Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 6. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 03 Ahlaki Davranışlar Konu 3/5

Adap ve Nezaket Kurallarına Uymak

İslam dininin bireysel ve toplumsal yaşamda nezaket, konuşma, selamlaşma ve sofra adabına dair sunduğu temel ahlaki kurallar.

Kazanımlar

19. Hafta8 Şubat – 12 Şubat

DKAB.6.3.3 Adap ve nezaket kurallarını özetleyebilme

  1. a Adap ve nezaket kurallarını çözümler.
  2. b Adap ve nezaket kurallarını sınıflandırır.
  3. c Adap ve nezaket kurallarını yorumlar.
6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Sınıfta selam veren paylaşan çocuklar

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Adap ve Nezaketin Anlamı ve Önemi

Adap ve nezaket kuralları, toplumda bireyler arasındaki saygı ve sevgi bağlarını güçlendirir.

Temel Kavramlar;

  • Adap, toplumda örf ve âdet hâlini almış iyi davranışlar anlamına gelen edep kelimesinin çoğuludur.
  • Nezaket, insanlara karşı incelikle, kibar ve saygılı davranmayı ifade eder.

Toplumsal Kurallar ve İlkeler;

  • Hz. Peygamber Hz. Âişe'ye nezaketin bulunduğu yeri güzelleştireceğini bildirmiştir.
  • Hucurat suresi gereğince birbiriyle alay etmek, insanları aşağılamak ve kötü lakap takmak yasaklanmıştır.

Dikkat Edep tekil bir kavramken, adap bu kuralların bütününü kapsayan çoğul şeklidir.

Selamlaşma Adabı

Selamlaşmak, müminler arasındaki sevgiyi artıran ve iletişimi başlatan temel bir nezaket kuralıdır.

Dindeki Önemi;

  • Hadis-i şerife göre iman etmedikçe cennete girilemez, birbirini sevmedikçe iman edilmiş sayılmaz; sevgi için selam yayılmalıdır.
  • Hz. Peygamber değer verdiğini göstermek için yolda karşılaştığı çocuklara da selam vermiştir.

Selamlaşma Öncelik Kuralları;

  • Yaşça küçük olan, yaşça büyük olana selam verir.
  • Araç üzerinde bulunan kişi, yaya olana önce selam verir.
  • Yürümekte olan kişi, oturan kişiye selam verir.
  • Sayıca az olan topluluk, sayıca çok olan gruba selam vermekle yükümlüdür.

İletişim ve Konuşma Adabı

İletişim ve konuşma adabı hem kullanılan dili hem de beden dilini ve ses tonunu kapsar.

Ayet ve Hadislerde İletişim;

  • Bakara suresi 83. ayet gereğince insanlara daima güzel söz söylenmesi emredilmiştir.
  • Hz. Peygamber dinleyen herkesin rahatça anlayabileceği şekilde açık ve net bir üslupla konuşurdu.
  • Lokman suresi 19. ayet uyarınca yürüyüşte ölçülü olunmalı ve ses tonu gereksiz yere yükseltilmemelidir.

Sofra Adabı

Sofra adabı, yemek yerken temizlik, sağlık ve görgü kurallarına dikkat etmeyi içerir.

Sünnet ve Kur'an İlkeleri;

  • Yemekten önce ve sonra ellerin yıkanması yemeği bereketlendirir.
  • Hz. Peygamber Ömer bin Ebu Seleme'ye besmele çekmeyi, sağ elle ve önünden yemeyi öğretmiştir.
  • Araf suresi 31. ayet uyarınca yiyip içerken israftan kaçınmak zorunludur.
  • Nahl suresi 114. ayet gereğince helal ve güzel rızıklardan yenilip Allah'a şükredilmelidir.
  • Yemeğin sonunda Allah'a hamd ve şükür duası edilir, yemeği yapana teşekkür edilir.

Sofradaki Görgü Kuralları;

  • Yemek oturarak yenilmeli, acele edilmemeli ve tabağa yenebilecek kadar yemek alınmalıdır.
  • Ağızda yiyecek varken konuşulmamalı ve yemek yerken ağız şapırdatılmamalıdır.
  • Yemek hakkında olumsuz yorum yapılmamalı ve sofradakilerle birlikte yemeğe başlanmalıdır.
Detaylı konu anlatımı

Adap ve Nezaketin Anlamı ve Önemi

Adap ve Nezaket Kavramları

Adap, edep kelimesinin çoğuludur. Edep ise bir toplumda örf, adet ve kural halini almış iyi ve güzel davranışlar anlamına gelir. Nezaket kavramı insanlara karşı kibar, ince ve saygılı davranmayı ifade eder.

İslam dini insan ilişkilerinin nezaket çerçevesinde yürütülmesini emreder. Hz. Peygamber, eşi Hz. Aişe’ye nezaketin bulunduğu her yeri güzelleştireceğini bildirmiştir.

Toplumsal Birlikte Yaşama Kuralları

Toplum içinde huzuru korumak için incitici davranışlardan kaçınmak gerekir. Hucurat suresinde bir topluluğun başka bir toplulukla alay etmesi, insanları aşağılaması ve birbirine kötü lakap takması yasaklanmıştır.

Bu kurallar bireylerin birbirine saygı duymasını ve toplumdaki sevgi bağlarının güçlenmesini sağlar.

