Matematik 5. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 04 Sayılar ve Nicelikler (2) Konu 1/2

Kesirlerin Farklı Gösterimleri

Kesirlerin bileşik, tam sayılı, ondalık ve yüzde türündeki farklı gösterimlerini modellerle keşfedin ve karşılaştırın.

Kazanımlar

19. Hafta8 Şubat – 12 Şubat

MAT.5.1.3 Gerçek yaşam durumlarına karşılık gelen kesirleri farklı biçimlerde temsil edebilme

  1. a Kesirlerin farklı gösterimlerinin (bileşik, tam sayılı, ondalık, yüzde) gerçek yaşam durumu içerisindeki kullanımını anlar.
  2. b Gerçek yaşam durumlarında karşılaşılan kesirlerin farklı gösterimlerini ilişkilendirmek için farklı modelleri (yüzlük kart, somut modeller, sayı doğrusu gibi) seçer.
  3. c Seçilen modelleri kullanır.
  4. ç Kullanılan modelleri kesirlerin farklı gösterimleri ile yorumlar.
  5. d Benzer durumlarda kullanılabilecek farklı modelleri kullanışlılık açısından karşılaştırır.
  6. e Karşılaştırdığı modellerin kullanışlılığına ilişkin karar verir.

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Bileşik Kesir ve Tam Sayılı Kesir Gösterimi

Bir bütüne eşit veya bir bütünden büyük olan miktarlar iki farklı kesir türü ile gösterilir.

Gösterim Türleri ve Dönüşüm;

  • Payı paydasına eşit veya payı paydasından büyük kesirlere bileşik kesir denir.
  • Tam kısımları ve artan birim parçaları birlikte belirten gösterimlere tam sayılı kesir adı verilir.
  • Bileşik kesri dönüştürmek için pay paydaya bölünür; bölüm tam kısma, kalan paya yazılır.

Dikkat Tam sayılı kesri bileşik kesre çevirirken payda değişmez, yalnız pay hesaplanır.

Örnek

Bir oyunda her bölüm 6 aşamadan oluşmaktadır. 2 bölüm ve 5 aşamayı tamamlayan birinin ilerleme miktarını bileşik kesir olarak bulunuz.

  1. Tam sayılı kesir gösterimi 2562\frac{5}{6} şeklindedir.
  2. Tam kısmı payda ile çarpıp payı ekleyelim: 2×6+5=172 \times 6 + 5 = 17
  3. Paydayı aynen yazarak bileşik kesir gösterimini 176\frac{17}{6} buluruz.

Kesirlerin Ondalık Gösterimi

Paydası 10 veya 100 olan kesir sayıları virgül kullanılarak yazılabilir.

Ondalık Gösterim Özellikleri;

  • Paydası 10, 100 veya genişletilerek 10, 100 yapılan kesirlerin virgüllü ifadesine ondalık gösterim denir.
  • Ondalık gösterimde virgülden önceki bölüme tam kısım, virgülden sonraki bölüme ondalık kısım denir.
  • Virgülden sonra tek basamak varsa onda, iki basamak varsa yüzde ifadesiyle okunur.
  • Paydası 10 veya 100 olmayan kesirler uygun bir sayıyla genişletilerek ondalık biçiminde yazılır.
Örnek

720\frac{7}{20} kesrinin ondalık gösterimini ve okunuşunu bulunuz.

  1. Paydayı 100 yapmak için kesri 5 ile genişletelim: 7×520×5=35100\frac{7 \times 5}{20 \times 5} = \frac{35}{100}
  2. Paydası 100 olan kesrin ondalık gösterimi 0,350,35 olur.
  3. Bu sayı 'sıfır tam yüzde otuz beş' şeklinde okunur.

Yüzde Gösterimi ve Farklı Temsillerin Denkliği

Paydası 100 olan kesirler özel bir sembolle yüzde olarak gösterilir.

Yüzde ve Denklik Kuralları;

  • Paydası 100 olan kesirlerin veya denk ondalık gösterimlerin yazımında % sembolü kullanılır.
  • Aynı büyüklüğü temsil eden kesir, ondalık ve yüzde gösterimleri birbirine denk ifadelerdir.
  • Bir bütünden büyük olan kesir gösterimleri %100 değerinin üzerinde yüzdeler oluşturur.
Örnek

11101\frac{1}{10} tam sayılı kesrinin yüzde sembolü ile gösterimini bulunuz.

  1. Tam sayılı kesri bileşik kesre dönüştürelim: 1110\frac{11}{10}
  2. Paydayı 100 yapmak için kesri 10 ile genişletelim: 110100\frac{110}{100}
  3. Paydası 100 olan bu kesri %110\%110 şeklinde gösteririz.

