Fen Bilimleri 6. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 07 Sürdürülebilir Yaşam ve Etkileşim Konu 2/2

İnsan ve Çevre Etkileşimi

Isınma yakıtlarının etkilerini, karbon monoksit güvenliğini, çevre kirliliği türlerini ve orman korumanın önemini içeren ders notu.

Kazanımlar

35. Hafta3 Mayıs – 7 Mayıs

FB.6.7.3 Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkilerini tartışabilme

a Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkisine yönelik mantıksal temellendirme yapar.
b Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkisine yönelik mantıksal çelişkileri tespit eder.
c Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkisi konusunda geçerli fikirleri kabul eder.

Konu araçları5 araç

Anahtar kavramlar

Yakıt Türleri: Katı, sıvı ve gaz hâlde bulunup yandığında ısı veren maddelerdir.
Karbon Monoksit: Sobalardan sızabilen renksiz, kokusuz ve solunması ölümcül zehirli bir gazdır.
Hava Kirliliği: Fosil yakıt dumanlarıyla astım ve bronşit hastalıklarını tetikleyen kirliliktir.
Su Kirliliği: Atıkların sulara karışmasıyla tifo ve kolera gibi hastalıklara yol açan çevre sorunudur.
Toprak Kirliliği: Doğaya atılan piller ve kimyasal gübrelerle toprağın veriminin yok olmasıdır.
Ormansızlaşma: Orman varlığının tahrip edilmesi sonucu arazilerin çölleşmeye sürüklenmesidir.

Konu bölümleri

Yakıtlar ve Karbon Monoksit Güvenliği

📖 Konu Anlatımı

Yakıt Nedir ve Çeşitleri Nelerdir?

Yakıldığında çevresine ısı enerjisi veren maddelere yakıt denir. Yakıtlar fiziksel hâllerine göre katı, sıvı ve gaz yakıtlar olarak üç gruba ayrılır.

Kömür ve odun katı yakıtlar sınıfındadır. Benzin, mazot, gaz yağı ve fuel-oil sıvı yakıtlara; doğal gaz ve LPG ise gaz yakıtlara örnek oluşturur.

Karbon Monoksit Zehirlenmesi

Soba, kombi, şofben ve kat kaloriferi gibi araçlardan sızan karbon monoksit gazı son derece tehlikelidir. Bu gaz renksiz ve kokusuz olduğu için ortamdaki canlılar tarafından kolayca fark edilemez.

Karbon monoksit solunduğunda baş ağrısı, baş dönmesi, yorgunluk, halsizlik, bulantı, görme bozukluğu, kalp çarpıntısı ve nefes darlığı meydana gelir. Tedbir alınmadığında koma ve can kaybı yaşanabilir.

Alınması Gereken Önlemler

Isıtma araçlarında Türk Standardları Enstitüsü (TSE) damgalı cihazlar ve standartlara uygun yakıtlar tercih edilmelidir. Sobalar her zaman üstten yakılmalı ve gece yatmadan önce sobaya kesinlikle kömür eklenmemelidir.

Bacaların temizliği ile yalıtımı düzenli yapılmalı ve rüzgârı kesen baca şapkaları takılmalıdır. Lodoslu havalarda soba söndürülmeli, şofbenler banyo içine kurulmamalı ve gaz kaçağı anında 187 Doğal Gaz Acil ile 112 aranmalıdır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Sen Olsan?: Kış gecesinde rüzgârın lodosa döndüğü bir günde sobayla ısınan bir evdeysen, zehirlenme riskini engellemek için nasıl bir güvenlik önlemi alırdın?

Çevre Kirliliği ve İnsan Sağlığına Etkileri

📖 Konu Anlatımı

Çevre ve Kirlilik Kavramı

İnsanların ve diğer canlı türlerinin etkileşim içinde bulundukları yaşam alanına çevre adı verilir. Çeşitli insan faaliyetleri neticesinde hava, su ve toprakta istenmeyen atıkların, kokuların veya gürültünün birikmesine çevre kirliliği denir.

Hava Kirliliği ve Sağlık Sorunları

Kömür, petrol ürünleri ve doğal gazın kontrolsüz kullanımı ile fabrika bacaları hava kirliliği oluşturur. Yanardağ patlamaları da doğal kirlilik kaynaklarındandır.

