Fen Bilimleri 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 05 Maddenin Doğasına Yolculuk Konu 2/4

Saf Maddeler

Saf maddelerin niteliklerini, element sembollerini, periyodik tablo düzenini ve yaygın bileşik formüllerini keşfedin.

Kazanımlar

23. Hafta15 Mart – 19 Mart

FB.7.5.4 Saf maddeleri element ve bileşik olarak sınıflandırabilme

  1. a Saf maddelerin farklı yapıda olduğunu belirler.
  2. b Saf maddeleri niteliklerine göre ayrıştırır.
  3. c Saf maddeleri element ve bileşik olarak sınıflar.

Konu araçları6 araç

Konu bölümleri

Saf Madde ve Element Kavramı

Saf Maddelerin Özellikleri;

  • Yapısında tek çeşit atom veya molekül bulunduran, her yerinde aynı özelliği gösteren maddelere saf madde denir.
  • Yoğunluk, erime noktası ve kaynama noktası saf maddeler için ayırt edici özelliklerdir.
  • Saf maddeler element ve bileşik olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Element Kavramı ve Yapısı;

  • Aynı cins atomlardan oluşan ve fiziksel ya da kimyasal yollarla ayrıştırılamayan saf maddelere element denir.
  • Elementler tek atomlu atomik yapıda veya aynı cins atomların birleşmesiyle moleküler yapıda bulunabilir.
  • Demir, bakır, oksijen, hidrojen ve azot element maddelerine örnektir.

Not Robert Boyle, elementi kendisinden daha basit maddelere ayrılamayan temel yapı olarak tanımlamıştır.

Dikkat Elementler her zaman tek atomlu değildir, aynı cins atomların oluşturduğu moleküler yapılı elementler de vardır.

Element Sembolleri ve İlk 18 Element

Element Sembollerinin Yazımı;

  • Elementlerin sembolleri Latince veya eski adlarının ilk harfi büyük, varsa ikinci harfi küçük yazılarak oluşturulur.
  • Uluslararası bilim dünyasında ortak dil sağlamak amacıyla elementler standart sembollerle ifade edilir.

İlk 18 Element;

  • Hidrojen (H), Helyum (He), Lityum (Li), Berilyum (Be), Bor (B) ve Karbon (C) ilk altı elementtir.
  • Azot (N), Oksijen (O), Flor (F), Neon (Ne), Sodyum (Na) ve Magnezyum (Mg) 7 ile 12 arasındaki elementlerdir.
  • Alüminyum (Al), Silisyum (Si), Fosfor (P), Kükürt (S), Klor (Cl) ve Argon (Ar) 13 ile 18 arasındaki elementlerdir.

Yaygın Kullanılan Diğer Elementler;

  • Demir (Fe), bakır (Cu), çinko (Zn), gümüş (Ag), iyot (I) ve platin (Pt) sık kullanılan elementlerdendir.
  • Altın (Au), cıva (Hg), kurşun (Pb), kalsiyum (Ca) ve potasyum (K) günlük yaşamdaki diğer önemli elementlerdir.

Dikkat Element sembolleri yazılırken iki harfli gösterimlerde ikinci harf daima küçük yazılmalıdır.

Periyodik Tablo, Katman Dağılımı ve İyon Oluşumu

Periyodik Tablonun Yapısı;

  • Elementlerin artan atom numarası yani proton sayısına göre sıralandığı çizelgeye periyodik tablo denir.
  • Periyodik tabloda 7 tane yatay periyot ve toplam 18 tane dikey grup bulunur.

Katman Elektron Dağılımı;

  • Birinci katman en fazla 2, ikinci ve üçüncü katmanlar en fazla 8 elektron taşıyabilir.
  • Atomun katman sayısı periyot numarasını, son katmanındaki elektron sayısı ise grup numarasını verir.
  • Helyum atomu 2 elektrona sahip olmasına rağmen katmanı tam dolu olduğu için 8A grubunda yer alan istisnadır.

Kararlı Yapı ve İyonlar;

  • Atomun son katmanını 2 elektrona tamamlamasına dublet, 8 elektrona tamamlamasına oktet kuralı denir.
  • Elektron vererek pozitif yüklenen atomlara katyon, elektron alarak negatif yüklenen atomlara anyon denir.

Not İyon oluşumu sırasında atomun yalnızca elektron sayısı değişir, çekirdekteki proton ve nötron sayısı asla değişmez.

Dikkat Helyum son katmanında 2 elektron bulundurmasına rağmen 2A grubunda değil, kararlı yapısından dolayı 8A grubunda yer alır.

Bileşikler ve Yaygın Bileşik Formülleri

Bileşik Kavramı ve Özellikleri;

  • Farklı cins atomların belirli oranlarda birleşmesiyle oluşan ve sadece kimyasal yollarla ayrılan saf maddelere bileşik denir.
  • Bileşiği oluşturan elementler bir araya geldiklerinde kendi kimyasal özelliklerini tamamen kaybeder.
  • Bileşikler, içerdikleri elementlerin sembolleri ve atom sayıları kullanılarak formül ile gösterilir.

