Fen Bilimleri 6. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 05 Maddenin Ayırt Edici Özellikleri Konu 2/3

Maddenin Hâl Değişim Noktaları

Saf maddelerin erime, donma ve kaynama noktaları gibi sabit sıcaklık değerlerini ve bu değerlerin maddeleri ayırt etmedeki rolünü inceleyen ders notu.

Kazanımlar

21. Hafta22 Şubat – 26 Şubat

FB.6.5.2 Maddelerin erime, donma ve kaynama noktasını gösteren deney yapabilme

  1. a Maddelerin erime, donma ve kaynama noktasını gösteren deney tasarlar.
  2. b Deney ile ilgili ölçme ve veri analizi yapar.
6. Sınıf Fen Bilimleri Buzlu beher termometre grafiği

Konu araçları6 araç

Konu bölümleri

Saf Maddeler ve Hâl Değişimi

Madde çeşitleri ve örnekleri;

  • Aynı cins taneciklerden oluşan maddelere saf madde denir.
  • Farklı cins taneciklerden oluşan maddeler saf olmayan madde olarak adlandırılır.
  • Su, oksijen, altın, demir ve cıva saf maddelere örnektir.
  • Şekerli su, salata, toprak ve limonata saf olmayan maddelere örnektir.

Hâl değişimi özelliği;

  • Saf maddelerin sıcaklığı hâl değişimi süresince sabit kalır.

Dikkat Saf maddeler tek cins tanecikten oluşurken saf olmayan maddeler farklı cins taneciklerden oluşur.

Erime ve Donma Noktası

Tanımlar ve genel özellikler;

  • Saf katının ısı alarak sıvı hâle geçmeye başladığı sıcaklığa erime noktası denir.
  • Saf sıvının ısı vererek katı hâle geçmeye başladığı sıcaklığa donma noktası denir.
  • Aynı saf maddenin erime noktası ile donma noktası birbirine eşittir.
  • Erime ve donma noktaları saf maddeler için ayırt edici özelliktir.

Erime ve donma sıcaklığı örnekleri;

  • Buz 0 °C, stearik asit 70 °C ve demir 1538 °C sıcaklıkta erir.
  • Cıvanın donma noktası -39 °C, naftalinin erime noktası 79 °C'tur.

Not Soğutulan sıvılardan donma noktası yüksek olan madde donma sıcaklığına daha önce ulaşır.

Dikkat Erime ve donma ters olaylar olsa da aynı saf maddenin erime ve donma sıcaklık değerleri birbirine eşittir.

Kaynama Noktası

Tanım ve temel özellikler;

  • Sıvı maddenin ısı alarak hızlıca gaz hâline geçmesine kaynama denir.
  • Kaynamanın başladığı sabit sıcaklık değerine kaynama noktası denir.
  • Kaynama süresince ısı almasına rağmen saf maddenin sıcaklığı sabit kalır.
  • Kaynama noktası saf maddeler için ayırt edici özelliktir.

Farklı maddelerin kaynama noktaları;

  • Azot -196 °C, aseton 56 °C ve etil alkol 78 °C sıcaklıkta kaynar.
  • Suyun kaynama noktası 100 °C, cıvanın 357 °C ve altının 2836 °C'tur.
Detaylı konu anlatımı

Saf Maddeler ve Hâl Değişimi

Aynı cins taneciklerden oluşan maddelere saf madde denir. Su, oksijen, altın, demir, cıva, stearik asit ve etil alkol saf maddelere örnektir.

Farklı cins taneciklerden oluşan maddeler ise saf olmayan madde olarak adlandırılır. Şekerli su, tuzlu su, salata, toprak ve limonata saf olmayan maddelere örnek verilebilir.

Saf maddeler ısı aldığında veya ısı verdiğinde hâl değiştirebilir. Hâl değişimi süresince saf maddelerin sıcaklığı yükselmez veya düşmez, sabit kalır.

Erime ve Donma Noktası

Saf bir katı maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmeye başladığı sıcaklık değerine erime noktası denir. Saf bir sıvının ısı vererek katı hâle geçmeye başladığı sıcaklığa ise donma noktası denir.

Aynı saf maddenin erime noktası ile donma noktası birbirine eşittir. Örneğin buz 0 °C sıcaklıkta erirken, su 0 °C sıcaklıkta donar. Stearik asit maddesinin erime ve donma noktası ise 70 °C'tur.

Erime ve donma noktaları saf maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Cıva -39 °C, naftalin 79 °C, kalay 232 °C, alüminyum 660 °C, bakır 1085 °C ve demir 1538 °C sıcaklıkta erir.

Erime noktası 238 °C olan saf bir madde 40 °C sıcaklıkta katı hâlde bulunur. Sıcaklığı 80 °C olan su ve stearik asit soğutulduğunda, donma noktası 70 °C olan stearik asit, donma noktası 0 °C olan sudan daha önce donar.

Kaynama Noktası

Sıvı bir maddenin ısı alarak hızlıca gaz hâline geçmesine kaynama denir. Kaynamanın başladığı sıcaklık değerine kaynama noktası adı verilir.

Kaynama süresince madde ısı almaya devam etse dahi sıcaklığı sabit kalır. Bu durum saf maddelerin tamamında gerçekleşir.

Kaynama noktası saf maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Her saf maddenin kendine özgü bir kaynama sıcaklığı bulunur.

Farklı saf maddelerin kaynama noktaları birbirinden farklıdır. Azot -196 °C, aseton 56 °C, etil alkol 78 °C, su 100 °C, cıva 357 °C ve altın 2836 °C sıcaklıkta kaynar.

Konuyu anlama alıştırmaları

Saf Maddeler ve Hâl Değişimi

Karşılaştır: Saf maddeler ile saf olmayan maddelerin tanecik yapısını ve hâl değişimi sırasındaki sıcaklık değişimlerini kendi cümlelerinizle kıyaslayın.

Erime ve Donma Noktası

Düşün: Erime noktası 0 °C, kaynama noktası 100 °C olan bir maddenin 150 °C sıcaklıktaki fiziksel hâlini belirleyin.

Kaynama Noktası

Günlük Hayattan Bul: Mutfakta kaynamakta olan bir tencere suyun ısıtılmaya devam edilmesine rağmen sıcaklığının neden artmadığını açıklayın.

Özet

  • Saf Madde: Aynı cins taneciklerden oluşan ve belirli hâl değişim noktaları bulunan maddelerdir.
  • Saf Olmayan Madde: Farklı cins taneciklerin bir araya gelmesiyle oluşan maddelerdir.
  • Erime Noktası: Saf bir katının ısı alarak sıvı hâle geçmeye başladığı sabit sıcaklık değeridir.
  • Donma Noktası: Saf bir sıvının ısı vererek katı hâle geçmeye başladığı sabit sıcaklık değeridir.
  • Kaynama Noktası: Saf bir sıvının hızlıca gaz hâline geçmeye başladığı sabit sıcaklık değeridir.
  • Ayırt Edici Özellik: Saf maddeleri birbirinden ayırt etmeyi sağlayan ve miktar değişse de sabit kalan niteliklerdir.

Düşün ve yorumla

Farklı maddelerin erime ve kaynama noktalarının birbirinden farklı olması günlük hayatta ve sanayide araç-gereç üretimini nasıl etkiler?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.