Görsel Okuma ve Yorumlama

Görsel Okuma ve Çıkarım Yapma

Görsel okuma, resim, fotoğraf ve çizim gibi ögelerdeki ayrıntıları inceleyerek anlam çıkarma sürecidir. Bir görselde yer alan renkler, nesneler, insan yüzleri ve ortam ögeleri birer ipucudur.

İzleyici, görseldeki ipuçlarını kendi ön bilgileriyle birleştirerek görselde açıkça gösterilmeyen sonuçlara ulaşır. Bu anlama örtük anlam denir. Açıkça görünen ve yoruma gerek bırakmayan bilgiye ise açık anlam adı verilir.

* Danimarka kırsalını gösteren bir fotoğrafta alabildiğine uzanan yeşil düzlükler ve rüzgârgülleri görülmektedir. (Açık anlam: Fotoğrafta düz, yeşil bir arazi ve rüzgârgülleri vardır.)

* Danimarka'daki geniş ve engebesiz çayırlarda bisiklet süren, gülümseyen çocuklar görülmektedir. (Örtük anlam: Coğrafi yapının sunduğu sadelik ve düz araziler çocuklara huzurlu bir yaşam alanı sağlar.)

* Sibirya tundralarında kalın kürkler giymiş bir çocuğun kızakla okula gitmesi resmedilmiştir. (Örtük anlam: Çetin kış şartlarına rağmen eğitim alma isteği devam etmektedir.)

* Bangladeş'teki bir nehirde ahşap bir teknenin içine yerleştirilmiş sıralar ve yazı tahtası sergilenmiştir. (Örtük anlam: Doğa olayları ve seller eğitime engel olamamış, alternatif çözümler üretilmiştir.)

Dikkat: Görselde açıkça görülen ayrıntılar ile görselden hareketle ulaşılan kişisel yorumlar birbirine karıştırılmamalıdır. Nesnel ögeler açık anlamı, bu ögelerin birleşimiyle ulaşılan mantıklı yargılar ise örtük anlamı oluşturur.

Bilgi İleten Görsel Ögeler

Tablo, bilgilerin ve sayısal verilerin satır ile sütunlar hâlinde düzenlenmesiyle oluşturulan çizelgedir. Birbirleriyle bağlantılı durumları topluca görmeyi sağlar.

Grafik, verilerin sütun, çizgi veya pasta dilimi gibi şekillerle gösterilerek karşılaştırılmasını sağlayan çizimdir. Grafikler, artış ve azalış eğilimlerini tek bakışta kavramayı kolaylaştırır.

İkon, evrensel olarak herkesin anlayabileceği bir anlamı taşıyan küçük sembol ya da simgedir. Haritalar ve bilgilendirici panolar bu tür simgelerle donatılır.

* Norveç, İspanya ve Mısır'daki yıllık güneşli gün sayısını gösteren bir sütun grafiğinde en uzun sütun Mısır'a aittir. (Bu üç ülke arasında yılda en çok güneşli günün Mısır'da yaşandığı sonucuna ulaşılır.)

* Bağımsız Türk devletlerinin yüz ölçümleri ve nüfuslarını listeleyen bir tabloda Kazakistan en büyük yüz ölçümüne sahip ülke olarak görülmektedir. (Veriler satır ve sütunlar üzerinden karşılaştırılır.)

* Gezi yazısı broşüründe Keops Piramidi'nin yanına yerleştirilen fotoğraf makinesi ikonu, o alanda fotoğraf çekilmesine izin verildiğini gösterir. (İkon doğrudan sözcüksüz bilgi aktarır.)

* Zorlu coğrafyalardaki okulları anlatan haritada göçebe çadırı biçimindeki küçük simge, Sibirya'daki seyyar okul çadırlarını temsil eder. (Görsel simge haritadaki bilgiyi özetler.)

Dikkat: Grafik ve tablolarda yalnızca verilen veriler üzerinden çıkarım yapılmalıdır. Tabloda yer almayan bir neden ya da sonuç doğru kabul edilemez.

Çoklu Ortam Ögelerinin İşlevleri

Metinlerde fotoğraf, çizim, harita ve renkli kutular gibi çoklu ortam ögeleri farklı işlevlerle yer alır. Bu ögeler metnin anlaşılırlığını, bilginin kalıcılığını ve dikkat çekiciliğini artırır.

İlk işlev anlamı desteklemedir; görsel, yazıda anlatılan durumu somutlaştırarak zihinde canlandırmayı sağlar. İkinci işlev eş anlam oluşturmadır; yazılı açıklama ile görsel birbirinin yerine geçebilecek düzeyde aynı bilgiyi verir. Üçüncü işlev ise tek başına anlam oluşturmadır; metinde hiç değinilmeyen bir ayrıntı sadece görselle aktarılır.

* Keops Piramidi'nin iç odalarını gösteren mimari bir çizimin yanında sarı renkli bilgi kutularının kullanılması. (Anlamı destekleme ve bilginin dikkat çekiciliğini artırma işlevi görülür.)

* İglo yapım aşamalarını sırayla gösteren çizimlerin altına her adımın kelimesi kelimesine aynısının yazılması. (Eş anlam oluşturma gerçekleşir.)

* Hindistan'daki nehir taşımacılığını anlatan bir yazının köşesinde yer alan haritada su yollarının derinlik ölçülerinin gösterilmesi. (Tek başına anlam oluşturma işlevi vardır; metinde bu ölçüler yer almaz.)

* Farklı kültürlerin giysilerini anlatan gezi yazısında renkli yöresel kıyafet fotoğraflarının sunulması. (Soyut kalan kumaş ve desen anlatımlarını somutlaştırma sağlar.)

Dikkat: Bir görsel metindeki bilginin tıpatıp aynısını aktarıyorsa eş anlam oluşturur; metinde anlatılanı somutlaştırıp güçlendiriyorsa anlamı destekler; metinde hiç yer almayan bir bilgiyi veriyorsa tek başına anlam oluşturur.