Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 6. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 05 Kültürümüzdeki Dinî Motifler Konu 1/3

Geleneğimizde Dinin İzleri

Türk toplumunun doğumdan ölüme, yardımlaşmadan bayramlara kadar günlük hayatında, örf ve adetlerinde yaşattığı dinî unsurları ve gelenekleri inceler.

Kazanımlar

30. Hafta3 Mayıs – 7 Mayıs

DKAB.6.5.1 Geleneğimizde, edebiyatımızda ve musikimizde dinin izlerini özetleyebilme

  1. a Geleneğimizde, edebiyatımızda ve musikimizde dinin izleriyle ilgili çözümleme yapar.
6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Açık kitap ney ve cami

Konu araçları6 araç

Konu bölümleri

Kültür, Örf ve Adetler

Toplumsal hayatın düzenlenmesinde ve kültürel kimliğin oluşmasında din ile gelenekler iç içedir.

  • Bir toplumun maddi ve manevi değerlerinin bütününe kültür adı verilir.
  • Din, mimariden toplumsal kurallara kadar kültür yapısını şekillendiren temel unsurlardandır.
  • Cami, mescit, çeşme ve sebil mimarimizdeki dini somut örnekler arasında yer alır.
  • Toplumun benimseyip alışkanlık edindiği yazılı olmayan kurallara örf ve adet denir.
  • Örf, adet, gelenek ve görenek kavramları anlam bakımından birbirlerinin yerine kullanılabilir.

Doğum ve Çocukluk Gelenekleri

Yeni bir bireyin dünyaya gelişinden itibaren çocukluk dönemi dini ifadelerle kuşatılır.

  • Yeni doğan bebeğin sağ kulağına ezan, sol kulağına ise kamet okunur.
  • Anneler bebeklerini dini unsurlar içeren ninniler ve dualarla uykuyu hazırlar.
  • Nazar değmemesi dileğiyle yeni doğan veya görülen bebeklere maşallah denir.
  • Okula başlayan çocuklara zihin açıklığı dileğinde bulunulur ve günlük hayatta selamlaşma yapılır.

Evlilik ve Asker Uğurlama Gelenekleri

Evlilik ve askerlik gibi dönüm noktalarında dini ritüel ve temenniler yaygın biçimde uygulanır.

  • Kız isteme törenlerinde söze "Allah'ın emri, peygamberin kavliyle" ifadesiyle başlanır.
  • Evlenecek kızların çeyizine Kur'an-ı Kerim konulması ve nikâhta dua edilmesi yaygın gelenektir.
  • Asker uğurlamada gençlerin omzuna bayrak asılarak ellerine kına yakılır.
  • Asker törenlerinde tekbir getirilip dualar edilir, şehitler ve gaziler hayırla anılır.

Taziye Geleneği ve Adabı

Vefat durumlarında taziye adabı, toplumsal dayanışmayı ve acıyı paylaşmayı sağlar.

  • Yakını vefat eden kişilere başsağlığı dilemeye ve sabır tavsiye etmeye taziye denir.
  • Hz. Muhammed taziye ziyaretinde bulunan Müslümanları kıyamet günündeki mükafatlarla müjdelemiştir.
  • Taziye ziyaretlerinde vefat eden kişi için Kur'an-ı Kerim okunur ve dualar edilir.
  • Cenaze evinde yemek pişirilmez; akrabalar ve komşular cenaze evine yemek götürür.
  • Vefat gerçekleşen çevrede üzüntüye saygı gereği eğlenceli merasimler ertelenir.

Bayramlar, Ziyaretler ve Kandil Geceleri

Dini bayramlar ve kandil geceleri toplumsal kaynaşmanın ve ibadetin yoğunlaştığı zaman dilimleridir.

