Mezopotamya ve Anadolu Medeniyetlerinin Ortak Mirasa Katkıları

Mezopotamya ve Sümerler

Mezopotamya, Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan verimli topraklardır ve bu bölgeye Münbit Hilal de denir. Bu bölgede kurulan Sümerler, "site" adı verilen şehir devletleri hâlinde yaşamış en eski Mezopotamya uygarlığıdır.

Sümerler MÖ 3200'de çivi yazısını icat ederek tarihî çağları başlatmış ve kil tabletler üzerine Gılgamış Destanı gibi eserler yazmışlardır. Sümer Kralı Urukagina ise MÖ 2375'te tarihteki ilk yazılı kanunları hazırlatmıştır.

Matematikte altmışlık sayı sistemini bulan Sümerler; çarpım tablosunu, alan ve hacim hesaplarını geliştirmiş, çemberi 360 dereceye bölmüşlerdir. MÖ 5000'lerde seramik çarkı olarak kullanılan tekerlek, Ur şehrinde ilk kez araçlara takılarak yük taşıma ve savaşlarda kullanılmıştır.

Sümerler, ziggurat adını verdikleri 7 katlı binaların en üst katını rasathane yaparak ay yılı esaslı ilk takvimi icat etmişler; orta katları okul ve tapınak, alt katları ise ambar olarak kullanmışlardır.

Babilliler ve Asurlular

Başkenti Babil olan Babilliler, tek merkezden yönetilen bir devlet kurmuş ve mimaride büyük eserler vermişlerdir. Marduk Zigguratı, İştar Kapısı ve Babil'in Asma Bahçeleri bu medeniyetin en önemli mimari yapılarıdır.

Babil Kralı Hammurabi, kısas esasına dayanan Hammurabi Kanunlarını hazırlayarak hukuk alanında önemli bir adım atmıştır. Bu kanunlara göre bir suç işleyen kişi, işlediği suçun aynısıyla cezalandırılmıştır.

Başkenti Ninova olan Asurlular, posta teşkilatı ve barajlar kurarak haberleşme ve tarımı geliştirmişlerdir. MÖ 7. yüzyılda Ninova'da tarihteki ilk kütüphanelerden biri olan Asurbanipal Kütüphanesini inşa etmişlerdir.

Asurlular, Kayseri Kültepe'de karum adı verilen pazar yerleri kurarak çivi yazısını Anadolu'ya taşımış ve Anadolu'da tarihî çağların başlamasını sağlamışlardır.

Hititler ve Lidyalılar

Anadolu'da kurulan Hititler, başkentleri Hattuşa merkezli bir medeniyet oluşturmuşlardır. Şehirde Aslanlı Kapı, Kral Kapı ve Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı gibi önemli mimari eserler yer almaktadır.

Hitit kralları, tanrılarına hesap vermek amacıyla anal adı verilen kral yıllıkları yazdırmışlardır. Bu yıllıklarda zaferlerin yanı sıra yenilgiler de dürüstçe yazıldığı için tarafsız tarihçilik başlamıştır.

Hititlerde kraliçeye tavananna, devlet işlerinin görüşüldüğü soylular meclisine ise Pankuş Meclisi denmiştir. Mısırlılar ile yapılan Kadeş Antlaşması, tarihteki ilk uluslararası barış antlaşması olarak kabul edilir.

Gediz ve Büyük Menderes nehirleri arasında kurulan Lidyalılar, başkentleri Sardes merkezli bir ticaret medeniyetidir. Efes'ten Mezopotamya'ya uzanan Kral Yolunu kullanarak ticareti geliştirmiş ve tüccar mallarına devlet güvencesi vererek sigortacılığı başlatmışlardır.

Lidyalılar parayı icat ederek ticaretteki takas usulüne son vermiş ve ekonomik ilişkileri kolaylaştırmışlardır.

İyonyalılar

İzmir ve Aydın çevresinde şehir devletleri hâlinde kurulan İyonyalılar, deniz ticareti ve kolonicilikle zenginleşmişlerdir. Şehirlerindeki özgür düşünce ortamı sayesinde bilim ve sanatta büyük ilerleme kaydetmişlerdir.

İyonya'da tıpta Hipokrat, tarihte Herodot, matematikte ise Pisagor ve Thales gibi dünya çapında bilim insanları yetişmiştir. Artemis Tapınağı ve Efes Antik Kenti bu medeniyetin en önemli kültürel mirasıdır.

Katkıların Benzerlikleri

Hem Mezopotamya hem de Anadolu medeniyetleri, insanlığın ortak mirasına hukuk, yazılı kültür ve mimari alanlarında benzer katkılar sunmuşlardır. Sümerlerin ilk yazılı kanunları oluşturması ile Babillilerin kanun yapması hukuk alanındaki ortak çabayı gösterir.

İki bölgedeki medeniyetler de mimari yapılarda büyük ilerleme kaydetmiş, tapınaklar ve saraylar inşa etmişlerdir. Sümer ve Babillilerin zigguratları ile Hititlerin Hattuşa'daki tapınak ve surları ortak mimari gelişime örnektir.

Ayrıca ticaret, medeniyetler arasında kültür aktarımını sağlayan ortak bir araç olmuştur. Asurlular ile Lidyalılar ticaret yollarını kullanarak yazıyı ve ticari yöntemleri farklı bölgelere yaymışlardır.

Katkıların Farklılıkları

Mezopotamya medeniyetleri daha çok temel bilimler, gökyüzü incelemeleri ve ilk yazılı sistemlerin icadına öncülük etmişlerdir. Sümerlerin çivi yazısını, ay takvimini ve matris hesaplarını bulması bu duruma örnektir.

Anadolu medeniyetleri ise yönetim, ticaret araçları ve özgür felsefi düşünce alanlarında özgün katkılar sunmuşlardır. Hititlerin anal yazıcılığı ile tarafsız tarihi başlatması ve Lidyalıların parayı icat etmesi Anadolu'ya özgü yeniliklerdir.

İyonyalıların özgür düşünce ortamı sayesinde tıp, matematik ve tarih alanında teorik bilimlerin temelini atması da Mezopotamya'daki dini merkezli bilim anlayışından farklılık göstermektedir.