Açık ve Örtük Anlam

Açık Anlam ve Örtük Anlam

Cümlede duygu, düşünce ve bilgilerin yoruma yer bırakmadan, doğrudan ve herkesin aynı şekilde anlayacağı biçimde aktarılmasına açık anlam denir. İletişimde açık ifadeler yanlış anlaşılmaları önler ve iletinin net olarak kavranmasını sağlar.

Cümlede doğrudan söylenmeyen, ancak sözcüklerin bağlamından ve çeşitli ipuçlarından yola çıkılarak ulaşılan saklı anlama ise örtük anlam denir. Örtük anlamı bulabilmek için metindeki ipuçlarını ve ön bilgileri kullanarak çıkarım yapmak gerekir.

Cümlelerde yer alan karşılaştırma ifadeleri, derecelendirme bildiren sözcükler ve "de/da" bağlacı sıklıkla örtük anlam kurulmasını sağlar.

• "Faruk mahalledeki arkadaşlarıyla selamlaştı." (Açık anlam: Faruk'un selamlaşma davranışı doğrudan anlatılmıştır.)
• "Etkinliğe Faruk da katıldı." (Örtük anlam: Etkinliğe Faruk'un dışında başka kişilerin de katıldığı anlaşılır.)
• "Kütüphaneye bu hafta daha erken geldi." (Örtük anlam: Önceki haftalarda kütüphaneye bu kadar erken gelmediği sonucu çıkarılır.)

Dikkat: Örtük anlam kişisel bir hayal ürünü veya tahmin değildir; cümlenin içindeki somut ipuçlarından kesin olarak çıkarılabilen mantıklı bir yargıdır.

Örtük İletileri Destekleyen Unsurlar

İletişimde iletileri daha zengin, incelikli ve düşündürücü kılmak için mecaz, deyim ve atasözlerinden yararlanılır. Sözcüklerin gerçek anlamı dışında kullanılması olan mecazlar, doğrudan söylemek yerine çağrışım yoluyla örtük iletiler kurar.

Deyimler ve atasözleri ise bir durumu kalıplaşmış ve etkileyici ifadelerle aktarır. Bu söz varlığı unsurları, iletilmek istenen mesajı uzun cümleler kurmadan örtük bir biçimde dinleyiciye sezdirir.

• "Arkadaşımın o kırıcı sözleri yüzünden kalbim kırıldı." (Mecaz anlam: Kalbin fiziksel olarak parçalanması değil, üzüntü ve gücenme duygusu örtük olarak anlatılmıştır.)
• "Yeni taşınan çocukla kısa sürede yıldızı barıştı." (Deyim: Aralarında çabucak uyum ve sevgi bağı oluştuğu örtük biçimde sezdirilmiştir.)
• "Aralarındaki gerginliği bitirmek için 'Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.' dedi." (Atasözü: Yumuşak ve yapıcı konuşmanın en zor anlaşmazlıkları çözeceği öğüdü örtük olarak verilmiştir.)

Dikkat: Deyim ve mecaz içeren cümlelerde sözcükler ilk akla gelen gerçek anlamlarıyla yorumlanmamalıdır; aksi hâlde cümlenin iletisi yanlış anlaşılır.