Kandil Geceleri ve Tarihleri;

  • Kandil geceleri ismini Osmanlı Padişahı II. Selim döneminde minarelerde yakılan kandillerden almıştır.
  • Mevlit Kandili, rebiyülevvel ayının 12. gecesinde Hz. Peygamber'in doğumu vesilesiyle kutlanır.
  • Regaip Kandili recep ayının ilk perşembesini cumaya, Miraç Kandili ise recep ayının 27. gecesine denk gelir.
  • Berat Kandili şaban ayının 15. gecesi, Kadir Gecesi ise ramazan ayının 27. gecesidir.

Bayram ve Kandil Gelenekleri;

  • Dini bayramlarda mezarlıklar ziyaret edilir, aile büyüklerinin elleri öpülür ve dargınlar barıştırılır.
  • Kandil gecelerinde camilerde ibadet edilip topluca kandil simidi ikram edilir.

Yardımlaşma Gelenekleri: Sadaka Taşı, Zimem Defteri ve Vakıf

İslam'ın yardımlaşma ilkeleri Osmanlı ve Türk kültüründe özgün hayır kurumlarına dönüşmüştür.

  • Sadakayı alan ile verenin birbirini görmediği Osmanlı yardım alanına sadaka taşı denir.
  • Veresiye borçlarının yazılı olduğu ve hayırseverlerce borçların ödendiği çizelgeye zimem defteri denir.
  • Bir malın mülkiyetini Allah rızası için toplumun hizmetine tahsis etme sistemine vakıf denir.
  • Bir vakfın kurucusu tarafından hazırlanan resmî kuruluş belgesine vakfiye adı verilir.
  • Kızılay ve Türkiye Diyanet Vakfı günümüzde vakıf geleneğini sürdüren kurumlar arasındadır.

Ramazan Ayı Gelenekleri

Ramazan ayı ve Muharrem ayı kültürümüzde köklü geleneklerle kutlanır.

  • Ramazan ayında iki minare arasına asılan ışıklı yazılara mahya denir.
  • Osmanlı'da iftara gelen misafirlere hediye veya para verilmesi geleneğine diş kirası denir.
  • Çocukları oruca alıştırmak amacıyla günün bir kısmında tutturulan oruca tekne orucu adı verilir.
  • Muharrem ayının 10. günü olan Aşure Günü dolayısıyla aşure tatlısı pişirilip ikram edilir.

Peygamber Sevgisi ve Ehlibeyt

Hz. Muhammed'e ve onun kutsal ailesine duyulan hürmet geleneklerimizde derin izler bırakmıştır.

  • Hz. Muhammed'in ismi anıldığında hürmet ve sevgi ifadesi olarak salavat getirilir.
  • Hz. Muhammed'in aile fertlerini ve ev halkını tanımlamak için Ehlibeyt kavramı kullanılır.
  • Peygamber sevgisinin nişanesi olarak çocuklara Muhammed, Ahmet, Ali, Hasan ve Hüseyin isimleri verilir.
Detaylı konu anlatımı

Kültür, Örf ve Adetler

Bir toplumun maddi ve manevi değerlerinin bütününe kültür adı verilir. Din, kültürü oluşturan en temel unsurlardan biri olup mimariden toplumsal kurallara kadar geniş bir alanda etkisini gösterir.

Toplumun uzun sürede oluşturup benimsediği ve alışkanlık haline getirdiği yazılı olmayan kurallara örf ve adet denir. Gelenek ve görenek kavramları da bu anlamı karşılamak üzere kullanılır.

Örf ve adetler toplumun huzur içinde yaşamasına katkı sağlar ve sosyal hayatın işleyişini düzenler. Bu geleneksel değerleri bilmek ve uygulamak toplumsal bir görevdir.

Doğum ve Çocukluk Gelenekleri

Yeni doğmuş bir bebeğe isim verilirken sağ kulağına ezan, sol kulağına ise kamet okunur. Bu uygulama ile çocuğun hayatla ilk buluşmasında dini ifadeler yer alır.

Anneler bebeklerini ninni söylerken dualarla uykularına hazırlarlar. Çocuklar okula başlarken veya bir işe girişirken dini temennilerle uğurlanır.

