Türkistan’da Kurulan İlk Türk Devletlerinin Medeniyetimize Katkıları VII-XIII. Yüzyıllar Arasında İslam Medeniyetinin İnsanlığın Ortak Mirasına Katkıları

İlk Türk Devletleri ve Yöneticileri;

• Asya Hun Devleti MÖ 220'de Teoman tarafından Ötüken merkezli kurulan ilk Türk devletidir.
• Mete Han Türk boylarını birleştirmiş ve Çin'i vergiye bağlayarak ekonomik üstünlük sağlamıştır.
• I. Göktürk Devleti Bumin Kağan tarafından kurulmuş, resmî adında Türk kelimesini kullanan ilk devlet olmuştur.
• Kutluk Kağan II. Göktürk Devleti'ni kurarak devleti derleyip toplayan anlamına gelen İlteriş unvanını almıştır.
• Uygurlar Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından Karabalgasun merkezli kurulmuş ve Kırgızlar tarafından yıkılmıştır.

Manihaizm İnancı ve Etkileri;

• Bögü Kağan döneminde benimsenen Manihaizm dini ile Uygurlar yerleşik hayata geçmiştir.
• Manihaizm dininin hayvansal gıdaları yasaklamasıyla Uygurlar tarım yapmaya ve şehirler kurmaya başlamıştır.

Devlet Yönetimi ve Anlayışlar;

• Devleti yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılmasına kut anlayışı denir.
• Hükümdarın eşi hatun meclise katılır, oy hakkına sahip olur ve elçileri kabul edebilir.
• Devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı meclise kurultay veya toy adı verilir.
• Devlette adaleti sağlayan yazısız hukuk kurallarına töre denir ve hükümdarın yetkilerini sınırlandırır.

Ordu Yapısı ve Savaş Taktikleri;

• Mete Han tarafından MÖ 209'da uygulanan onluk sistem günümüz ordularının temelini oluşturmuştur.
• Herkesin asker sayıldığı ordu-millet anlayışı gereği Türklerde paralı askerlik bulunmaz.
• Sahte geri çekilme ve pusuya dayanan Turan taktiği savaşlarda başarıyla uygulanmıştır.

Sosyal Yapı ve Yaşam Biçimi;

• Sosyal hayatın temeli olan aileye oguş, sülalelerin birleşmesiyle oluşan yapıya boy denir.
• Bozkır iklimi ve coğrafi koşullar nedeniyle temel geçim kaynağı at ve koyun yetiştiriciliğine dayalı hayvancılık olmuştur.
• Demircilik ve madencilikte gelişen Türkler kılıç, mızrak ve ok ucu demek olan temren imal etmiştir.

Sanat ve Mimarî Gelişmeler;

• Ölen savaşçının öldürdüğü düşman sayısı kadar mezarı başına dikilen taşlara balbal denir.
• Balballar Türk heykel sanatı örneklerinin en eski biçimlerini oluşturur.
• Uygurlarda yerleşik hayata geçilmesiyle tapınak mimarisi ve minyatür sanatı gelişmiştir.

Hz. Muhammed Dönemi Kurum ve Gelişmeleri;

• Mescid-i Nebevî arkasındaki Suffe İslam medeniyetinin ilk eğitim kurumu kabul edilir.
• Çocuklara ilk dinî eğitimin ve okuma yazmanın verildiği kurumlara küttâb denmiştir.
• Toplumsal barışı sağlayan Medine Vesikası insanlık tarihinin ilk yazılı anayasası kabul edilir.
• Hz. Muhammed'in sağlıkla ilgili tavsiyelerine Tıbb-ı Nebevî adı verilmiştir.

Dört Halife Dönemi Kurumlaşma Çalışmaları;

• Kur'an-ı Kerim Hz. Ebu Bekir döneminde kitap hâline getirilmiş, Hz. Osman döneminde çoğaltılmıştır.
• Hz. Ömer döneminde adalet işleri için kadılık makamı ve devlet hazinesi olan Beytülmal kurulmuştur.

Emevîler Dönemi Gelişmeleri;

• Abdülmelik döneminde ilk müstakil İslam parası bastırılmış ve Arapça resmî dil yapılmıştır.
• İspanya'da kurulan Endülüs Emevî Devleti kütüphaneleri ve Kurtuba Ulu Camii ile Avrupa'yı etkilemiştir.
• Arap olmayan Müslümanlara ikinci sınıf vatandaş muamelesi yapılmasına mevali politikası denmiştir.

Abbâsîler Dönemi ve Bilimsel Katkılar;

• Bağdat'ta kurulan Beytülhikme eski medeniyetlerin eserlerinin Arapçaya tercüme edildiği ilim merkezidir.
• İbn-i Sina kaleme aldığı el-Kânûn fi't-Tıbb adlı eseriyle tıp alanında dünyaca tanınmıştır.
• Abbâsîler döneminde inşa edilen sarmal minareli Samerra Ulu Camii dönemin önemli mimari eseridir.

İslam Sanatları;

• İslam medeniyetinde güzel yazı sanatına hüsn-ü hat, altınlama sanatına tezhip denir.