Türkçe 6. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 05 Bilim ve Teknoloji Konu 1/3

Kısaltmaların Yazımı

Büyük ve küçük harfle yapılan kısaltmalara gelen eklerin kurallarını öğrenerek yazılı anlatımda ve sınavlarda yazım doğruluğu kazanma rehberi.

Kazanımlar

30. Hafta3 Mayıs – 7 Mayıs

T.Y.6.21 Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme

  1. a Yazım kurallarını uygular.
  2. b Noktalama işaretlerini uygun biçimde kullanır.

Konu araçları5 araç

Anahtar kavramlar

Büyük Harfli Kısaltma
Ek getirilirken son harfinin okunuşu esas alınan kısaltma türüdür.
Küçük Harfli Kısaltma
Ek getirilirken kelimenin tam ve açık okunuşu temel alınan kısaltmadır.
"K" Harfi Kuralı
Türk alfabesinde "ke" olarak seslendirilen ve ekleri buna göre alan ünsüzdür.
Kelimeleşmiş Kısaltma
Harf harf değil, bir sözcük gibi bütün olarak telaffuz edilen büyük harfli kısaltmadır.
Kesme İşareti
Noktasız kısaltmalara ek getirilirken araya konulan noktalama işaretidir.

Konu bölümleri

Büyük Harfle Yapılan Kısaltmalara Gelen Ekler

📖 Konu Anlatımı

Büyük Harfli Kısaltmalar ve Ekler

Büyük harflerle yapılan kısaltmalara ek getirilirken kısaltmanın açılımı değil, son harfinin okunuşu esas alınır. Kısaltmaya getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.

Kısaltmalarda ünsüz harfler adlarıyla, yani yanlarına "e" ünlüsü getirilerek okunur: "K" harfinin adı "ke"dir ("ka" değil). Dolayısıyla sonu "K" ile biten kısaltmalara ek getirilirken bu okunuş dikkate alınır.

  • Doğru: Bilim projesinin kaynakçasını TDK'den kontrol ettik.
  • Yanlış: Bilim projesinin kaynakçasını TDK'dan kontrol ettik.
  • Doğru: Tarihî belgelerin dijital kopyalarını TTK'ye ilettik.
  • Yanlış: Tarihî belgelerin dijital kopyalarını TTK'ya ilettik.
  • Doğru: Teknoloji festivali haberlerini TRT'de izledik.
  • Yanlış: Teknoloji festivali haberlerini TRT'te izledik.

Kelime Gibi Okunan Büyük Harfli Kısaltmalar

Kısaltması büyük harflerle yapıldığı hâlde bir kelime gibi okunabilen kısaltmalarda, ek kısaltmanın genel okunuşuna göre belirlenir. Bu ekler de kesme işaretiyle ayrılır.

  • Doğru: Yeni nesil yazılım projeleri ASELSAN'a sunuldu.
  • Yanlış: Yeni nesil yazılım projeleri ASELSAN'ya sunuldu.
  • Doğru: Bilim heyeti toplantı için NATO'dan davet aldı.
  • Yanlış: Bilim heyeti toplantı için NATO'den davet aldı.
  • Doğru: Dünya miras listesi sonuçları UNESCO'ya bildirildi.
  • Yanlış: Dünya miras listesi sonuçları UNESCO'e bildirildi.

Dikkat

En sık yapılan hata, son harfi "K" olan kısaltmalara "ka" sesine göre kalın ek getirmektir. TDK veya TTK gibi kısaltmalara gelen ekler "TDK'nın" veya "TTK'ya" şeklinde değil; "TDK'nin" ve "TTK'ye" şeklinde yazılmalıdır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Dene: "Geliştirdiğimiz yapay zekâ modelini TÜBİTAK'a ve TDK'na bildirdik." cümlesindeki ek yazımlarını inceleyerek yanlış yazılan eki düzeltiniz.

Küçük Harfle Yapılan Kısaltmalara Gelen Ekler

📖 Konu Anlatımı

Küçük Harfli Kısaltmalar ve Ekler

Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde harflerin değil, kelimenin tam okunuşu esas alınır. Kısaltmanın açılımı nasıl telaffuz ediliyorsa ek de o ses uyumuna göre yazılır.

Sonunda nokta bulunmayan küçük harfli ölçü birimi kısaltmalarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

  • Doğru: Taşınabilir laboratuvar cihazı 3 kg'dan daha hafiftir. (kilogramdan)
  • Yanlış: Taşınabilir laboratuvar cihazı 3 kg'den daha hafiftir.
  • Doğru: Deneyde kullanılan bakır borunun boyu 50 cm'yi geçmemelidir. (santimetreyi)
  • Yanlış: Deneyde kullanılan bakır borunun boyu 50 cm'i geçmemelidir.
  • Doğru: Mikro robotik parçanın hassasiyeti yarım mm'den azdır. (milimetreden)
  • Yanlış: Mikro robotik parçanın hassasiyeti yarım mm'dan azdır.

Dikkat

Küçük harfli ölçü birimlerinde harfleri tek tek okuyarak ek getirmek yazım yanlışına yol açar. Örneğin "kg" kısaltması "ke-ge" olarak değil "kilogram" olarak okunur; bu nedenle gelen ek "kg'den" değil "kg'dan" olmalıdır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Karşılaştır: "kg'dan" ve "kg'den" kullanımlarını küçük harfli kısaltmalara ek getirme kuralı bakımından karşılaştırınız.

Özet

  • Büyük Harfli Kısaltmalar: Ek getirilirken kısaltmanın son harfinin okunuşu dikkate alınır.
  • "K" Harfinin Sesletimi: Türkçede bu harf "ke" olarak okunduğu için ekler ince ünlülerle gelir.
  • Kelimeleşmiş Kısaltmalar: Kelime gibi okunan büyük harfli kısaltmalarda ek sözcüğün genel okunuşuna uyar.
  • Küçük Harfli Kısaltmalar: Ek getirilirken harfler değil, kelimenin tam okunuşu esas alınır.
  • Ölçü Birimleri: Ölçü bildiren küçük harfli kısaltmalara gelen ekler kelime okunuşuna göre belirlenir.
  • Kesme İşareti: Sonunda nokta bulunmayan kısaltmalara getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.

Düşün ve yorumla

Sence bilim ve teknoloji alanındaki kurum ve araç isimlerinin kısaltılarak kullanılması günlük hayatımızdaki iletişimi nasıl etkiliyor?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.