Günlük hayatta bir bebek görüldüğünde nazar değmemesi dileğiyle maşallah demek ve arkadaşlarıyla selamlaşmak gelenekselleşmiş dini ifadelerdendir.

Evlilik ve Asker Uğurlama Gelenekleri

Kız isteme merasimlerinde büyükler "Allah'ın emri, peygamberin kavliyle" ifadesini kullanarak söze başlarlar. Evlenecek kızların çeyizine Kur'an-ı Kerim konulması ve nikah törenlerinde dualar edilmesi yaygın bir gelenektir.

Askerlik çağına gelmiş gençlerin uğurlama törenlerinde omzuna bayrak asılır ve ellerine kına yakılır. Bu törenlerde tekbirler getirilip dualar edilir.

Vatani görevini yapmak üzere yola çıkan askerler için hayır duaları edilir, şehitler rahmetle anılarak gazilere şifa dilenir.

Taziye Geleneği ve Adabı

Yakını vefat eden kişilere başsağlığı dileğinde bulunmaya ve onları teselli etmeye taziye denir. Taziye ziyaretlerinde Kur'an-ı Kerim okunur ve dualar edilir.

Cenaze evinde üzüntü sebebiyle bir süre yemek pişirilmez; akrabalar ve komşular cenaze evine yemek götürürler.

Yakın çevrede bir vefat gerçekleştiğinde, cenaze evinin acısına saygı göstermek amacıyla düğün ve sünnet gibi eğlenceli merasimler ertelenir.

Bayramlar, Ziyaretler ve Kandil Geceleri

Ramazan ve Kurban bayramları toplumsal dostluk bağlarını güçlendirir. Bayramlarda ve arife günlerinde kabir ziyaretleri yapılır, aile büyüklerinin elleri öpülür ve dargınlar barıştırılır.

Osmanlı Padişahı II. Selim döneminde minarelerde kandiller yakıldığı için bazı özel geceler kandil geceleri olarak anılmaya başlanmıştır. Mevlit, Regaip, Miraç, Berat kandilleri ile Kadir Gecesi bu özel zamanlardandır.

Kandil gecelerinde camilerde Kur'an okunur, cemaatle dualar edilir ve insanlara kandil simidi dağıtılır.

Yardımlaşma Gelenekleri: Sadaka Taşı, Zimem Defteri ve Vakıf

Osmanlı Dönemi'nde alan ile verenin birbirini görmediği, ihtiyaç sahiplerinin rencide olmadan para alabildiği özel yerlere sadaka taşı denir.

Veresiye alışveriş yapan kişilerin borçlarının yazıldığı deftere zimem defteri adı verilir. Hayırseverler bu defterlerdeki borçları kapatarak borçluları yükten kurtarırlar.

Bir malın mülkiyetini Allah rızası için toplumun hizmetine sunmaya vakıf, bu kurumların kuruluş belgesine ise vakfiye denir. Günümüzde Kızılay ve Türkiye Diyanet Vakfı gibi kurumlar bu hizmetleri sürdürür.

Ramazan Ayı Gelenekleri

Ramazan ayında camiler hazırlanır, iki minare arasına ışıklı yazılardan oluşan mahya asılır. Evlerde ve çadırlarda iftar davetleri verilerek paylaşım artırılır.

Osmanlı Devleti'nde iftara gelen misafirlere hediye veya para verilmesi geleneğine diş kirası denir. Çocukları oruca alıştırmak için günün bir kısmında tutturulan oruca ise tekne orucu adı verilir.

Muharrem ayının 10. günü olan Aşure Günü dolayısıyla aşure tatlısı pişirilir ve komşulara dağıtılarak paylaşma geleneği sürdürülür.

Peygamber Sevgisi ve Ehlibeyt

Hz. Muhammed'in adı anıldığında ona olan saygı ve sevgiyi ifade etmek amacıyla salavat getirilir. Çocuklara Muhammed, Ahmed, Ayşe ve Fatıma gibi isimlerin verilmesi bu sevginin bir göstergesidir.

