Fen Bilimleri 5. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 06 Yaşamımızdaki Elektrik Konu 2/2

Basit Bir Elektrik Devresinde Ampul Parlaklığını Etkileyen Değişkenler

Basit bir elektrik devresinde pil ve ampul sayısındaki değişimlerin ampul parlaklığına etkilerini ve bilimsel deney değişkenlerini inceleyen ders notu.

Kazanımlar

32. Hafta3 Mayıs – 7 Mayıs

FB.5.6.3 Bir elektrik devresindeki ampul parlaklığını etkileyen değişkenlerin neler olduğuna ilişkin hipotez oluşturabilme

  1. a Elektrik devrelerindeki ampul parlaklığını etkileyen değişkenleri tanımlar.
  2. b Pil ve ampul sayısını değiştirerek ampul parlaklığındaki değişimi neden-sonuç ilişkisi bağlamında belirler.
  3. c Ampul parlaklığındaki bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirler.

Konu araçları6 araç

Anahtar kavramlar

Bağımsız Değişken
Deney sonucunu etkileyen ve araştırmacı tarafından kasıtlı olarak değiştirilen faktördür.
Bağımlı Değişken
Bağımsız değişkendeki değişikliklerden etkilenerek ortaya çıkan gözlem sonucudur.
Kontrol Değişkeni
Deney boyunca miktarı ve özellikleri hiç değiştirilmeyip sabit tutulan unsurlardır.
Pil Sayısı
Devreye sağlanan elektrik enerjisi miktarını doğrudan belirleyen enerji kaynağı adedidir.
Ampul Parlaklığı
Devredeki pil ve ampul sayısına bağlı olarak değişen yaydığı ışık şiddetidir.

Konu bölümleri

Elektrik Devrelerinde Değişkenler

📖 Konu Anlatımı

Bilimsel Deneylerde Değişkenler

Bilimsel deneylerde bir hipotezi test etmek ve belirli etkileri gözlemlemek amacıyla üç farklı türde değişken kullanılır.

Bağımsız Değişken

Bağımsız değişken, deney sonucunu doğrudan etkileyen ve araştırmacı tarafından bilerek değiştirilen değişkendir.

Araştırmacının deney başlangıcında belirlediği ve kendi kontrolünde farklılaştırdığı temel etkendir.

Bağımlı Değişken

Bağımlı değişken, deneyde merak edilen, araştırılan ve bağımsız değişkene bağlı olarak değişen sonuç durumudur.

Bağımsız değişkenin üzerinde yarattığı etkinin doğrudan gözlemlendiği unsurdur.

Kontrol Edilen Değişken

Kontrol edilen değişken, diğer adıyla sabit tutulan değişken, bağımsız değişken dışında kalan ve deneyi etkilememesi için sabit bırakılan tüm faktörlerdir.

Deneyin güvenilir ve doğru sonuç vermesi için bu unsurların miktarı veya türü deney süresince asla değiştirilmez.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Karşılaştır: Bir bilimsel deneyde araştırmacının bizzat değiştirdiği faktör ile bu değişiklikten etkilenen durum arasındaki temel farkı düşünün.

Pil Sayısının Ampul Parlaklığına Etkisi

📖 Konu Anlatımı

Pil Sayısı ve Parlaklık İlişkisi

Basit bir elektrik devresinde ampul sayısı sabit tutulup pil sayısı artırıldığında ampulün parlaklığı artar.

Devreye eklenen her özdeş pil, devreye sağlanan elektrik enerjisini artırdığı için ampulün yaydığı ışık miktarı güçlenir.

Bu Deneydeki Değişkenler

Pil sayısının parlaklığa etkisini inceleyen bir deneyde, araştırmacının değiştirdiği pil sayısı bağımsız değişkendir.

Pil sayısına bağlı olarak değişen ampul parlaklığı bu deneydeki bağımlı değişkendir.

Deney boyunca sabit tutulan ampul sayısı, anahtar durumu ve bağlantı kabloları ise kontrol edilen değişkenlerdir.

İçinde iki pil bulunan özdeş bir el feneri, tek pile sahip el fenerine göre daha parlak ışık verir.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Günlük Hayattan Bul: Çantanızdaki el fenerinin yaydığı ışığın yetersiz kaldığı bir ortamda ışığı artırmak için pil sayısı üzerinden nasıl bir çözüm üretilebileceğini değerlendirin.

Ampul Sayısının Ampul Parlaklığına Etkisi

📖 Konu Anlatımı

Ampul Sayısı ve Parlaklık İlişkisi

Basit bir elektrik devresinde pil sayısı sabit tutulup ampul sayısı artırıldığında ampullerin parlaklığı azalır.

Pilden sağlanan enerji mevcut ampuller arasında paylaşıldığı için devreye yeni ampuller eklendikçe ampul başına düşen enerji miktarı düşer.

Bu Deneydeki Değişkenler

Ampul sayısının parlaklığa etkisinin araştırıldığı bir düzenekte bağımsız değişken ampul sayısıdır.

Ampullerin sayısına bağlı olarak azalan veya artan ampul parlaklığı bağımlı değişkendir.

Bu deney süresince hiçbir şekilde değiştirilmeyen pil sayısı, bağlantı kablosu ve anahtar kontrol edilen değişkenleri oluşturur.

Bir pil ve iki ampulden oluşan devredeki ampuller, bir pil ve bir ampulden oluşan devredeki ampule göre daha sönük yanar.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Hayal Et: Bir odada tek pille aydınlanan bir devreye art arda yeni ampuller bağlandığında odadaki ışık miktarının nasıl bir değişime uğrayacağını zihninizde canlandırın.

Özet

  • Bağımsız Değişken: Araştırmacı tarafından bilerek değiştirilen ve deney sonucunu etkileyen değişkendir.
  • Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ve deneyde incelenen sonuç durumudur.
  • Kontrol Edilen Değişken: Deneyin sonucunu etkilememesi için miktarı sabit tutulan tüm değişkenlerdir.
  • Pil Sayısının Etkisi: Devredeki ampul sayısı sabitken pil sayısının artırılması ampul parlaklığını artırır.
  • Ampul Sayısının Etkisi: Devredeki pil sayısı sabitken ampul sayısının artırılması ampul parlaklığını azaltır.
  • Enerji Paylaşımı: Devreye eklenen her yeni ampul pilden sağlanan enerjiyi paylaştığı için parlaklık düşer.
  • Parlaklık Deneyinde Sabitler: Ampul parlaklığı test edilirken kablo türü ve anahtar durumu sabit tutulur.

Düşün ve yorumla

Sizce bir çalışma masasını aydınlatırken pil sayısını artırmak mı yoksa ampul sayısını artırmak mı daha verimli bir aydınlatma sağlar?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.