Kurban İbadeti

Kurban Kavramı ve Hükmü

Kurban, sözlük anlamı olarak kendisiyle Allah'a yakınlaşılan şeyi ifade eder. Dinî bir terim olarak ise belirli nitelikleri taşıyan bir hayvanı, ibadet niyetiyle usulüne uygun şekilde belirli günlerde kesmektir.

Kurban mal ile yerine getirilen vacip bir ibadettir. İslam tarihinde hicretin ikinci yılında emredilmiştir.

Hz. İbrahim ve Hz. İsmail'in Teslimiyeti

Kurban ibadeti, Hz. İbrahim ile oğlu Hz. İsmail'in Allah'a gösterdikleri mutlak bağlılık ve sadakate dayanır. Hz. İbrahim gördüğü sadık rüya üzerine oğlunu kurban etmekle sınanmış, Hz. İsmail de babasına sabır ve rıza ile teslimiyet göstermiştir.

Bu büyük sadakatin ardından Yüce Allah, Hz. İsmail'in yerine kesilmesi için bir kurbanlık lütfetmiştir. Müslümanlar kurban keserek bu fedakârlık ve itaat bilincini canlı tutarlar.

Kurban İbadetinin Amacı

Kurban ibadeti sadece bir hayvan kesme eylemi değildir. Kur'an-ı Kerim'de kurbanların etlerinin ya da kanlarının değil, kulların kalplerindeki takva ve samimiyetin Allah'a ulaşacağı açıkça belirtilmiştir.

Kurban Kesmekle Yükümlü Olmanın Şartları

Bir kimsenin kurban kesmekle sorumlu tutulması için Müslüman, akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış olması gerekir. Ayrıca kişinin hür, yolcu olmayıp mukim bulunması ve dinen yeterli maddi imkâna sahip olması şarttır.

Kurban Edilebilen Hayvanlar ve Yaş Sınırları

Kurbanlık hayvanların belirli türlerden seçilmesi ve gereken yaşları doldurmuş olması dinî bir kuraldır. Koyun ve keçi bir yaşını doldurmuş olmalıdır ve sadece bir kişi adına kurban edilir.

Sığır ve manda cinsinden hayvanlar iki yaşını bitirmiş olmalıdır. Bu hayvanlara bir kişiden yedi kişiye kadar ortak olunabilir.

Deve türü hayvanların kurban edilebilmesi için beş yaşını doldurmuş olması gerekir. Develere de büyükbaş hayvanlar gibi birden yedi kişiye kadar ortak girilebilir. Tavuk, horoz, kaz veya ördek gibi kanatlı hayvanlar kurban edilemez.

Kurban Kesim Zamanı ve Usulü

Kurban, Zilhicce ayının 10, 11 ve 12. günlerinde yani Kurban Bayramı'nın ilk üç gününde kesilir. Kesim işlemi sırasında Bismillahi Allahüekber denilerek niyet edilir.

Kurban kesmek bizzat yerine getirilmesi gereken bir ibadettir. Kurban kesmek yerine sadece parasını bağışlamak kurban ibadetinin yerini tutmaz.

Kurbanlık Hayvanın Nitelikleri

Kurban edilecek hayvanın sağlıklı, diri bakışlı ve semiz olması gerekir. Bir ya da iki gözü kör olan, kulağının veya kuyruğunun yarıdan fazlası kopmuş bulunan, dişleri eksik veya cildinde derin yaralar olan hayvanlar kurban edilemez.

Kurban Etinin Dağıtımı

Kurban ibadeti toplumsal dayanışmayı ve yardımlaşmayı güçlendiren bir uygulamadır. Hz. Peygamber kesilen kurban etinin üçe bölünerek paylaşılmasını tavsiye etmiştir.

Etin bir bölümü yoksul ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılır. İkinci bölümü akraba, komşu ve dostlara ikram edilir; kalan son bölümü ise aile fertleri tüketir.

Alevi-Bektaşi Geleneğinde Kurban

Alevi-Bektaşi kültüründe kurban kesiminden önce hayvana şefkat gösterilerek tuz ve su verilir. Saffat suresinin ilgili ayetleri okunarak dualar eşliğinde yapılan kesim işlemine kurban tığlama adı verilir.

Bu gelenekte edilen dualarda kurbanın Hak katında kabulü ve belaların defedilmesi niyaz edilir.

Diğer Kurban Türleri

İslam dininde bayramda kesilen kurban dışında farklı vesilelerle kesilen kurbanlar da bulunur. Yeni doğan bir çocuk için şükür amacıyla kesilen kurbana akika kurbanı denir; hükmü sünnettir ve etini herkes tüketebilir.

Bir dileğin gerçekleşmesi şartına bağlanan kurbana adak kurbanı denir. Kesilmesi vacip olan adak kurbanının etinden adakta bulunan kişi, anne-babası, çocukları ve torunları yiyemez.

Bir nimete kavuşulduğunda Allah'a minnettarlık bildirmek için kesilen kurbana şükür kurbanı denir. Hükmü müstehaptır ve etinden sahibi dâhil herkes yiyebilir.