Da/De, Ki ve Mi'nin Yazımı

Türkçede iki farklı "de/da" kullanımı vardır. Bunlardan ilki bulunma hâl eki olan "-de / -da / -te / -ta" ekidir. Bu ek, eklendiği kelimeye bitişik yazılır ve cümleye bulunma, içinde olma anlamı katar. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı tamamen bozulur.

İkinci kullanım ise bağlaç olan "de / da" sözcüğüdür. Bağlaç olan "de / da" her zaman ayrı bir kelime olarak yazılır. Kendinden önceki kelimenin son ünlüsüne göre "de" veya "da" olabilir ama hiçbir zaman "te" veya "ta" şeklinde yazılmaz. Bağlaç olan "de / da" cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece biraz daralır.

Doğru: Kitapta dilimizin zenginliğini anlatan çok güzel atasözleri var.

Yanlış: Kitap da dilimizin zenginliğini anlatan çok güzel atasözleri var.

Doğru: Ben de bu akşam yeni bir deyim öğrendim.

Yanlış: Bende bu akşam yeni bir deyim öğrendim.

Dikkat: Bir cümledeki "de/da" ifadesinin ek mi yoksa bağlaç mı olduğunu anlamak için onu cümleden çıkarıp okuyun. Cümle hâlâ anlamlıysa o bir bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Cümle tamamen anlamsız hâle geliyorsa o bir ektir ve bitişik yazılmalıdır.

Türkçede "ki" üç farklı görevde kullanılır. Bunlardan ilk ikisi ek olan "-ki"dir ve kelimeye bitişik yazılır. Sıfat yapan -ki eki, eklendiği kelimeye yer veya zaman anlamı katarak sıfat türetir. İlgi zamiri olan -ki ise bir ismin yerini tutar.

Üçüncü görevdeki "ki" ise bağlaç olan "ki"dir. Bağlaç olan "ki" ayrı bir kelimedir ve her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Genellikle iki cümleyi birbirine bağlar.

Doğru: Sınıftaki arkadaşlarımızla Türkçe sözlük hazırladık.

Yanlış: Sınıf taki arkadaşlarımızla Türkçe sözlük hazırladık.

Doğru: Bizim projemiz tamamlandı, sizinki ne zaman bitecek?

Yanlış: Bizim projemiz tamamlandı, sizin ki ne zaman bitecek?

Doğru: Türkçemizi öyle güzel konuşuyor ki herkes hayran kalıyor.

Yanlış: Türkçemizi öyle güzel konuşuyorki herkes hayran kalıyor.

Dikkat: Dilimizde bazı kelimelerde "ki" bağlacı kalıplaşarak bitişik yazılır. "Oysaki" ve "illaki" kelimeleri bu kalıplaşmış yazıma en güzel örneklerdir.

Doğru: Oysaki ben bu atasözünün anlamını çok iyi biliyordum.

Yanlış: Oysa ki ben bu atasözünün anlamını çok iyi biliyordum.

Türkçede soru eki olan "mı / mi / mu / mü" her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Bu ek cümleye soru anlamı katabileceği gibi pekiştirme veya zaman anlamı da katabilir. Görevi ne olursa olsun ayrı yazılması kuralı değişmez.

Soru ekinden sonra gelen şahıs ekleri ise soru ekine bitişik olarak yazılır.

Doğru: Kaşgarlı Mahmut'un eserini okudun mu?

Yanlış: Kaşgarlı Mahmut'un eserini okudunmu?

Doğru: Bizimle birlikte Türk Dil Bayramı'na katılır mısınız?

Yanlış: Bizimle birlikte Türk Dil Bayramı'na katılırmısınız?

Doğru: Güzel mi güzel bir Türkçe şiir dinledik.

Yanlış: Güzelmi güzel bir Türkçe şiir dinledik.

Dikkat: Soru eki olan "mi"yi, kelime kökünde veya gövdesinde bulunan "mi" sesleriyle karıştırmamak gerekir. Soru eki her zaman kelimeden bağımsız bir ek olarak ayrı yazılır.