Türkçe 6. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 04 İletişim ve Sosyal İlişkiler Konu 1/3

Metin Yapıları: Karşılaştırma ve Problem-Çözüm

İletişim metinlerinde karşılaştırma-zıtlık ile problem-çözüm yapılarını kavrayarak önemli bilgileri belirleme ve çözümleme rehberi.

Kazanımlar

23. Hafta15 Mart – 19 Mart

T.O.6.15 Bilgilendirici metinlerde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

  1. a Metin yapısından hareketle önemli bilgileri belirler.
  2. b Belirlenen bilgilerin birbiriyle ilişkisini ortaya koyar.

T.D.6.14 Bilgilendirici metinlerde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

  1. a Metin yapısından hareketle önemli bilgileri belirler.
  2. b Belirlenen bilgilerin birbirleriyle ilişkisini ortaya koyar.

Konu araçları5 araç

Anahtar kavramlar

Karşılaştırma Yapısı
Kavramların benzer ve farklı yönlerini sistemli biçimde sergileyen metin düzenidir.
Zıtlık İfadeleri
Cümlelerde düşüncenin yönünü ve ayrılan noktaları bildiren anahtar sözcüklerdir.
Problem-Çözüm
Bir aksaklığı tanıtarak ona yönelik giderilme yollarını açıklayan anlatım yapısıdır.
Önemli Bilgi
Metin yapısından hareketle ulaşılan ana düşünce ve taşıyıcı bilgilerdir.
Görsel Düzenleyici
Metindeki düşünce ilişkilerini somutlaştırmaya yarayan tablo ve şemalardır.

Konu bölümleri

Karşılaştırma ve Zıtlık Metin Yapısı

📖 Konu Anlatımı

Karşılaştırma ve Zıtlık Yapısı

Karşılaştırma-zıtlık metin yapısı, iki veya daha fazla kavramın, nesnenin ya da durumun benzer ve farklı yönlerini ortaya koyan metin düzenleme biçimidir. Bu yapı genellikle bilgiye dayalı metinlerde, incelemelerde ve araştırmalarda düşünceleri düzenlemek amacıyla tercih edilir.

Yazar, ele aldığı iki varlığın hem ortak niteliklerini hem de ayrılan özelliklerini açıklar. Bu düzenleme biçimi bilginin sınıflandırılmasını kolaylaştırır ve okuyucunun metindeki temel düşünceleri hızla kavramasına yardımcı olur.

İpucu İfadeler

Bu tür metinlerde düşünceleri birbirine bağlayan özel kelime ve kelime grupları yer alır. Cümleler arasında anlam ilişkisi kurulurken aynı şekilde, benzer olarak, fakat, ancak, oysa, farklı olarak gibi ifadelerden yararlanılır.

Örnekler:

  • Radyo ile televizyon kitle iletişim aracı olmaları bakımından benzerdir; fakat radyo yalnızca işitselken televizyon hem sesli hem görüntülüdür. (İki iletişim aracının benzer ve farklı yönleri belirtilmiştir.)
  • Geleneksel mektup da elektronik posta gibi haberleşme amacıyla yazılır; ancak e-posta alıcıya saniyeler içinde ulaşır. (İletim hızı bakımından karşılaştırma yapılmıştır.)
  • Komşuluk ilişkilerinde yüz yüze iletişim samimiyeti artırır; oysa dijital mesajlaşmalarda jest ve mimikler hissedilemez. (İki iletişim türünün zıt nitelikleri vurgulanmıştır.)

Dikkat

Karşılaştırma metin yapısında yalnızca farklılıklar aranmamalıdır. İki kavram arasındaki ortak yönlerin ve benzerliklerin sıralanması da karşılaştırma yapısının temel bir parçasıdır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Karşılaştır: Geleneksel mektup ile anlık mesajlaşma uygulamasını düşününüz. İkisinin bir ortak yönünü ve bir farklı yönünü tek bir cümlede ifade ediniz.

Problem ve Çözüm Metin Yapısı

📖 Konu Anlatımı

Problem ve Çözüm Yapısı

Problem-çözüm metin yapısı, bir güçlüğü, aksaklığı veya çatışmayı tanıtıp bu durumu ortadan kaldırmaya yönelik yolları açıklayan metin düzenidir.

Yazar metnin girişinde veya gelişme bölümünde çözülmesi gereken problem durumunu netleştirir. Ardından bu problemin doğurduğu olumsuzlukları gidermek adına mantıklı ve uygulanabilir çözüm yolları önerir.

İpucu İfadeler

Metinde bir sorun-çözüm ilişkisi kurulurken sorun, problem, güçlük, çare, bu sebeple, çözüm olarak, önlem gibi anahtar kelimeler kullanılır.