Selamlaşma Adabı

Selamlaşmanın Dindeki Yeri

Selamlaşma, insanlar arasındaki sevgiyi artıran ve iletişimi başlatan temel bir adap kuralıdır. Hz. Peygamber yolda karşılaştığı çocuklara bile selam vererek onlara değer göstermiştir.

Hadis-i şerifte müminlerin iman etmedikçe cennete giremeyeceği, birbirini sevmedikçe de gerçek anlamda iman etmiş sayılmayacağı ve aralarında selamı yaymaları gerektiği belirtilmiştir.

Selam Verme Kuralları

İslam’da sosyal hayatı düzenleyen belirli selamlaşma öncelikleri bulunur. Bu kurallara göre küçük olan büyüğe, araçta bulunan yaya olana selam verir.

Ayrıca yürüyen kişi oturmakta olana, sayıca az olan topluluk ise sayıca çok olan gruba önce selam vermekle yükümlüdür.

İletişim ve Konuşma Adabı

Konuşma ve Ses Tonu Adabı

İletişimde güzel söz söylemek esas kabul edilir. Bakara suresi 83. ayette insanlara güzel söz söylenmesi açıkça emredilmiştir.

Hz. Peygamber konuşurken acele etmez, sözlerinin her dinleyen tarafından rahatça anlaşılabileceği açık ve net bir üslup kullanırdı.

Ölçülü Olmak ve Tavır Adabı

İletişim sadece konuşmayı değil, duruş ve yürüyüşü de kapsar. Lokman suresi 19. ayette kişilerin yürüyüşünde ölçülü olması ve ses tonunu gereksiz yere yükseltmemesi öğütlenmiştir.

Bağırarak konuşmak veya kırıcı ifadeler kullanmak iletişim adabına aykırıdır.

Sofra Adabı

Yemeğe Başlama ve Yemek Yeme Kuralları

Sofra adabı, yemek yerken uyulması gereken görgü kurallarını ve dini tavsiyeleri kapsar. Yemekten önce ve sonra ellerin yıkanması yemeği bereketlendirir.

Hz. Peygamber, terbiyesindeki Ömer bin Ebu Seleme’ye yemeğe başlarken besmele çekmesini, sağ elini kullanmasını ve kendi önünden yemesini öğretmiştir.

İsraftan Kaçınma ve Şükür

Yemek yerken tabağa sadece yenebilecek kadar yemek alınmalı ve israftan kaçınılmalıdır. Araf suresi 31. ayette 'Yiyin, için fakat israf etmeyin' buyrulmaktadır.

Nahl suresi 114. ayette ise helal ve temiz rızıklardan yenilerek Allah'a şükredilmesi emredilir. Yemeğin sonunda dualarla şükredilir ve yemeği hazırlayana teşekkür edilir.

Sofradaki Görgü Kuralları

Yemek yerken ağızda yiyecek varken konuşulmamalı ve ağız şapırdatılmamalıdır. Yemeği oturarak yemek, acele etmemek, yemek hakkında olumsuz yorum yapmamak ve herkesle birlikte yemeğe başlamak sofra adabındandır.

Konuyu anlama alıştırmaları

Adap ve Nezaketin Anlamı ve Önemi

Karşılaştır: Adap ve nezaket kavramları arasındaki farkı ve ilişkiyi kendi cümlelerinle ifade et.

Selamlaşma Adabı

Sen Olsan?: Otobüs durağında beklerken yanına yaşça senden büyük bir komşun geldiğinde selamlaşma adabına göre nasıl hareket edersin?

İletişim ve Konuşma Adabı

Hayal Et: Bir sınıfta herkesin aynı anda yüksek sesle konuştuğu ve birbirini dinlemediği bir ortam canlandır. Konuşma adabı bu sorunu nasıl çözer?

Sofra Adabı

Günlük Hayattan Bul: Ailenle veya arkadaşlarınla oturduğun bir yemek masasında uyguladığın üç sofra adabı kuralı tespit et.

Özet

  • Adap: Toplumda örf ve adet halini almış iyi ve güzel davranış kurallarının bütünüdür.
  • Nezaket: İnsanlara karşı her zaman kibar, ince ve saygılı davranma durumudur.
  • Selamlaşma Adabı: Küçüklerin büyüklere ve araçtakilerin yayalara öncelikle selam vermesini içeren toplumsal kuraldır.
  • Konuşma Adabı: İnsanlara güzel söz söylemeyi ve ses tonunu yükseltmeden açık konuşmayı kapsar.
  • Yürüyüş Adabı: Lokman suresi uyarınca kişinin yürüyüşünde ölçülü ve dengeli bir tavır sergilemesidir.
  • Sofra Adabı: Yemekten önce elleri yıkamak, besmele çekmek ve sağ elle önünden yemek kuralıdır.
  • İsraf Yasağı: Araf suresi uyarınca yeme içmede aşırıya kaçmadan ihtiyacı kadar tüketme ilkesidir.
  • Şükür ve Hamd: Yemek sonunda rızıkları veren Allah'a şükredip yemeği yapana teşekkür etmektir.

Düşün ve yorumla

Sence bir toplumda adap ve nezaket kurallarına uyulmaması insanlar arasındaki güven ve sevgi bağlarını nasıl etkiler?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.