Matematik 6. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 06 İşlemlerle Cebirsel Düşünme ve Değişimler Konu 1/3

Bilinmeyen Nicelikler

Değişken kavramını, cebirsel ifadeleri, örüntü kurallarını ve akış şemalarını kapsayan detaylı ders notları.

Kazanımlar

23. Hafta15 Mart – 19 Mart

MAT.6.2.1 Gerçek yaşam durumlarında bilinen niceliklerden bilinmeyen niceliklere ilişkin muhakeme yapabilme

  1. a Gerçek yaşam durumlarında nicelikleri belirler.
  2. b Nicelikler arasındaki ilişkileri tablo temsili kullanarak belirler.
  3. c Nicelikler arasındaki ilişkileri cebirsel olarak ifade eder.
  4. ç Cebirsel ifadenin anlamını kendi cümleleri ile açıklar.
  5. d Yorumladığı cebirsel ifadelere karşılık gelen durumlara yönelik varsayımda bulunur.
  6. e Verilen cebirsel ifadelere yönelik varsayımda bulunduğu durumları inceleyerek değişkenlerin ve cebirsel ifadelerin anlamlarına yönelik genellemeleri belirler.
  7. f Elde ettiği genellemelerin varsayımını karşılayıp karşılamadığını farklı sözel ve cebirsel ifadeler ile sınar.
  8. g Doğrulayabileceği sözel ve cebirsel ifadeleri farklı değişken ve değerlerle sözel ve cebirsel olarak yeniden ifade eder.
  9. ğ Cebirsel ifadelerin matematiğin farklı alanlarında ve gerçek yaşam durumlarında kullanımına yönelik katkısını ifade eder.
6. Sınıf Matematik Terazi tablo ve bilinmeyen kutular

Konu araçları6 araç

Konu bölümleri

Değişken ve Cebirsel İfade Kavramı

Bilinmeyen niceliklerin matematiksel biçimde gösterilmesi cebirsel düşünmenin temelini oluşturur.

Temel Tanımlar;

  • Sayısal değerlerin yerine kullanılan sembol veya harflere değişken denir.
  • En az bir değişken bulunduran ve işlem içeren ifadelere cebirsel ifade denir.
  • Harizmi, cebirdeki bilinmeyenleri ifade etmek için şey kelimesini kullanmış, bu ifade zamanla xx harfine dönüşmüştür.

Cebirsel İfadenin Elemanları ve Gösterimi;

  • Cebirsel ifadede değişkenin çarpıldığı sayıya katsayı denir.
  • Değişken içermeyen ve yalnız sayıdan oluşan terime sabit terim denir.
  • Çarpma işleminde çarpı simgesi yerine nokta simgesi kullanılır veya sayı doğrudan harfin yanına yazılır.

Not Cebir kelimesi, Harizmi'nin El-Kitab'ül-Muhtasar fi Hısab'il Cebri ve'l-Mukabele adlı eserinden gelmektedir.

Dikkat Sabit terim değişken içermeyen terimdir, katsayı ise değişkenin önündeki çarpan sayısıdır.

Örnek

5x+125x + 12 cebirsel ifadesindeki katsayı ile sabit terimin toplamı kaçtır?

  1. 5x+125x + 12 ifadesinde xx değişkeninin katsayısı 5'tir.
  2. Değişken içermeyen sabit terim 12'dir.
  3. Katsayı ve sabit terimin toplamı 5+12=175 + 12 = 17 bulunur.

Cebirsel İfadelerin Değerini Hesaplama

Gerçek yaşam durumları cebirsel ifadelere dönüştürülerek değişkenin farklı değerleri için hesaplama yapılır.

Sözel Durumları Cebirsel İfadeye Çevirme;

  • Sözel ifadeler cebirsel ifadeye dönüştürülürken parantez ve işlem sırasına dikkat edilir.
  • Bir sayının katının fazlası veya eksiği söylenirken önce çarpma, sonra toplama veya çıkarma yazılır.
  • Bir sayının eksiğinin veya fazlasının katı sorulduğunda toplama veya çıkarma parantez içine alınır.

Değer Hesaplama;

  • Cebirsel ifadenin sayısal değeri, değişkene verilen sayı harfin yerine yazılarak hesaplanır.
  • Değişken yerine sayı konulduktan sonra öncelikle parantez içindeki işlem ve çarpma işlemleri yapılır.

Dikkat Bir sayının 5 katının 7 fazlası 5a+75a + 7 şeklinde yazılırken, 7 fazlasının 5 katı 5(a+7)5(a + 7) şeklinde parantezli yazılır.

Örnek

Bir kırtasiyeci xx adet kalemin 6 eksiğinin 3 katı kadar silgi satmıştır. Kırtasiyeci 20 kalem sattığına göre kaç silgi satmıştır?

