Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Arasındaki İlişki

Hava Durumu ve İklim

Atmosferde sıcaklık, nem ve basınç değişimi sonucunda oluşan rüzgâr, yağmur, sis ve kar gibi olaylara hava olayları denir. Bu olayların belirli bir bölgede ve kısa bir süre içerisinde etkili olması durumuna hava durumu adı verilir.

Günlük hava durumu gözlemlerinin geniş bir alanda ve uzun yıllara dayanan ortalama durumuna iklim denir. Ülkemizde iklim çeşitliliğinin oluşmasında üç tarafın denizlerle çevrili olması, dağların uzanış doğrultusu, yükseltinin batıdan doğuya artması ve yer şekillerinin çeşitliliği etkili olmuştur.

Ülkemizde Görülen İklim Tipleri

Akdeniz iklimi, Akdeniz ve Ege kıyıları ile Marmara Denizi çevresinde etkilidir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır; en fazla yağış kışın düşer. Kıyı kuşağının doğal bitki örtüsü kızılçam ve bunların tahrip edildiği alanlarda yetişen maki örtüsüdür.

Karadeniz iklimi, Karadeniz kıyıları boyunca görülür. Yazlar serin, kışlar kıyıda ılık geçer ve her mevsim yağışlıdır. En fazla yağış sonbaharda alınır. Doğal bitki örtüsü kıyılarda geniş yapraklı nemli ormanlar, yükseklerde ise iğne yapraklı ormanlardır.

Karasal iklim, İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Trakya'nın iç kısımlarında hüküm sürer. Gece ile gündüz ve yaz ile kış arasındaki sıcaklık farkı en fazla olan iklimdir. Yağışlar ilkbahar ve kışın düşer, yazın kuraklık yaşanır. Bitki örtüsü alçaklarda bozkır, yükseklerde ise kuru ormanlardır.

Dağlar ve Yeryüzü Şekilleri

Ülkemizde en fazla görülen yer şekilleri dağlardır. Dağlık alanlarda yükseltinin fazla ve arazinin engebeli olması tarım, ulaşım, sanayi ve ticaret faaliyetlerinin gelişimini güçleştirmektedir.

Karadeniz ve Akdeniz'de dağlar kıyıya paralel uzandığı için deniz etkisi iç kesimlere ulaşamaz; kıyı ile iç kesimler arasında iklim farklılaşır. Ege Denizi'nde ise dağlar kıyıya dik uzandığı için nemli hava iç kesimlere kolayca geçebilir.

Ova, Plato ve Su Kaynakları

Ovalar engebenin az olduğu düzlüklerdir. Gediz, Menderes, Bafra, Çarşamba, Çukurova ve Silifke gibi kıyı ovalarında verimli topraklar ve sulama imkânlarıyla tarım gelişmiştir.

Platolar çevresine göre yüksekte kalan düzlüklerdir. Erzurum ve Kars platolarında yaz yağışlarıyla yeşeren çayırlardan dolayı büyükbaş hayvancılık gelişmiştir. Şanlıurfa ve Gaziantep platolarında ise ulaşım, sanayi ve ticaret faaliyetleri yoğundur.

En büyük su kaynağımız Van Gölü olup Kuş Gölü, Abant ve Tuz Gölü gibi alanlar turistik amaçla kullanılır. Ordu-Giresun Havalimanı ise deniz taşlarla doldurularak inşa edilmiş ve insanın doğal çevreyi değiştirmesine somut bir örnek oluşturmuştur.

Nüfus Miktarı ve Nüfus Yoğunluğu

Sınırları kesin olarak belirlenmiş bir alanda ve belirli bir zaman diliminde yaşayan insanların toplam sayısına nüfus denir. Ülkemizde nüfusa ait veriler Türkiye İstatistik Kurumu tarafından toplanır ve yayımlanır.

Kilometrekareye düşen kişi sayısına nüfus yoğunluğu denir. Türkiye genelinde nüfus yoğunluğu kilometrekareye 111 kişidir. Nüfusu en kalabalık ve yoğunluğu en yüksek ilimiz İstanbul iken, en az nüfusa sahip il Bayburt, yoğunluğu en az il ise Tunceli'dir.

Kırsal Yerleşme Biçimleri

Su kaynaklarının sınırlı ve engebenin az olduğu kurak veya yarı kurak bölgelerde evlerin birbirine yakın kurulduğu toplu yerleşme görülür. İç Anadolu, Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinde bu yapı yaygındır.

Su kaynaklarının bol, engebenin fazla ve tarım arazilerinin parçalı olduğu yerlerde evlerin birbirinden uzak inşa edildiği dağınık yerleşme görülür. Bu yerleşme biçimi Karadeniz kıyı kuşağında ve dağ yamaçlarında etkilidir.

Göç Nedir ve Neden Yapılır?

Ekonomik, toplumsal, siyasal, dinî veya kültürel nedenlerle bireylerin ya da toplulukların yer değiştirmesine göç adı verilir. Ülkemizde iller arasında her yıl milyonlarca insan hareket etmektedir.

İnsanların göç etme nedenleri arasında hane fertlerine bağımlılık, daha iyi konut ve yaşam koşulları, eğitim, tayin veya iş bulma gibi gerekçeler öne çıkmaktadır. Örneğin Konya Bozkır Barajı suları altında kalacak olan Dedemli Mahallesi sakinlerinin Meram ilçesine taşınması baraj kaynaklı zorunlu bir göç örneğidir.

İklim Değişikliği ve Büyükşehirler

Günümüzde iklim değişikliği ve doğal afetler de göç hareketlerinde önemli bir rol oynamaktadır. Uluslararası raporlar her yıl milyonlarca insanın iklim değişikliği sebebiyle yaşadığı yeri terk ettiğini göstermektedir.

Ülkemizde İstanbul, gelişmiş sanayi ve iş olanakları nedeniyle hem en fazla göç alan hem de en fazla göç veren il konumundadır. İstanbul'un Esenyurt ilçesi ise nüfusuyla birçok kenti geride bırakarak en kalabalık ilçe olmuştur.