Kirli havanın solunması insanlarda astım ve bronşit gibi solunum yolu rahatsızlıklarına neden olur. Fabrika bacalarına filtre takılması ve temiz enerji kaynaklarının yaygınlaştırılması bu sorunu hafifletir.

Su ve Toprak Kirliliği

Sanayi atıkları, tarım ilaçları, deniz taşımacılığı kazaları ve dökülen petrol türevleri su kirliliği kaynağıdır. Kirlenen sular insanlarda kolera, tifo ve sarılık hastalıklarının yayılmasına yol açar.

Bilinçsiz kimyasal gübreleme, tarım ilaçları, çöpler ve doğaya atılan piller toprak kirliliği oluşturur. Biyolog Rachel Carson, DDT isimli tarım ilacının besin zincirine karışarak canlılarda sakat doğumlara ve ölümlere sebep olduğunu kanıtlamıştır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Karşılaştır: Hava kirliliği ile su kirliliğinin temel nedenlerini ve insan sağlığında yol açtığı farklı hastalıkları kıyasla.

Ormansızlaşma, Yangınlar ve Çevre Koruması

📖 Konu Anlatımı

Orman Yangınlarının Sebepleri

Orman yangınları hem doğal süreçlerden hem de insan kaynaklı hatalardan kaynaklanabilir. Yıldırım düşmesi, yanardağ patlamaları ve aşırı yüksek sıcaklıklar orman yangınlarının doğal sebepleridir.

Söndürülmemiş sigara izmaritleri, elektrik hatlarındaki kaçaklar ve dikkatsizce yakılan piknik ateşleri insan kaynaklı nedenlerdir. Bu yangınlar doğal yaşam dengesini hızla bozar.

Ormansızlaşma ve Çölleşme

Tarım alanı açma çalışmaları, aşırı otlatma, kontrolsüz kentleşme ve yangınlar ormansızlaşma sorununa yol açar. Ağaç örtüsünü kaybeden topraklar kolayca erozyona uğrayarak verimsizleşir ve süreç çölleşme ile sonuçlanır.

Küresel Çevre Bilinci

Çevre sorunlarına uluslararası düzeyde dikkat çekmek amacıyla 1972 yılında Stockholm Birleşmiş Milletler Çevre Konferansı düzenlenmiştir. Bu tarihten itibaren her yıl 5 Haziran günü Dünya Çevre Günü olarak anılmaktadır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Düşün: Bir orman alanının tamamen yok olmasının, o bölgedeki toprağın yapısına ve yerel iklime uzun vadeli etkileri neler olabilir?

Özet

Yakıt: Yakıldığında çevresine kullanılabilir ısı enerjisi veren maddelerin genel adıdır.
Katı yakıt: Kömür ve odun gibi katı hâlde tüketilen enerji kaynaklarıdır.
Sıvı yakıt: Benzin, mazot ve fuel-oil gibi akışkan özellikteki yakıt grubudur.
Gaz yakıt: Doğal gaz ve LPG gibi gaz hâlde bulunan enerji türleridir.
Karbon monoksit: Isıtma cihazlarından sızabilen, renksiz, kokusuz ve son derece ölümcül bir gazdır.
Çevre kirliliği: İnsan kaynaklı atıkların hava, su ve toprak yapısını bozmasıdır.
Hava kirliliği: Fosil yakıt gazlarının atmosferde birikerek astım ve bronşite yol açmasıdır.
Su kirliliği: Atıkların su kaynaklarına karışması sonucu tifo ve kolera oluşturan bozulmadır.
Toprak kirliliği: Bilinçsiz gübre, ilaç ve atık pillerin toprağın kimyasını bozmasıdır.
Ormansızlaşma: Ağaçların tahrip edilerek arazilerin çölleşmeye açık hâle gelmesi sürecidir.
Dünya Çevre Günü: 1972 Stockholm Konferansı kararıyla her yıl 5 Haziran'da kutlanan farkındalık günüdür.

Düşün ve yorumla

Sence kış aylarında ortaya çıkan hava kirliliği ve zehirlenmeleri azaltmada bireylerin soba yakma alışkanlıkları mı yoksa binalara uygulanan yalıtım standartları mı daha belirleyicidir?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.