Ülkemizin, Kıtaların ve Okyanusların Konum Özellikleri

Coğrafi Koordinat Sistemi

Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın konumunu tarif etmek için uluslararası bir sayı sistemi kullanılır. Bu sisteme coğrafi koordinat sistemi adı verilir.

Bu sistem cep telefonlarındaki yer bildirimlerinde, navigasyonlarda, hava ve deniz ulaşım rotalarında ve savunma sanayisinde yaygın olarak kullanılır.

Paraleller ve Ekvator

Kutup noktalarından eşit uzaklıktaki noktaların birleşmesiyle oluşan ve Dünya'yı iki eşit parçaya ayıran hayali çizgiye Ekvator denir. Ekvator'a paralel olarak çizilen hayali çemberlere ise paralel adı verilir.

Ekvator haritada 0 derece ile gösterilir. Kuzey yarım kürede 90, güney yarım kürede 90 olmak üzere toplam 180 adet paralel dairesi bulunur.

Ekvator'dan kutuplara gidildikçe paralellerin çevre uzunluğu kısalır ve kutuplarda nokta hâlini alır. Ardışık iki paralel arasındaki kuş uçuşu mesafe her yerde 111 km'dir.

Meridyenler ve Başlangıç Meridyeni

Kutupları birbirine birleştiren ve Ekvator'u dik bir açıyla kesen hayali yarım dairelere meridyen denir. İngiltere'deki Greenwich kasabasından geçen meridyen başlangıç meridyeni olarak kabul edilir.

Başlangıç meridyeninin doğusunda 180, batısında 180 olmak üzere toplam 360 adet meridyen bulunur. Meridyenlerin uzunlukları birbirine eşittir.

Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı 4 dakikadır. Meridyenler arasındaki mesafe sadece Ekvator üzerinde 111 km olup kutuplara doğru gidildikçe daralır.

Coğrafi Konum Çeşitleri

Dünya üzerindeki herhangi bir yerin bulunduğu alana coğrafi konum denir. Coğrafi konum, mutlak konum ve göreceli konum olmak üzere ikiye ayrılır.

Bir yerin Ekvator'a ve başlangıç meridyenine göre olan uzaklığına mutlak konum adı verilir. Mutlak konum belirlenirken paralel ve meridyen dereceleri kullanılır.

Bir yerin kıtalara, okyanuslara, denizlere, boğazlara, ticaret yollarına ve komşu ülkelere göre durumuna göreceli konum denir. Göreceli konum belirlenirken yer altı kaynakları, iklim ve yer şekilleri gibi özellikler de dikkate alınır.

Türkiye'nin Koordinatları

Türkiye, Ekvator'a göre kuzey yarım küre üzerinde, başlangıç meridyenine göre ise doğu yarım küre üzerinde yer almaktadır.

Ülkemiz 36° - 42° kuzey paralelleri ile 26° - 45° doğu meridyenleri arasında bulunmaktadır. En güney noktamız Hatay'daki Topraktutan köyü, en kuzey noktamız Sinop'taki İnceburun'dur. En batı noktamız Gökçeada, en doğu noktamız ise Iğdır'daki Dilucu'dur.

Mutlak Konumun Sonuçları

Ülkemizin kuzey ve güney uç noktaları arasında 6 paralel farkı bulunur. Ardışık iki paralel arası 111 km olduğu için kuzey-güney kuş uçuşu mesafemiz 6 x 111 = 666 km'dir.

Doğu ve batı uç noktalarımız arasında 19 meridyen farkı vardır. Meridyenler arası zaman farkı 4 dakika olduğundan, doğu ve batımız arasındaki toplam zaman farkı 19 x 4 = 76 dakikadır.

Türkiye orta kuşak içinde yer aldığı için bir yıl içerisinde dört mevsim belirgin olarak yaşanır. Ekvator'a yakın olan güney kesimlerimiz, kuzeye göre daha sıcaktır. Ülkemize güneyden esen rüzgarlar sıcaklığı artırırken, kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürür.

Türkiye'nin Kıta ve Deniz Konumu

Türkiye; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada yer alır. Trakya ve Anadolu yarımadalarından oluşan ülkemizin üç tarafı denizlerle çevrilidir.

Ülkemizin Karadeniz, Akdeniz, Ege Denizi ve bir iç deniz olan Marmara Denizi'ne kıyısı vardır. İstanbul ve Çanakkale boğazları kıtalar arası geçişi sağlayan önemli su yollarıdır.

Türkiye'nin 8 devlet ile kara sınırı bulunmaktadır. Bu komşular Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahçıvan), İran, Irak ve Suriye'dir.

Jeopolitik Önem ve Yükselti

Bir ülkenin coğrafi konumu ve kaynaklarının dış politikasına olan etkisine jeopolitik konum denir. Ülkemiz, petrol zengini Doğu ülkeleri ile sanayileşmiş Avrupa arasında TANAP ve Türk Akım gibi boru hatlarıyla enerji köprüsü oluşturur.

Türkiye'nin uluslararası hukuka uygun olarak egemenlik ilan ettiği deniz alanlarına Mavi Vatan adı verilir. Yavuz sondaj gemisi ve TCG Anadolu gibi yerli sistemler bu alanları korumaktadır.

Ülkemizin ortalama yüksekliği 1132 metredir. Bu ortalama yükseklik Asya (1000 m) ve Avrupa (300 m) dâhil tüm kıtaların ortalama yüksekliğinden daha fazladır.

Yeryüzündeki Kıtalar

Yeryüzündeki büyük kara parçalarına kıta denir. Dünyamızda toplam 7 kıta bulunmaktadır.

Bu kıtalar Asya, Avrupa, Afrika, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Antarktika ve Okyanusya'dır. Yüzölçümü en büyük kıta Asya, en küçük kıta ise Okyanusya kıtasıdır. Antarktika tamamen buzullarla kaplıdır ve insan yaşamına uygun değildir.

Yeryüzündeki Okyanuslar

Kıtalar arasındaki derin çukurlukları dolduran büyük tuzlu su kütlelerine okyanus denir. Yeryüzünde 5 büyük okyanus bulunmaktadır.

Bu okyanuslar Büyük Okyanus (Pasifik), Atlas Okyanusu (Atlantik), Hint Okyanusu, Güney Okyanus ve Arktik Okyanusu'dur.

En büyük okyanus Büyük Okyanus olup dünyanın en derin noktası Mariana Çukuru buradadır. En küçük ve kuzey kutbunu kaplayan buzullarla kaplı okyanus ise Arktik Okyanusu olarak adlandırılır.