Devre Elemanlarının Sembolleri ve Devre Şeması

Ortak Bilimsel Dil

Günlük yaşamda trafik işaretleri ve kullanma kılavuzları gibi birçok alanda semboller kullanılır. Devre elemanlarının sembollerle gösterilmesi, dünyanın her yerinde geçerli ortak bilimsel bir dil oluşturur.

Farklı dilleri konuşan insanlar semboller sayesinde aynı elektrik devresini hatasız kurabilir ve cihazların onarımında kolayca anlaşabilir. Bu durum iletişim kolaylığı sağlar ve zamandan tasarruf ettirir.

Sembolü Olan ve Olmayan Devre Elemanları

Basit bir elektrik devresinde pil, ampul, anahtar, bağlantı kablosu, pil yatağı ve duy gibi elemanlar bulunur. Bu elemanlar sembolik gösterimlerine göre iki gruba ayrılır.

Pil, ampul, bağlantı kablosu ve anahtarın dünyaca kabul edilen ortak sembolleri vardır. Devrede ampulün takıldığı duy ile pillerin yerleştirildiği pil yatağı elemanlarının ise belirli bir sembolü bulunmaz.

Pil Sembolü

Devreye elektrik enerjisi sağlayan pil, birbirine paralel biri uzun diğeri kısa iki çizgiyle gösterilir. Uzun çizgi pilin artı kutbunu, daha kısa ve kalın olan çizgi ise eksi kutbunu temsil eder.

Ampul ve Bağlantı Kablosu Sembolleri

Elektrik enerjisini ışık enerjisine dönüştüren ampul, bir daire içerisine çizilen çarpı işaretiyle sembolize edilir. Devre elemanları arasında elektrik iletimini sağlayan bağlantı kablosu ise düz bir çizgi şeklinde gösterilir.

Açık ve Kapalı Anahtar Sembolleri

Devrede elektrik akımının geçişini kontrol eden anahtar, çalışma durumuna göre iki farklı sembole sahiptir. Kesintili çizgi biçiminde duran gösterim açık anahtar durumunu ifade eder ve akım geçişine izin vermez.

Birleşmiş düz çizgi ve iki bağlantı noktası şeklinde çizilen gösterim ise kapalı anahtar durumunu belirtir. Kapalı anahtar konumunda devre tamamlanır ve elektrik akımı kesintisiz ilerler.

Devre Şeması

Bir elektrik devresinin, devre elemanlarının sembolleri kullanılarak kağıt üzerine çizilmesine devre şeması denir. Örneğin günlük hayatta kullanılan bir el fenerinin iç yapısında yer alan pil, ampul, anahtar ve kablo bağlantıları bir devre şeması ile kolayca gösterilebilir.

Şemaya Uygun Düzenek Kurma ve Değişkenler

Çizilen devre şemasına uygun deney düzenekleri kurulurken elemanların bağlantı doğruluğu kontrol edilir. Şemada anahtar açık çizilmişse ampul ışık vermez; anahtar kapalı çizilmişse devre tamamlanır ve ampul ışık verir.

Bir devrenin çalışmasını test ederken araştırmacı tarafından bilinçli olarak değiştirilen etken bağımsız değişken adını alır. Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ve devrede gözlemlenen sonuç ise bağımlı değişken olarak tanımlanır.

Deney boyunca miktarı veya durumu değiştirilmeyip sabit tutulan elemanlara kontrol değişkeni denir. Örneğin anahtarın açık veya kapalı olmasının ampulün yanmasına etkisinin incelendiği bir deneyde, anahtar konumu bağımsız değişken, ampulün ışık verme durumu bağımlı değişken, kullanılan pil ve ampul sayısı ise kontrol değişkenidir.