamanlarda hassas elektronik teraziler yokken elmas tüccarları keçiboynuzu çekirdeklerini kütle birimi olarak kullanmıştır. Keçiboynuzu çekirdeklerinin kütlesi birbirine çok yakın olup yaklaşık 0,2 gramdır. Günümüzde pırlantanın kütlesini belirtmek için kullanılan karat sözcüğü bu gelenekten gelmektedir.

Yer Çekimi Kuvveti ve Özellikleri

Yer Çekimi

Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimleri kendine doğru çeker. Yerkürenin maddelere uyguladığı bu çekim kuvvetine yer çekimi kuvveti denir.

Yer çekimi kuvvetinin yönü her zaman Dünya'nın merkezine doğrudur. Havaya fırlatılan bir taşın yere düşmesinin sebebi bu kuvvettir.

Konuma Göre Yer Çekimi

Yer çekimi kuvveti Dünya yüzeyinden uzaklaştıkça azalır, yüzeye yaklaştıkça artar. Deniz seviyesinde bulunan bir yerdeki çekim kuvveti, dağ zirvesindeki bir yerden daha fazladır.

Dünya'nın şekli Ekvator'dan şişkin, kutuplardan basıktır ve bu özel şekle geoit adı verilir. Ekvator'un merkeze uzaklığı kutuplara göre daha fazla olduğu için yer çekimi kuvveti kutup noktalarında Ekvator'a göre daha büyüktür.

Ağırlık Kavramı ve Ölçülmesi

Ağırlık Nedir?

Bir cismin kütlesine etki eden yer çekimi kuvvetine ağırlık denir. Ağırlık bir kuvvet çeşididir.

Ağırlık birimi Newton'dır ve kısaca N harfi ile gösterilir.

Ağırlığın Ölçülmesi ve Değişimi

Ağırlık dinamometre adı verilen ve içinde sarmal yay bulunan aletle ölçülür.

Cismin ağırlığı bulunduğu yere göre değişir. Yer çekimi kuvvetinin fazla olduğu yerlerde cismin ağırlığı daha büyük ölçülür.

Bir cisim deniz seviyesinden yukarılara taşındıkça yer çekimi azalacağı için ağırlığı da azalır. Aynı cisim Ekvator'dan kutuplara götürüldüğünde ise ağırlığı artar.

Kütle ve Ağırlık Arasındaki İlişki ve Farklar

Dünya ve Gök Cisimlerinde Ağırlık

Dünya, 1 kilogramlık kütleye yaklaşık 10 N büyüklüğünde yer çekimi kuvveti uygular.

Gök cisimlerinin büyüklükleri birbirinden farklıdır. Ay, Dünya'ya göre daha küçük bir gök cismidir ve Dünya, Ay'a göre cisimlere yaklaşık 6 kat daha fazla çekim kuvveti uygular.

Dünya ve Ay Karşılaştırması

Kütlesi 60 kg olan bir cismin kütlesi Ay'da da 60 kg kalır. Ancak bu cismin ağırlığı Dünya'da yaklaşık 600 N gelirken, Ay'da yaklaşık 100 N ölçülür.

Kütle ve Ağırlığın Farkları

Kütle madde miktarıdır, değişmez, birimi kilogramdır ve eşit kollu terazi ile ölçülür.

Ağırlık ise kuvvettir, konuma göre değişir, birimi Newton'dır ve dinamometre ile ölçülür.

Konuyu anlama alıştırmaları

Kütle Nedir ve Nasıl Ölçülür?

Günlük Hayattan Bul: Evdeki ambalajlı gıdaların üzerindeki etiketler incelenebilir. Miktar belirten ifadelerin kütle ile nasıl ilişkili olduğu düşünülebilir.

Yer Çekimi Kuvveti ve Özellikleri

Düşün: Yüksek bir binanın en üst katına çıkıldığında veya dağ zirvesine tırmanıldığında yer çekimi kuvvetinde nasıl bir değişim olacağı akıldan geçirilebilir.

Ağırlık Kavramı ve Ölçülmesi

Dene: İpin ucuna küçük bir silgi bağlanarak havada tutulabilir. İpteki gerilme kuvveti ile silginin ağırlığı arasındaki bağ hissedilebilir.

Kütle ve Ağırlık Arasındaki İlişki ve Farklar

Karlaştır: Günlük yaşamda sıklıkla karıştırılan kütle ve ağırlık kavramlarının özellikleri zihinde karşılaştırılabilir.

Özet

Kütle: Cisimlerde bulunan ve konuma göre değişmeyen madde miktarıdır.
Kilogram: Kütlenin ölçülmesinde kullanılan temel birimlerden biridir.
Eşit Kollu Terazi: Cismin kütlesini belirlemek için kullanılan ölçüm aracıdır.
Yer Çekimi Kuvveti: Dünya'nın üzerindeki cisimleri merkezine doğru çekme kuvvetidir.
Geoit: Dünya'nın Ekvator'dan şişkin ve kutuplardan basık olan özel şeklidir.
Ağırlık: Bir cismin kütlesine etki eden yer çekimi kuvvetinin büyüklüğüdür.
Newton: Ağırlık ve kuvvet birimi olarak kullanılan ölçü birimidir.
Dinamometre: Cisimlerin ağırlığını ölçmek için kullanılan yaylı alettir.
Gök Cisimlerinde Ağırlık: Yer çekimi az olan gök cisimlerinde kütle aynı kalırken ağırlık azalır.

Düşün ve yorumla

Sence uzay astronotlarının Dünya'da ve Ay'da hareket ederken hissettikleri farkların temel sebebi kütleleri midir yoksa ağırlıkları mıdır?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.