  1. Satılan silgi sayısının cebirsel ifadesi 3(x−6)3(x - 6) biçiminde yazılır.
  2. Kalem sayısı x=20x = 20 değeri cebirsel ifadede yerine konur.
  3. Parantez içi işlem 20−6=1420 - 6 = 14 hesaplanır.
  4. Toplam silgi sayısı 3⋅14=423 \cdot 14 = 42 bulunur.

Örüntüler ve Cebirsel Kurallar

Sayı örüntülerindeki ve çokgenlerdeki kurallar cebirsel ifadeler kullanılarak genel formüllere dönüştürülür.

Sayı Örüntülerinde Cebirsel Kural;

  • Örüntülerde adım sayısını temsil etmek için **nn değişkeni** kullanılır.
  • Örüntü kuralındaki nn'nin katsayısı, örüntünün adımları arasındaki sabit artış miktarı kadardır.
  • İstenen adımdaki terimi bulmak için kuraldaki nn yerine verilen adım sayısı yazılır.

Geometrik Örüntü Kuralları;

  • nn kenarlı bir çokgenin iç açı ölçüleri toplamı (n−2)⋅180(n - 2) \cdot 180 cebirsel ifadesiyle hesaplanır.
  • nn kenarlı düzgün bir çokgenin bir dış açısı 360n\frac{360}{n} cebirsel ifadesiyle bulunur.

Dikkat Örüntü kuralındaki nn değişkeni ilk terimi değil, örüntünün adım sayısını temsil eder.

Örnek

Düzgün bir altıgenin bir iç açısının ölçüsü kaç derecedir?

  1. Kenar sayısı n=6n = 6 olan çokgenin iç açıları toplamı (6−2)⋅180=4⋅180=720∘(6 - 2) \cdot 180 = 4 \cdot 180 = 720^\circ hesaplanır.
  2. Düzgün altıgenin 6 eşit açısı olduğundan bir iç açısı toplam açının 6'ya bölünmesiyle bulunur.
  3. Bir iç açı ölçüsü 720∘/6=120∘720^\circ / 6 = 120^\circ elde edilir.

Algoritma ve Akış Şemaları

Problemlerin çözüm adımları mantıksal sıralamayla sözde kod veya geometri şekillerle akış şeması olarak ifade edilir.

Algoritma ve Akış Şeması Tanımları;

  • Çözüm adımlarının mantıksal sırayla metin olarak yazılmasına sözde kod denir.
  • Problemin çözüm adımlarının geometrik şekillerle gösterilmesine akış şeması denir.

Akış Şeması Sembolleri;

  • Elips sembolü, akış şemasında başla ve bitir adımlarını gösterir.
  • Paralelkenar sembolü, dışarıdan veri girişini veya veri çıktısını temsil eder.
  • Dikdörtgen sembolü, cebirsel ve matematiksel hesaplama işlemlerini yürütür.
  • Eşkenar dörtgen sembolü, karşılaştırma veya karar verme adımlarında kullanılır.

Dikkat Akış şemasında dışarıdan veri girişi paralelkenar ile yapılırken, matematiksel işlem ve değişken atamaları dikdörtgen ile yapılır.

Örnek

Bir akış şemasına girilen xx ve yy sayıları için dikdörtgen bloğunda 2(x+y)2(x + y) işlemi tanımlanmıştır. x=12x = 12 ve y=8y = 8 değerleri girildiğinde işlem sonucunda hangi sayı elde edilir?

  1. Girilen x=12x = 12 ve y=8y = 8 değerleri cebirsel ifade olan 2(x+y)2(x + y) bağıntısında yerine konur.
  2. Parantez içindeki toplama işlemi 12+8=2012 + 8 = 20 hesaplanır.
  3. Dikdörtgen bloğundaki çarpma işlemi 2⋅20=402 \cdot 20 = 40 sonucunu üretir.
Detaylı konu anlatımı

Değişken ve Cebirsel İfade Kavramı

Sayısal değerlerin yerine kullanılan sembol veya harflere değişken adı verilir. Tarihte Harizmi, cebirsel ifadelerde bilinmeyenleri göstermek için şey kelimesini kullanmış ve bu ifade zamanla yerini x harfine bırakmıştır.

İçerisinde en az bir değişken bulunduran ve işlem içeren ifadelere cebirsel ifade denir. Örneğin bir sayının 100 eksiği durumu x−100x - 100 biçiminde cebirsel olarak yazılır.

Bir cebirsel ifadede değişkenin çarpıldığı sayıya katsayı, değişken içermeyen ve sadece sayıdan oluşan terime ise sabit terim denir. Örneğin 4a+34a + 3 cebirsel ifadesinde katsayı 4, sabit terim 3 sayısıdır.

Cebirsel ifadelerde çarpma işlemi gösterilirken çarpı simgesi yerine genellikle nokta simgesi veya doğrudan harfin yanına sayı yazımı tercih edilir. Bu durum 4⋅a4 \cdot a veya 4a4a şeklinde denk gösterimler oluşturur.

