Hinduizm

Hinduizm'in Kökeni ve Tanımı

Hinduizm, Orta Asya'dan Hindistan'a göç eden Aryanların dinî inanç ve gelenekleri ile bölgenin yerli halkının inançlarının kaynaşması sonucu ortaya çıkmıştır. Tarihsel süreçte Budizm'e de kaynaklık eden bu dinin tek bir kurucusu bulunmamaktadır.

Hindular kendi inanç sistemlerini Sanatana Dharma (ezelî yasa) veya kısaca Dharma olarak isimlendirirler. Hinduizm belirli dogmalara dayalı tek bir inanç sistemi yerine; efsanevi, felsefi ve ahlaki öğretilerin bir arada yer aldığı bir yaşam tarzı niteliği taşır.

Coğrafi Yayılışı

Hinduizm günümüzde en yoğun şekilde Hindistan ve Nepal'de varlığını sürdürmektedir. Bunun yanında Malezya, Endonezya, Sri Lanka ve Pakistan gibi Asya ülkelerinde; ayrıca Afrika ve Amerika kıtalarının belirli bölgelerinde yaşayan topluluklar arasında da yaygındır.

Tanrı Tasavvuru ve Trimurti

Hinduizm çok tanrılı bir din yapısına sahiptir ve gelenekte yaklaşık 330 milyon tanrı veya tanrıçanın varlığı kabul edilir. Çok sayıda tanrı figürüne rağmen halk inancında üç temel tanrıdan oluşan bir tanrı anlayışı öne çıkar.

Bu üçlü tanrı inancında evrenin dengesini sağlayan farklı roller bulunur:

• Brahma: Evrenin yaratıcısı olan tanrıdır.
• Vişnu: Yaratılan evrenin düzenini sağlayan koruyucu tanrıdır.
• Şiva: Evrendeki varlıkları yok eden ve dönüştüren tanrıdır.

Kast Sistemi

Hindu toplumunu kesin çizgilerle birbirinden ayıran hiyerarşik yapıya kast sistemi adı verilir. Bir kasta mensubiyet doğumla belirlenir ve sınıflar arasında geçiş yapılması kesinlikle yasaktır.

Sistem dört ana toplumsal sınıftan meydana gelir:

• Brahminler: Din adamları ve rahiplerden oluşan en üst sınıftır.
• Kşatriyalar: Savaşçılar, askerler ve politikacılardan oluşan yönetici sınıftır.
• Vaisyalar: Tüccarlar, esnaflar ve çiftçilerden oluşan sınıftır.
• Sudralar: İşçiler, hizmetçiler ve zanaatkârlardan oluşan çalışan sınıftır.

Herhangi bir nedenle kast düzeninin dışına itilen kişilere paryalar denir. Toplumdan dışlanan paryaların kamuya açık alanları kullanması ve tapınaklara girmesi tamamen yasaktır.

Reenkarnasyon (Samsara)

Hinduizm'de ölüm bir son olarak görülmez. Ruhun bedenin ölümünün ardından sürekli olarak yeni bir bedende dünyaya gelmesi döngüsüne reenkarnasyon veya samsara adı verilir. İnsan ruhu bu doğum ve ölüm döngüsü içinde varlığını sürdürür.

Karma ve Ahlak Anlayışı

Kişinin düşünce, söz ve davranışlarının gelecekteki yaşamını doğrudan etkilemesi kuralına karma denir. Bir kimsenin bir sonraki doğumunda hangi kastta, hangi yaşam koşullarında veya hangi cinsiyette var olacağını mevcut eylemleri belirler. Hindu ahlakı bu nedenle mensup olunan kastın ödevlerini yerine getirmeye ve bilgelik erdemine dayanır.

Kutsal Metinler

Hindu kutsal metinleri, din adamlarına ilham edildiğine inanılan metinler ve gelenekle şekillenen metinler olmak üzere ikiye ayrılır. İlham yoluyla geldiği kabul edilen Vedalar, Hinduizm'in en eski ve en temel kutsal yazılarıdır.

Ritüeller ve İbadet Mekânları

Hindu ibadetleri bireysel nitelik taşır; toplu bir cemaat zorunluluğu yoktur. Hindu tapınaklarına mandir adı verilir. Tapınaktaki ibadetlere sudraların, paryaların ve kadınların katılımına izin verilmez.

Evlerdeki ritüeller ise sadece ilk üç kast mensupları tarafından sabah, öğle ve akşam olmak üzere günde üç vakit icra edilir. Bu uygulamalarda aileler, tanrı veya tanrıça heykelleri önüne çiçek, yiyecek ve tütsü gibi adaklar koyarlar. Zihni ve bedeni kontrol altına alarak kurtuluşa ulaşmayı amaçlayan yoga teknikleri de önemli bir ritüeldir.

Bayramlar ve Ölü Yakma Törenleri

Hinduizm'in en yaygın iki dinî bayramı bulunur:

• Divali: Evlerin ve sokakların kandillerle süslendiği ışık bayramıdır.
• Holi: Baharın gelişinin kutlandığı renkli bahar bayramıdır.

Hindularda ateşin arındırıcı bir güce sahip olduğuna inanılır. Bu sebeple ölen kişilerin bedenleri yakılır; böylece ruhun maddi bedenden sıyrılarak yeni bir bedene geçişine yardım edildiği kabul edilir.

Kutsal Mekânlar ve Semboller

Hindularda kutsal kabul edilen Ganj Nehri sularında yıkanmanın insanı günahlardan tamamen arındırdığına inanılır. Benares ve Allahabad şehirleri nehir kıyısındaki başlıca hac ve ziyaret merkezleridir.

Dinî semboller arasında en çok öne çıkanlar şunlardır:

• Om (Aum): Yoga ve dualar esnasında tekrarlanan kutsal hecedir.
• İnek: Doğurganlığın, bereketin ve yaşamın kutsal sembolüdür.
• Svastika: Şans, iyilik ve mutluluk getirdiğine inanılan kadim simgedir.