Yahudilik

Yahudilik, Allah'ın Hz. Musa aracılığıyla İsrailoğulları'na göndermiş olduğu dinin adıdır ve Musevilik olarak da isimlendirilir. Yahudi ismi, Hz. Yakup'un oğullarından Yuda veya Yehuda'nın soyundan gelenleri ifade eder.

Bu din, dinî bir inanç olmanın yanı sıra bir millete mensup olmayı da temsil eder. Dolayısıyla Yahudi kabul edilebilmek için İsrailoğulları soyundan gelmek şarttır. Günümüzde İsrail, Amerika Birleşik Devletleri ve Batı Avrupa ülkelerinde yaygın olarak yaşamaktadırlar.

Yahudilik tek Tanrı inancına dayanır. Tanrı tüm insanların yaratıcısı olmakla birlikte özel olarak İsrailoğulları'nın rehberi ve koruyucusudur. Kutsal metinlerde Tanrı'nın rahmet yönü Yehova, gazap yönü ise Elohim ismiyle temsil edilir.

Yahudiliğin kutsal metinlerinde doğrudan belirlenmiş bir inanç listesi yer almaz. Günümüzde kabul edilen on üç maddelik inanç esasları, XIII. yüzyılda yaşamış olan Yahudi din bilgini İbni Meymun tarafından sonradan derlenmiştir.

Bu esaslara göre Tanrı ezelî ve ebedîdir, insanın bütün işlerini bilir, emirlerine uyanları ödüllendirip uymayanları cezalandırır. Ayrıca Hz. Musa peygamberliği gerçektir ve gelecekte ölümden sonra dirilme gerçekleşecektir.

Yahudi ahlakının tanrısal ve toplumsal olmak üzere iki boyutu bulunur. Toplumsal boyut içerisinde dinî ve ahlaki ilkeler, bireyden ziyade öncelikle kişinin yaşadığı topluluğu esas alarak topluma ahlaki bir kimlik kazandırır.

Yahudiliğin kutsal metinleri yazılı ve sözlü olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Yazılı metinlerin tamamına Tanah adı verilirken, Tevrat yorumlarından oluşan sözlü gelenek ise Talmud olarak bilinir.

Tanah yirmi dört kitaptan oluşur ve en önemli bölümü Sina Dağı'nda Hz. Musa'ya vahyedilen Tevrat metinleridir. Yahudiliğin temel dinî esasları ve hükümleri Tevrat içerisinde yer alır.

Tevrat'ta yer alan On Emir, Yahudi inanç ve ahlakının temelini oluşturur. Bunlar arasında tek Tanrı'ya inanmak, put yapmamak, cumartesi gününü kutsal saymak, anne babaya hürmet etmek, öldürmemek, çalmamak ve yalancı şahitlik yapmamak ilkeleri bulunur.

Yahudilikte günlük ibadetler sabah, ikindi ve akşam olmak üzere günde üç vakit yapılır. İbadet esnasında okunan en önemli dua Şema Yisrael duasıdır.

Haftalık ritüellerin gerçekleştiği kutsal gün Şabat olarak adlandırılır. Cuma ikindiden cumartesi akşamına kadar süren bu vakitte iş yapılmaz, dinlenilir ve Tanrı anılır. Roş Haşana ve Yom Kipur ise yıllık bayramlardandır.

Yahudilerin ibadet mekanlarına sinagog veya havra, din görevlilerine ise haham denir. Tarihteki Süleyman Mabedi'nden günümüze sadece Ağlama Duvarı kalmıştır.

Öne çıkan semboller yedi kollu şamdan olan Menora, ibadette omuzlara atılan mavi şeritli beyaz şal Tallit ve erkeklerin taktığı Kipa isimli başlıktır.