Hz. Muhammed'in aile fertlerini ifade etmek için Ehlibeyt kavramı kullanılır. İnsanlar Peygamber ailesine duydukları hürmet nedeniyle çocuklarına Ali, Hasan ve Hüseyin isimlerini de sıklıkla koyarlar.

Konuyu anlama alıştırmaları

Kültür, Örf ve Adetler

Karşılaştır: Kültür ile örf ve adet kavramları arasındaki farkı ve dinin bu kavramlar üzerindeki belirleyici rolünü düşününüz.

Doğum ve Çocukluk Gelenekleri

Günlük Hayattan Bul: Yeni bir bebek dünyaya geldiğinde veya çocukların günlük hayatında kullanılan dini ifadeleri gözlemleyiniz.

Evlilik ve Asker Uğurlama Gelenekleri

Düşün: Düğün ve asker uğurlama gibi toplumsal dönüm noktalarında dua edilmesinin ve dini simgeler kullanılmasının sebeplerini değerlendiriniz.

Taziye Geleneği ve Adabı

Sen Olsan?: Yakını vefat eden bir komşunuzu ziyaret ettiğinizde toplumsal geleneklere uygun olarak nasıl hareket edersiniz?

Bayramlar, Ziyaretler ve Kandil Geceleri

Hayal Et: Tarihte minarelerin ilk kez kandillerle aydınlatıldığı bir kandil gecesini ve bu geleneğin şehirdeki manevi atmosferini canlandırınız.

Yardımlaşma Gelenekleri: Sadaka Taşı, Zimem Defteri ve Vakıf

Dene: Sadaka taşı ve zimem defteri geleneklerindeki 'gizlilik' ilkesini esas alarak okununuzda uygulanabilecek bir yardımlaşma yöntemi tasarlayınız.

Ramazan Ayı Gelenekleri

Günlük Hayattan Bul: Ramazan ayında çevrenizde karşılaştığınız mahya, iftar çadırı veya aşure dağıtımı gibi geleneksel uygulamaları gözlemleyiniz.

Peygamber Sevgisi ve Ehlibeyt

Düşün: Çocuklara Peygamberimizin ve aile fertlerinin isimlerinin konulmasının toplumsal ve kültürel sebeplerini değerlendiriniz.

Özet

  • Kültür: Bir toplumun maddi ve manevi değerlerinin tamamını kapsayan bütündür.
  • Örf ve Adet: Toplumun uzun sürede oluşturup benimsediği yazılı olmayan kurallardır.
  • Taziye: Yakını vefat eden kişiye başsağlığı dileğinde bulunup sabır tavsiye etmektir.
  • Kandil Geceleri: Osmanlı döneminde minarelerde kandil yakılmasıyla gelenekleşen özel gecelerdir.
  • Sadaka Taşı: İhtiyaç sahiplerinin rencide olmadan yardım alabilmesi için yapılan özel taşlardır.
  • Zimem Deftari: Veresiye alışveriş borçlarının yazıldığı ve hayırseverlerce kapatılan defterdir.
  • Vakıf: Bir malın mülkiyetini Allah rızası için toplum hizmetine sunma kurumudur.
  • Mahya: Ramazan ayında iki minare arasına asılan ışıklı yazı düzenekleridir.
  • Diş Kirası: Osmanlıda iftar davetine katılan misafirlere verilen hediye veya paradır.
  • Tekne Orucu: Çocukları oruca alıştırmak için günün bir kısmında tutturulan oruçtur.
  • Ehlibeyt: Hz. Muhammed'in aile fertlerini tanımlamak için kullanılan ifadedir.

Düşün ve yorumla

Sence günümüzdeki yardımlaşma ve dayanışma uygulamalarında sadaka taşı veya zimem defteri gibi gizlilik esaslı Osmanlı geleneklerinin yaşatılması toplumsal ilişkilere nasıl katkı sağlar?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.