Fen Bilimleri 5. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 05 Maddenin Doğası Konu 2/4

Isı ve Sıcaklık

Isı ve sıcaklık kavramlarının temel özelliklerini, ölçüm yöntemlerini ve temas eden sıvılar arasındaki ısı alışverişini inceler.

Kazanımlar

25. Hafta29 Mart – 2 Nisan

FB.5.5.2 Isı ve sıcaklık kavramlarını karşılaştırabilme

  1. a Isı ve sıcaklık kavramlarının özelliklerini belirler.
  2. b Isı ve sıcaklık kavramlarının özelliklerine ilişkin benzerlikleri listeler.
  3. c Isı ve sıcaklık kavramlarının özelliklerine ilişkin farklılıkları listeler.

Konu araçları6 araç

Anahtar kavramlar

Sıcaklık
Maddelerin termometre ile ölçülen ve enerji olmayan durumudur.
Isı
Sıcaklıkları farklı maddeler arasında aktarılan bir enerji türüdür.
Isı Alışverişi
Farklı sıcaklıktaki maddelerin sıcaklıkları eşitlenene kadar süren enerji aktarımıdır.
Denge Sıcaklığı
Isı alışverişi yapan maddelerin ulaştığı ortak son sıcaklık değeridir.
HADAR Teknolojisi
Nesnelerin yaydığı ısı sinyallerini analiz eden görüntüleme sistemidir.

Konu bölümleri

Isı ve Sıcaklık Kavramları

📖 Konu Anlatımı

Sıcaklık

Maddelerin sahip olduğu sıcaklık değeri bir enerji çeşidi değildir. Sıcaklık, maddelerin termometre adı verilen aletle ölçülen durumudur. Birimi derece Celsius olup kısaca °C sembolü ile gösterilir.

Hava sıcaklığının 25 °C olarak ölçülmesi veya hasta bir çocuğun vücut sıcaklığının 39 °C olması sıcaklık kavramına örnektir.

Isı

Sıcaklıkları farklı maddeler arasında alınıp verilebilen enerji türüne ısı denir. Isı bir enerji olduğu için doğrudan ölçülemez, kalorimetre kabı yardımıyla hesaplanır. Isı birimi olarak joule (J) veya kalori (cal) kullanılır.

Güneş doğal bir ısı ve ışık kaynağıdır. Güneş'ten gelen ısı enerjisi, Dünya'da belirli bir sıcaklık değerinin oluşmasını sağlar.

HADAR Teknolojisi

Isı Destekli Tespit ve Menzil yani HADAR, nesnelerin yaydığı ısı sinyallerini yapay zekâ ile inceleyen bir görüntüleme teknolojisidir. Bu sistem zorlu hava koşullarında çevredeki nesnelerin sıcaklığını ve türünü tespit etmek için kullanılır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Karşılaştır: Isı ve sıcaklık kavramlarını enerji türü olup olmamaları, ölçüm aletleri ve birimleri açısından karşılaştırınız.

Maddeler Arasında Isı Alışverişi

📖 Konu Anlatımı

Isı Alışverişinin Koşulları

Farklı sıcaklıktaki iki madde birbirine temas ettiğinde veya karıştırıldığında aralarında ısı alışverişi gerçekleşir. Sıcaklıkları eşit olan maddeler arasında ısı aktarımı gerçekleşmez.

Örneğin sıcaklıkları 50 °C olan iki sıvı karıştırıldığında aralarında ısı alışverişi görülmez.

Isının Akış Yönü

Isı enerjisi daima sıcaklığı yüksek olan maddeden sıcaklığı düşük olan maddeye doğru aktarılır. Sıcaklığı fazla olan madde ısı vererek soğur, sıcaklığı az olan madde ise ısı alarak ısınır.

Sıcaklığı 90 °C olan bir sıvı ile 10 °C olan bir sıvı karıştırıldığında sıcaklığı 90 °C olan sıvı ısı verir, 10 °C olan sıvı ısı alır. Sıcak çaya batırılan kaşığın ısınması da çaydan kaşığa ısı aktığını gösterir.

Denge Sıcaklığı

Maddeler arasındaki ısı aktarımı sıcaklık değerleri eşitleninceye kadar devam eder. Maddelerin ulaştığı bu son sıcaklık değerine denge sıcaklığı denir.

Karışımın denge sıcaklığı her zaman maddelerin başlangıç sıcaklıklarının arasında bir değer alır. Örneğin 20 °C ve 60 °C sıcaklığındaki iki sıvı karıştırıldığında denge sıcaklığı kesinlikle 20 °C ile 60 °C arasında oluşur.

Farklı sıcaklıktaki maddeler aynı ortamda uzun süre bekletildiğinde ortamın sıcaklığına ulaşır. 25 °C odada bekletilen sıcak çay ve soğuk suyun son sıcaklıkları 25 °C olur.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Düşün: İçinde 20 °C, 40 °C ve 70 °C sıcaklıkta su bulunan üç kaptan hangi ikisi karıştırıldığında ısı akışı en büyük sıcaklık farkıyla gerçekleşir?

Özet

  • Sıcaklık: Maddelerin sahip olduğu sıcaklık durumudur, enerji değildir ve termometre ile ölçülür.
  • Derece Celsius: Termometre ile ölçülen sıcaklık değerinin birimidir ve °C sembolü ile gösterilir.
  • Isı: Sıcaklıkları farklı maddeler arasında aktarılan ve kalorimetre kabı ile hesaplanan enerjidir.
  • Joule ve kalori: Isı enerjisinin miktarını belirtmek amacıyla kullanılan birimlerdir.
  • HADAR: Nesnelerin yaydığı ısı sinyallerini analiz ederek sıcaklık belirleyen görüntüleme teknolojisidir.
  • Isı akış yönü: Isı enerjisinin daima sıcak maddeden soğuk maddeye doğru aktarılmasıdır.
  • Isı alışverişi: Sıcaklıkları farklı temas halindeki maddeler arasında gerçekleşen enerji geçişidir.
  • Denge sıcaklığı: Isı alışverişi yapan maddelerin başlangıç değerleri arasında ulaştığı ortak sıcaklıktır.

Düşün ve yorumla

Sizce günlük yaşamda hava durumundan bahsederken sıcaklık yerine ısı kelimesini kullanmak ne tür bilimsel yanlışlıklara yol açar?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.