Kesirlerin ve Farklı Gösterimlerin Karşılaştırılması

Farklı türdeki kesir ve ondalık gösterimleri karşılaştırmak için belirli kurallar uygulanır.

Karşılaştırma İlkeleri;

  • Paydaları eşit kesirlerden payı büyük olan kesir daha büyüktür.
  • Payları eşit kesirlerden paydası küçük olan kesir daha büyüktür.
  • Ondalık kısmın sağına eklenen son sıfırlar sayının değerini değiştirmez.
  • Farklı gösterim türlerini karşılaştırmak için bütün ifadeler tek bir türe dönüştürülür.

Dikkat Payları eşit kesirlerde paydası büyük olan kesir daha küçük bir büyüklük temsil eder.

Örnek

45\frac{4}{5} kesri ile 0,910,91 ondalık gösterimini karşılaştırarak hangisinin daha büyük olduğunu bulunuz.

  1. 45\frac{4}{5} kesrinin paydasını 100 yapmak için 20 ile genişletelim: 80100\frac{80}{100}
  2. Kesrin ondalık gösterim karşılığı 0,800,80 olur.
  3. 0,91>0,800,91 > 0,80 olduğundan 0,91>450,91 > \frac{4}{5} elde edilir.
Detaylı konu anlatımı

Bileşik Kesir ve Tam Sayılı Kesir Gösterimi

Bileşik Kesir ve Tam Sayılı Kesir

Bir bütüne eşit veya bir bütünden büyük olan miktarlar iki farklı kesir türü ile ifade edilir. Payı paydasına eşit ya da payı paydasından büyük olan kesirlere bileşik kesir adı verilir.

Bütün parçaları ve artan birim kesirleri birlikte belirten gösterimlere ise tam sayılı kesir denir. Örneğin piknikte 5 arkadaşın her birine yarım ekmek verilmesi durumunda toplam ekmek miktarı 5/2 bileşik kesriyle veya 2 tam 1/2 tam sayılı kesriyle gösterilir.

Kesir Dönüşümleri

Bileşik kesirler tam sayılı kesre dönüştürülürken bütünü oluşturan parça sayıları belirlenir. Örneğin 7/6 kesri 1 tam 1/6 şeklinde, 14/11 kesri 1 tam 3/11 şeklinde yazılır.

Her biri 6 aşamadan oluşan 3 bölümlük bir oyunda 2 bölüm 5 aşama tamamlandığında bu durum tam sayılı kesir olarak 2 tam 5/6, bileşik kesir olarak 17/6 şeklinde temsil edilir.

Kesirlerin Ondalık Gösterimi

Ondalık Gösterim

Paydası 10, 100 olan veya genişletilerek 10 ya da 100 yapılabilen kesirlerin virgül kullanılarak ifade edilmesine ondalık gösterim denir. Market fiyat etiketlerindeki virgüllü sayılar bu gösterime örnektir.

Bir ondalık gösterim tam kısım ve ondalık kısım olmak üzere iki bölümden oluşur. Örneğin 4,25 sayısında virgülden önceki 4 sayısı tam kısım, virgülden sonraki 25 sayısı ise ondalık kısımdır.

Basamak Sayısı ve Okunuş

Ondalık kısımdaki basamak sayısı sayının okunuşunu belirler. Virgülden sonra tek basamak varsa "onda", iki basamak varsa "yüzde" ifadesi kullanılır; 0,7 sayısı sıfır tam onda yedi, 4,25 sayısı dört tam yüzde yirmi beş şeklinde okunur.

Paydayı 10 veya 100 Yapma

Paydası 10 olan kesirlerde virgülden sonra bir basamak, paydası 100 olan kesirlerde virgülden sonra iki basamak bulunur. Örneğin 7/10 kesri 0,7 olarak, 6/100 kesri ise 0,06 olarak yazılır.

Paydası 10 veya 100 olmayan kesirler uygun sayıyla genişletilerek dönüştürülür. Örneğin 1/4 kesri 25 ile genişletilerek 25/100 yapılır ve 0,25 şeklinde gösterilir.

Yüzde Gösterimi ve Farklı Temsillerin Denkliği

Yüzde Sembolü ve Tanımı

Paydası 100 olan kesirlerin veya bu kesirlerin ondalık gösterimlerinin özel bir işaretle ifade edilmesine yüzde gösterimi denir. Bu gösterimde % sembolü kullanılır.

Örneğin 13/100 kesri ve 0,13 ondalık gösterimi %13 şeklinde yazılır. Mağaza vitrinlerindeki indirimler ve faturalardaki Katma Değer Vergisi (KDV) oranları bu gösterimle belirtilir.

