Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 6. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 05 Kültürümüzdeki Dinî Motifler Konu 2/3

Edebiyatımızda Dinin İzleri

Türk edebiyatında dinin etkilerini, edebî türleri, tasavvufi eserleri ve sözlü kültürdeki dinî motifleri inceleyen ders notu.

Kazanımlar

30. Hafta3 Mayıs – 7 Mayıs

DKAB.6.5.1 Geleneğimizde, edebiyatımızda ve musikimizde dinin izlerini özetleyebilme

  1. b Din ve kültür ilişkisini gelenek, edebiyat ve musiki örneklerinden hareketle sınıflandırır.
6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Açık kitap ve hat süslemeleri

Konu araçları6 araç

Konu bölümleri

Edebiyat ve Din İlişkisi

Toplumun inanç dünyası ve dinî değerleri dil aracılığıyla edebiyata yansır.

  • Dil, insanlar arasında iletişimi sağlayan temel araçtır.
  • Edebiyat, olay, duygu ve düşüncelerin sözlü ya da yazılı olarak ifade edilmesidir.
  • Edebî metinlerde Allah, peygamber, ahiret, cennet, cehennem, sevap ve günah gibi dinî kavramlar sıklıkla yer alır.

Dinî Edebî Türler ve Şairlerimiz

Türk-İslam edebiyatında Allah ve Hz. Peygamber sevgisi farklı nazım türleriyle işlenmiştir.

Dinî nazım türleri;

  • Tevhit, Yüce Allah'ın varlığını ve birliğini anlatan edebî eserlerdir.
  • Münacat, Allah'a dua etmek ve O'na yalvarmak amacıyla yazılan şiirlerdir.
  • Naat, Hz. Muhammed'i ve onun yüce özelliklerini övmek için yazılan şiir türüdür.
  • Mevlit, Hz. Muhammed'in doğumunu ve hayatından kesitleri anlatan eserlerdir.

Türlerin önemli eserleri ve temsilcileri;

  • Naat türünün ilk örneklerini Yusuf Has Hacip, Hoca Ahmet Yesevi, Hacı Bektaş Veli ve Yunus Emre vermiştir.
  • Yakın dönem naat örnekleri arasında Arif Nihat Asya (*Naat*) ve Nurullah Genç (*Yağmur*) yer alır.
  • Cahit Zarifoğlu (*Kayıt*) ve İsmet Özel (*Naat*) yakın dönem naat türünün diğer önemli örneklerindendir.
  • En bilinen mevlit örneği 1400'lü yılların başında Süleyman Çelebi tarafından yazılan *Vesiletü'n-Necat*'tır.

Dikkat Tevhit Allah'ın varlığı ve birliğini, münacat Allah'a duayı, naat Hz. Peygamber'e övgüyü, mevlit ise O'nun doğumunu ve hayatını konu edinir.

Türk Edebiyatının Temel Eserleri ve Sözlü Kültür

Dinî ve tasavvufi düşünce hem yazılı başyapıtlarda hem de sözlü kültür ürünlerinde varlığını sürdürür.

Temel yazılı eserler ve yazarları;

  • Hacı Bektaş Veli'nin *Makalat* adlı eseri dinî-tasavvufi edebiyatın önemli başyapıtlarındandır.
  • Hoca Ahmet Yesevi *Divan-ı Hikmet*, Yunus Emre ise *Divan* adlı eseriyle öne çıkar.
  • Mevlana Celalettin Rumi'nin *Mesnevi* adlı eseri kültürümüzde derin izler bırakmıştır.

Sözlü kültürde dinin izleri;

  • Atasözü, deyim, masal, destan, ağıt, deyiş ve bilmece gibi sözlü edebiyat ürünlerinde dinî motifler bulunur.
  • "Allah dağına göre kar verir" ve "Zahmetsiz rahmet olmaz" ifadeleri dinî içerikli atasözü örneklerindendir.
  • "Cennete çevirmek" ifadesi dilimizde dinî motifler taşıyan deyim örneklerindendir.
Detaylı konu anlatımı

Edebiyat ve Din İlişkisi

Edebiyatın Tanımı ve Dinî Kavramlar

İnsanlar arasında iletişimi sağlayan temel araç dil olarak adlandırılır. Olay, duygu ve düşüncelerin sözlü ya da yazılı olarak ifade edilmesine edebiyat denir.