Cebirsel İfadelerin Değerini Hesaplama

Sözel olarak verilen gerçek yaşam durumları cebirsel ifadelere dönüştürülürken işlem sırasına dikkat edilir. Bir sayının 5 katının 7 fazlası 5a+75a + 7 iken, aynı sayının 7 fazlasının 5 katı 5(a+7)5(a + 7) şeklinde yazılır.

Bir cebirsel ifadenin sayısal değeri, değişkene verilen somut sayısal değere göre hesaplanır. Cebirsel ifadede değişkenin yerine verilen sayı yazılır ve işlem sırası takip edilir.

Örneğin 17 adım ilerledikten sonra duvara 5 cm mesafe kaldığında toplam mesafe 17x+517x + 5 ifadesiyle temsil edilir. Adım uzunluğu x=15x = 15 cm seçildiğinde iki duvar arası mesafe 17⋅15+5=26017 \cdot 15 + 5 = 260 cm bulunur.

Örüntüler ve Cebirsel Kurallar

Bir örüntünün herhangi bir adımındaki terimini bulmak için örüntü kuralı cebirsel olarak ifade edilir. Bu kuralda adım sayısını temsil etmek amacıyla n değişkeni kullanılır.

Örneğin 7, 11, 15, 19 dizisinde sayılar 4'er artmaktadır ve örüntü kuralı 4n+34n + 3 biçimindedir. Bu kuralda n=90n = 90 yazıldığında 90. adımdaki terim 4⋅90+3=3634 \cdot 90 + 3 = 363 olarak hesaplanır.

Geometride n kenarlı bir çokgenin iç açı ölçüleri toplamını veren cebirsel kural (n−2)⋅180(n - 2) \cdot 180 şeklindedir. Düzgün n kenarlı bir çokgenin bir dış açısı ise 360/n360 / n ifadesiyle belirlenir.

Algoritma ve Akış Şemaları

Bir problemin çözüm adımlarının mantıksal sırayla ve adım adım yazılmasına sözde kod, bu adımların geometrik şekillerle gösterilmesine akış şeması denir.

Akış şemalarında elips şekli başla ve bitir adımlarını, paralelkenar veri girişini, dikdörtgen ise matematiksel işlemleri temsil eder. Karşılaştırma veya karar verme adımları eşkenar dörtgen sembolü ile gösterilir.

Değişken atamaları ve cebirsel hesaplamalar akış şeması içerisindeki dikdörtgen bloklarda yürütülür. Örneğin kenarları x ve y olan bir dikdörtgenin çevresi 2(x+y)2(x + y) cebirsel ifadesi ile akış şemasında hesaplanır.

Konuyu anlama alıştırmaları

Değişken ve Cebirsel İfade Kavramı

Karşılaştır: Bir cebirsel ifadede yer alan katsayı ile sabit terim arasındaki farkı kendi kelimelerinle ifade et.

Cebirsel İfadelerin Değerini Hesaplama

Günlük Hayattan Bul: Çevrende harcanan veya biriktirilen bir miktar için cebirsel bir ifade oluştur ve bu ifadeye uygun sayısal bir değer belirle.

Örüntüler ve Cebirsel Kurallar

Düşün: Kenar sayısı artan düzgün çokgenlerin bir dış açısının ölçüsü nasıl bir değişime uğrar?

Algoritma ve Akış Şemaları

Hayal Et: Bir market kasasında alınan ürün adedi ve birim fiyata göre toplam tutarı hesaplayan akış şemasının adımlarını canlandır.

Özet

  • Değişken: Sayısal değerlerin yerine kullanılan sembol veya harflerdir.
  • Cebirsel İfade: İçerisinde en az bir değişken ve işlem barındıran matematiksel ifadelerdir.
  • Katsayı: Cebirsel ifadede değişken ile çarpım durumunda bulunan sayısal değerdir.
  • Sabit Terim: Cebirsel ifadede yanında değişken bulunmayan sadece sayıdan oluşan terimdir.
  • Örüntü Kuralı: Bir dizide adım sayısını temsil eden n değişkeni kullanılarak yazılan cebirsel kuraldır.
  • İç Açı Toplamı: n kenarlı bir çokgenin iç açıları toplamını veren (n - 2) . 180 ifadesidir.
  • Dış Açı İfadesi: Düzgün n kenarlı bir çokgenin bir dış açısını veren 360 / n cebirsel kuralıdır.
  • Akış Şeması: Bir algoritmanın adımlarının geometrik semboller kullanılarak görselleştirilmiş halidir.

Düşün ve yorumla

Sence günlük hayattaki problemleri çözerken sayıların yerine harfler ve cebirsel ifadeler kullanmak işlerimizi nasıl kolaylaştırır?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.