Yaşadığı İlde Meydana Gelebilecek Afetlerin Etkileri

Yağmur, rüzgâr, kar, şimşek gibi olaylar yaşamın devamı için gerekli olan doğa olayları olarak adlandırılır. Örneğin yağmur tarımsal üretime katkı sağlar, kar yer altı su kaynaklarını besler ve rüzgâr bitki tohumlarının çevreye yayılmasına yardımcı olur.

Doğa olaylarının şiddetinin çok fazla olması veya insanların gerekli tedbirleri almaması durumunda afet riski ortaya çıkar. Afetler; canlılar için maddi ve manevi kayıplara yol açan, sosyal ve ekonomik hayatı kesintiye uğratan doğa veya insan kaynaklı olaylardır.

Deprem ve kaya düşmesi doğrudan yeryüzü hareketlerine bağlı olarak gelişir. Şiddetli yağış, fırtına, dolu, don ve kuraklık gibi durumlar ise iklim kaynaklı doğa olayları arasında yer alır. Erozyon, obruk oluşumu ve çölleşme gibi süreçlerde iklim ile yeryüzü hareketlerinin yanı sıra insanların bilinçsiz faaliyetleri de doğrudan etkilidir.

Yer kabuğu katmanlarının kırılıp kaymasıyla oluşan sarsıntılara deprem denir. Ülkemizin büyük bir bölümü 1. derece deprem kuşağında yer aldığı için depremler en fazla can ve mal kaybına neden olan afettir. Fay hatları üzerine bina inşa etmek ve dayanıksız yapılar yapmak deprem riskini artırır.

Toprağın üst verimli kısmının su ve rüzgâr etkisiyle taşınmasına erozyon adı verilir. Bitki örtüsünü tahrip etmek erozyon riskini yükseltirken, bunun sonucunda tarım toprakları verimsizleşir ve çölleşme baş gösterir.

Eğimli yamaçlardaki toprağın aşağı kayması heyelan, kütlelerin kayması çığ olarak bilinir. Dik yamaçlara yol inşa etmek heyelanı, yüksek ses ve titreşim ise çığ düşmesini tetikler.

Aşırı yeraltı suyu kullanımı ve kuraklık sonucu toprağın çökmesiyle obruk oluşur. Ani hava değişimleriyle oluşan dönen şiddetli rüzgârlar ise hortum afeti olarak adlandırılır.

Afetlerin zararlarını azaltmak amacıyla yetkili kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları ortak kurumsal tedbirler alır. Afet öncesinde kamu kurumları risk analizleri yapar, tatbikatlar düzenler ve profesyonel arama kurtarma ekipleri kurar. Afet sonrasında ise bölgeye gıda, barınma, sağlık ve güvenlik hizmetleri ulaştırılır.

Bireylerin alacağı bireysel tedbirler de hayati önem taşır. Afet öncesinde okulda verilen eğitimlere katılmak ve bir afet planı hazırlamak gerekir. 17 Ağustos 1999 depremi sonrası vurgulandığı gibi "Deprem değil, ihmal öldürür." ilkesi unutulmamalıdır.

Afet sırasında kesinlikle panik yapılmamalı, emniyetli alanlarda beklenmelidir. Afet sonrasında ise acil durumlar dışında telefon hatları meşgul edilmemeli ve yetkili ekiplerin yönlendirmelerine uyulmalıdır.

Yaşanabilecek afetlerin zararlarını azaltmak için farkındalık etkinliği planı hazırlanır. İlk aşamada yaşanan ilin coğrafi yapısına uygun afet türü ve bu afete karşı alınacak önlemler belirlenir.

İkinci aşamada hazırlanan plan uygulamaya konulur. Örneğin erozyonun önlenmesinde bitki örtüsünün önemini göstermek amacıyla pet şişelerle erozyon deneyi gerçekleştirilebilir. Bu deneyde bitkisiz topraktan akan su çamurlu iken, çim kaplı topraktan akan suyun berrak olduğu gözlemlenir.

Son aşamada ise uygulanan etkinliğin sonuçları değerlendirilir. Etkinliğin amacına ulaşıp ulaşmadığı, toplumda veya okulda ne düzeyde farkındalık oluşturduğu analiz edilir ve eksikler tamamlanır.