Toplumun inanç dünyası edebiyata doğrudan yansır. Edebî metinlerde Allah, peygamber, ahiret, cennet, cehennem, sevap ve günah gibi dinî kavramlar sıklıkla yer alır.

Dinî Edebî Türler ve Şairlerimiz

Nazım Türleri ve Şiir Örnekleri

Yüce Allah'ın varlığını ve birliğini anlatan edebî eserlere tevhit denir. Allah'a dua etmek ve O'na yalvarmak amacıyla yazılan şiirlere ise münacat adı verilir.

Hz. Muhammed'i ve onun yüce özelliklerini övmek için yazılan şiirlere naat denir. Naatın ilk örneklerini Yusuf Has Hacip, Hoca Ahmet Yesevi, Hacı Bektaş Veli ve Yunus Emre vermiştir. Yakın dönemde Arif Nihat Asya'nın Naat, Nurullah Genç'in Yağmur, Cahit Zarifoğlu'nun Kayıt ve İsmet Özel'in Naat eserleri bu türün önemli örneklerindendir.

Hz. Muhammed'in doğumunu ve hayatından bazı kesitleri anlatan eserlere mevlit denir. Edebiyatımızda en bilinen mevlit örneği, 1400'lü yılların başında Süleyman Çelebi tarafından yazılan Vesiletü'n-Necat isimli eserdir.

Türk Edebiyatının Temel Eserleri ve Sözlü Kültür

Tasavvufi Eserler ve Sözlü Edebiyat

Edebiyat tarihinde dinî ve tasavvufi düşünceyi işleyen çok sayıda başyapıt kaleme alınmıştır. Hacı Bektaş Veli'nin Makalat, Hoca Ahmet Yesevi'nin Divan-ı Hikmet, Yunus Emre'nin Divan ve Mevlana Celalettin Rumi'nin Mesnevi adlı eserleri kültürümüzde derin izler bırakmıştır.

Dinî ögeler sadece yazılı eserlerde değil, sözlü edebiyat ürünlerinde de geniş bir yer tutar. Atasözü, deyim, masal, destan, ağıt, deyiş ve bilmece gibi türlerde dinî motifler sıkça görülür.

"Allah dağına göre kar verir" ve "Zahmetsiz rahmet olmaz" atasözleri ile "cennete çevirmek" deyimi sözlü edebiyattaki dinî izlerin somut örneklerindendir.

Konuyu anlama alıştırmaları

Edebiyat ve Din İlişkisi

Günlük Hayattan Bul: Günlük konuşmalarda sıklıkla kullanılan ve içinde dinî bir kavram barındıran ifadelere örnekler düşününüz.

Dinî Edebî Türler ve Şairlerimiz

Karşılaştır: Tevhit, münacat ve naat türlerinin ele aldığı temel konular arasındaki farkı belirleyiniz.

Türk Edebiyatının Temel Eserleri ve Sözlü Kültür

Düşün: Atasözlerinde geçen dinî kavramların insan yaşamındaki sabır ve sorumluluk bilincine katkısını değerlendiriniz.

Özet

  • Edebiyat: Olay, duygu ve düşüncelerin sözlü ya da yazılı olarak ifade edilmesidir.
  • Tevhit: Yüce Allah'ın varlığını ve birliğini anlatan edebî eserlere verilen addır.
  • Münacat: Yüce Allah'a dua etmek ve yalvarmak amacıyla yazılan şiir türüdür.
  • Naat: Hz. Muhammed'i ve onun yüce özelliklerini övmek amacıyla yazılan şiirlerdir.
  • Mevlit: Hz. Muhammed'in doğumunu ve hayatından kesitleri anlatan edebî eser türüdür.
  • Vesiletü'n-Necat: Süleyman Çelebi tarafından 1400'lü yıllarda kaleme alınan meşhur mevlit eseridir.
  • Divan-ı Hikmet: Hoca Ahmet Yesevi tarafından yazılan ve dinî ögeler içeren eserdir.
  • Mesnevi: Mevlana Celalettin Rumi'ye ait olan ve edebiyatımızda iz bırakan önemli eserdir.
  • Sözlü Edebiyat: Atasözü ve deyimler gibi dinî motiflerin yer aldığı edebî ürünlerdir.

Düşün ve yorumla

Sence edebiyat eserlerinde dinî motiflerin ve kavramların yer alması, toplumsal kültürün kuşaktan kuşağa aktarılmasını nasıl etkiler?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.