Örnekler:

  • Arkadaş ortamında yaşanan akran zorbalığı iletişimi zedeleyen büyük bir problemdir; bu güçlüğü aşmak için empati kurmak ve rehber öğretmenden yardım almak gerekir. (Sorun: zorbalık, Çözüm: empati ve destek alma.)
  • Okuma bilmeyen bir adam, Arapça mektubunu okuyamayan Nasreddin Hoca'ya kavuğundan utanması gerektiğini söyleyince bir sorun doğar; Hoca kavuğunu çıkarıp adamın başına koyarak "Buyur, sen oku." der ve nükteli bir çözüm üretir. (Sorun: bilginin kavukla ölçülmesi, Çözüm: kavuğun adama verilmesi.)
  • Dijital ekranlara gereğinden fazla bakmak aile içi iletişimi koparmaktadır; bu aksaklığı gidermek adına akşamları ortak kitap okuma saati planlanmalıdır. (Sorun: ekrana bağımlılık, Çözüm: kitap saati düzenlemek.)

Dikkat

Metinde sadece bir olumsuzluğun anlatılması o metni problem-çözüm yapısına sokmaz. Bir metnin bu yapıda sayılabilmesi için tanıtılan soruna karşılık mutlaka bir çare, tedbir veya çözüm önerisi sunulmalıdır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Sen Olsan?: Sınıf panosunu düzenlerken arkadaşlarınız arasında fikir ayrılığı ve anlaşmazlık yaşanmaktadır. Bu iletişimsizlik problemine yönelik yapıcı bir çözüm yolu öneriniz.

Metin Yapısından Hareketle Önemli Bilgileri Belirleme

📖 Konu Anlatımı

Metin Yapısını Çözümleme

Metin yapısını doğru belirlemek, yazarın iletmek istediği ana düşünceyi ve önemli bilgileri eksiksiz saptamayı sağlar. Okunan metnin bir karşılaştırma mı yoksa problem-çözüm metni mi olduğunu anlamak, bilgilerin akılda kalıcılığını artırır.

Karşılaştırma metinlerinde "Yazar hangi unsurları ele alıyor?" ve "Bu unsurların hangi benzerlik ya da zıtlıklarına değinilmiş?" soruları yöneltilir. Problem-çözüm metinlerinde ise "Metindeki ana problem nedir?" ve "Bu probleme karşı hangi çözüm yolları getirilmiştir?" soruları kilit bilgileri ortaya çıkarır.

Bilgileri Şemaya Dönüştürme

Metinden çıkarılan önemli bilgiler grafik düzenleyicilerle somutlaştırılabilir. Karşılaştırma yapısında Venn şeması ya da karşılaştırma tabloları, problem-çözüm yapısında ise sorun-çözüm basamak şemaları kullanılır.

Örnekler:

  • Yüz yüze iletişim ile dijital iletişimin incelendiği bir yazıda iletim hızı ve duygu aktarımı başlıkları karşılaştırma tablosuna işlenir. (Karşılaştırma yapısıyla önemli bilgiler sınıflandırılmıştır.)
  • Mahalledeki çocukların oyun alanı bulamaması ve belediyeye dilekçe yazarak park yaptırmaları sorun-çözüm şemasıyla özetlenir. (Problem ve çözüm aşamaları netleştirilmiştir.)
  • Nasreddin Hoca'nın fıkrasında asıl hedeflenen nükteli ileti, şekilciliğe karşı üretilen zekice bir çözüm olarak not edilir. (Metin yapısından ana iletiye ulaşılmıştır.)

Dikkat

Önemli bilgileri belirlerken metindeki yan ayrıntılar veya süsleyici benzetmeler ana bilgiyle karıştırılmamalıdır. Doğrudan metnin omurgasını oluşturan karşılaştırma unsurları veya çözüm adımları seçilmelidir.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Dene: "Yüz yüze iletişimde ses tonu ve tebessüm yanlış anlaşılmaları önler; fakat yazılı mesajlarda ses duyulmadığı için tartışmalar daha sık çıkar." cümlesindeki önemli bilgileri iki ayrı madde hâlinde düzenleyiniz.

Özet

  • Karşılaştırma-Zıtlık Yapısı: İki veya daha fazla kavramın benzer ve farklı yönlerini ortaya koyan metin düzenidir.
  • Problem-Çözüm Yapısı: Bir güçlüğü tanımlayarak bu güçlüğe yönelik çözüm önerilerini ele alan anlatım biçimidir.
  • Karşılaştırma İfadeleri: Cümlelerde benzerlik ve zıtlık kuran "oysa", "fakat", "aynı şekilde" gibi anahtar ifadelerdir.
  • Problem Unsurları: Metinde aksaklık ve engel bildiren "sorun", "güçlük", "uyuşmazlık" gibi kavramlardır.
  • Çözüm Unsurları: Karşılaşılan sorunu ortadan kaldırmak için sunulan "çare", "tedbir" ve "önlem" basamaklarıdır.
  • Önemli Bilgi: Metin yapısının omurgasını oluşturan, yazarın aktarmak istediği temel düşünce ve ilişkilerdir.
  • Görsel Düzenleyici: Metindeki karşılaştırma veya problem-çözüm aşamalarını görselleştiren tablo ve şemalardır.

Düşün ve yorumla

Sence arkadaşlık ilişkilerinde ortaya çıkan bir anlaşmazlığı çözerken duyguları açıkça söylemek mi yoksa zamana bırakmak mı daha kalıcı bir çözümdür?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.