Temsiller Arası Denklik

Aynı büyüklüğü ifade eden kesir, ondalık ve yüzde gösterimleri birbirine denktir. Örneğin 1/2 kesri genişletildiğinde 50/100 kesrine, 0,50 ondalık gösterimine ve %50 ifadesine eşit olur.

Paydası 100 olmayan kesirler genişletilerek yüzdeye çevrilir; 3/4 kesri 25 ile genişletilince 75/100 olur ve %75 olarak gösterilir. 1 tam 1/10 gibi bir bütünden büyük kesirler ise 1,1 veya %110 biçiminde temsil edilir.

Modellerle Çözümleme

Yüzlük kart üzerindeki boyalı kareler gösterimler arasındaki ilişkiyi açıklar. Örneğin 73/100 ifadesi 7/10 ile 3/100 kesirlerinin toplamıdır; bu durum %70 + %3 toplamı ile 0,73 sayısına karşılık gelir.

Kesirlerin ve Farklı Gösterimlerin Karşılaştırılması

Kesirleri Karşılaştırma Kuralları

Paydaları eşit olan iki kesirden payı büyük olan kesir daha büyüktür. Örneğin 5/8 dilim pasta yiyen biri, 3/8 dilim pasta yiyen birinden daha fazla yemiştir.

Payları eşit olan iki kesirden ise paydası küçük olan kesir daha büyüktür. Bir bütünden aynı sayıda parça alındığında, daha az parçaya ayrılmış bütünün dilimleri daha büyük olacağından 3/8 kesri 3/10 kesrinden büyüktür.

Ondalık Gösterimleri Karşılaştırma

Ondalık gösterimler karşılaştırılırken önce tam kısımlara bakılır; tam kısmı büyük olan sayı daha büyüktür. Tam kısımlar eşitse sırasıyla onda birler ve yüzde birler basamakları kontrol edilir.

Ondalık kısmın sağına sıfır eklemek sayının değerini değiştirmez; bu nedenle 23,4 ile 23,40 birbirine eşittir. Bu kural dikkate alındığında 1,4 sayısı 1,32 sayısından daha büyüktür.

Farklı Gösterim Türlerini Karşılaştırma

Farklı türdeki gösterimleri karşılaştırmak için tüm ifadeler tek bir türe, çoğunlukla yüzdeye veya ondalık gösterime çevrilir. Örneğin 4/5 kesri genişletilerek 0,80 (%80) yapıldığında, 0,91 (%91) değerinin 4/5'ten büyük olduğu görülür.

Konuyu anlama alıştırmaları

Bileşik Kesir ve Tam Sayılı Kesir Gösterimi

Hayal Et: Bir fırında her biri 4 eşit dilime ayrılmış ekmeklerden 9 dilim satıldığını canlandır.

Kesirlerin Ondalık Gösterimi

Günlük Hayattan Bul: Cebindeki 50 kuruş, 25 kuruş ve 10 kuruşluk madenî paraların 1 TL üzerinden değerini düşün.

Yüzde Gösterimi ve Farklı Temsillerin Denkliği

Karşılaştır: Bir pastanın 1/4'ü, 0,25'i ve %25'i arasındaki farkı ve benzerliği düşün.

Kesirlerin ve Farklı Gösterimlerin Karşılaştırılması

Sen Olsan?: Bir kitapta 3/10 indirim uygulayan mağazayı mı yoksa %27 indirim uygulayan mağazayı mı seçerdin?

Özet

  • Bileşik kesir: Payı paydasına eşit ya da paydasından büyük olan kesirlere verilen addır.
  • Tam sayılı kesir: Bir tam sayı ve bir basit kesirden oluşan gösterimdir.
  • Ondalık gösterim: Paydası 10 veya 100 olan kesirlerin virgülle yazılmış hâlidir.
  • Tam kısım: Ondalık gösterimde virgülden önce yer alan sayı bölümüdür.
  • Ondalık kısım: Ondalık gösterimde virgülden sonra gelen basamakların oluşturduğu bölümdür.
  • Yüzde sembolü: Paydası 100 olan kesirleri göstermek için kullanılan % işaretidir.
  • Denk kesirler: Farklı sayılarla yazılsalar da aynı büyüklüğü temsil eden kesirlerdir.
  • Genişletme: Kesrin pay ve paydasını aynı sayıyla çarparak denk kesir bulma işlemidir.
  • Payda eşitliğinde karşılaştırma: Paydaları eşit kesirlerden payı büyük olan her zaman daha büyüktür.
  • Pay eşitliğinde karşılaştırma: Payları eşit kesirlerden paydası küçük olan her zaman daha büyüktür.

Düşün ve yorumla

Sence mağazalar ürün indirimlerini kesir veya ondalık gösterim yerine neden çoğunlukla yüzde sembolüyle duyurmayı tercih eder?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.