Ortak Miras Ögeleri

Tarihî varlıklar, geçmiş uygarlıklardan günümüze ulaşan; din, bilim, düşünce, sanat, edebiyat ve mimari gibi alanlarda insanlar tarafından yapılmış değerlerdir. Bu varlıklar tarihî mekân, tarihî eser ve tarihî nesne şeklinde üç temel grupta incelenir.

Tarihî mekân, geçmişte yaşamış insanlara ait kalıntı ve izlerin bulunduğu alanlardır. Çoğunlukla eski yerleşim yerleri, ibadet merkezleri ve savaş alanları bu gruba girer. İstanbul'da bulunan Tarihî Yarımada, Çatalhöyük ve Çanakkale Şehitliği tarihî mekânlara örnektir.

Tarihî eser, geçmiş zamanlarda askerlik, eğitim, konaklama, ulaşım ve ekonomi gibi amaçlarla inşa edilen yapılardır. Topkapı Sarayı, Süleymaniye Camii, İshak Paşa Sarayı, Efes Antik Kenti ve Sümela Manastırı birer tarihî eserdir.

Tarihî nesne, geçmişten günümüze kalan ve genellikle bir yerden başka yere taşınabilen eşyalardır. Müzelerde sergilenen silah, takı, heykel, resim, Pazırık halısı, Selçuklu parası ve Kaşıkçı Elması tarihî nesnelere örnektir.

UNESCO, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumudur. Dünya genelinde farklı kültürlere ait kültürel miras ögelerini insanlığın ortak mirası kabul ederek korunması için çalışmalar yürütür ve bunları Dünya Mirası Listesi'nde yayımlar. Türkiye bu kuruluşa 16 Kasım 1945 tarihinde katılmıştır.

UNESCO insanlığın ortak mirasını iki temel grupta sınıflandırır. Bunlar somut kültürel miras ve somut olmayan kültürel miras olarak adlandırılır. Güncel UNESCO listesinde 972 somut ve 730 somut olmayan öge bulunmaktadır.

Bir varlığın UNESCO listesine alınması için belirli kriterler gerekir. İnsanlık tarihinde önemli bir aşamayı göstermek, bir medeniyete tanıklık etmek, insani değerler arasında alışverişi sergilemek veya evrensel öneme sahip canlı geleneklerle ilgili olmak bu kriterlerden bazılarıdır.

Dünya üzerinde farklı kültürlere ait somut ve somut olmayan ortak miras ögeleri bulunmaktadır. Bosna Hersek'teki Tarihî Mostar Köprüsü barışçıl birlikteliğin, Peru'daki Ceviche yemeği mutfak kültürünün, Filistin'deki Dabkeh halk oyunu toplumsal coşkunun sembolüdür. Japonya'daki Hiroşima Barış Anıtı 6 Ağustos 1945 atom bombası patlamasından ayakta kalan yapısıyla dünya barışını temsil eder.

Ülkemizde T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı girişimleriyle UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmış 21 somut ve 30 somut olmayan kültürel öge bulunur. Adıyaman Kahta'daki Nemrut Dağı, Kommagene Krallığı'na ait 10 metre yüksekliğindeki heykelleri ve 9 tonluk taş bloklarıyla dikkat çeker. Nevşehir'deki Göreme Millî Parkı ve Kapadokya yer altı şehirleriyle Bizans sanatının örneklerini barındırır.

Denizli'deki Pamukkale Travertenleri yoğun kalsiyum içeriğiyle sağlık alanında değer taşır. Antalya'daki Karain Mağarası 500 bin yıl önce yaşamış insanlara ve nesli tükenmiş hayvan kemiklerine ait izler barındırır. Safranbolu evleri 2000 civarında geleneksel ahşap konutla kültürümüzü yansıtır. Türkiye ve Azerbaycan ortaklığındaki çay kültürü ise misafirperverlik sembolü olarak listede yer alır.

Ortak kültürel mirası korumak amacıyla UNESCO 1972 yılında Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunmasına Dair Sözleşme'yi yayımlamıştır. Türkiye bu uluslararası sözleşmeyi 16 Mart 1983 tarihinde imzalayarak kabul etmiştir.

Ülkemizde koruma faaliyetlerini T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Vakıflar Genel Müdürlüğü ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, valilikler, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları yürütmektedir.

Kültürel mirası korumaya yönelik çeşitli uygulamalar yapılmaktadır. Selçuklu ve Osmanlı eseri 5 ahşap direkli cami UNESCO listesine alınmış, Giresun Çanakçı'daki Islık Dili (kuş dili) Halk Eğitimi Merkezleri kurslarıyla koruma altına alınmıştır. Selçuklu gözlemevi eseri Kırşehir Cacabey Medresesi restore edilmiş, Fransa'daki Notre Dame Katedrali ise 3 boyutlu dijital kopyası sayesinde yangın sonrası aslına uygun restore edilebilmiştir.