Yaygın Bileşik Formülleri;

  • Su (H2O) 2 hidrojen ve 1 oksijen; sofra tuzu (NaCl) 1 sodyum ve 1 klor atomundan oluşur.
  • Karbondioksit (CO2) 1 karbon ve 2 oksijen; karbonmonoksit (CO) 1 karbon ve 1 oksijen atomu içerir.
  • Amonyak (NH3) 1 azot ve 3 hidrojen; kükürt dioksit (SO2) 1 kükürt ve 2 oksijen atomundan meydana gelir.
  • Sülfürik asit (H2SO4) ve glikoz (C6H12O6) çok atomlu yaygın bileşik örneklerindendir.

Not Hidrojen klorür (HCl) ve sodyum hidroksit (NaOH) günlük hayatta sıklıkla karşılaşılan diğer önemli bileşiklerdendir.

Dikkat Bileşikleri oluşturan elementler fiziksel yöntemlerle ayrılamaz, sadece kimyasal yöntemlerle bileşenlerine ayrıştırılabilir.

Detaylı konu anlatımı

Saf Madde ve Element Kavramı

Saf Madde

Yapısında tek çeşit atom ya da molekül bulunduran maddelere saf madde denir.

Saf maddeler her yerinde aynı özelliği gösterir. Yoğunluk, erime noktası ve kaynama noktası saf maddeler için ayırt edici özelliklerdir.

Saf maddeler kendi içinde elementler ve bileşikler olmak üzere iki gruba ayrılır.

Element

Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel veya kimyasal yollarla kendisinden daha basit maddelere ayrıştırılamayan saf maddelere element denir.

Demir, bakır, oksijen, hidrojen ve azot elementlere örnek verilebilir.

Elementler tek atomlu yapıda bulunabileceği gibi birden fazla aynı cins atomun bağ yapmasıyla molekül yapılı da olabilir.

Element Sembolleri ve İlk 18 Element

Element Sembolleri

Elementlerin uluslararası bilim dünyasında ortak bir dille ifade edilmesi amacıyla Latince veya eski adlarının harfleri kullanılarak standart semboller geliştirilmiştir.

Sembol yazılırken element adının ilk harfi daima büyük yazılır. Aynı harfle başlayan başka bir element varsa yanına ikinci harf küçük olarak eklenir.

İlk 18 Element

Periyodik tabloda atom numarasına göre dizilen ilk 18 element sırasıyla şunlardır:

1-Hidrojen (H), 2-Helyum (He), 3-Lityum (Li), 4-Berilyum (Be), 5-Bor (B), 6-Karbon (C), 7-Azot (N), 8-Oksijen (O), 9-Flor (F), 10-Neon (Ne), 11-Sodyum (Na), 12-Magnezyum (Mg), 13-Alüminyum (Al), 14-Silisyum (Si), 15-Fosfor (P), 16-Kükürt (S), 17-Klor (Cl) ve 18-Argon (Ar).

Yaygın Kullanılan Diğer Elementler

Günlük yaşamda ve sanayide ilk 18 elementin dışında kalan bazı elementler de sıkça kullanılır.

Demir (Fe), bakır (Cu), çinko (Zn), gümüş (Ag), iyot (I), platin (Pt), altın (Au), cıva (Hg), kurşun (Pb) ve kalsiyum (Ca) bu grupta yer alan önemli elementlerdir.

Periyodik Tablo, Katman Dağılımı ve İyon Oluşumu

Periyodik Tablonun Yapısı

Bilinen elementlerin artan atom numaralarına yani çekirdekteki proton sayılarına göre sıralandığı çizelgeye periyodik tablo denir.

Periyodik tablodaki yatay satırlara periyot adı verilir ve toplam 7 periyot bulunur.

Dikey sütunlara ise grup denir. Tabloda 8 tanesi A, 10 tanesi B grubu olmak üzere toplam 18 grup yer alır.

Katman Elektron Dağılımı

Atomlarda çekirdeğin çevresindeki katmanların belirli elektron taşıma kapasiteleri vardır.

Birinci katman en fazla 2 elektron, ikinci ve üçüncü katmanlar ise en fazla 8'er elektron alabilir.

Nötr bir atomun katman sayısı periyot numarasını, son katmanındaki elektron sayısı ise grup numarasını belirtir. Yalnızca 2 elektronu bulunan Helyum, katmanı tam dolu olduğu için 8A grubunda yer alarak istisna oluşturur.

Kararlı Yapı ve İyonlar

Atomların son katmanlarındaki elektron sayısını 2'ye tamamlamasına dublet kuralı, 8'e tamamlamasına ise oktet kuralı denir.

Elektron almış ya da vermiş atom veya atom gruplarına iyon denir. Elektron alan atom negatif (-) yüklü anyon, elektron veren atom pozitif (+) yüklü katyon hâline gelir.

İyon oluşumu sırasında atomun sadece elektron sayısı değişir; çekirdekteki proton ve nötron yapısı kesinlikle değişmez.

Bileşikler ve Yaygın Bileşik Formülleri

Bileşik Kavramı

Farklı cins atomların belirli oranlarda bir araya gelmesiyle oluşan, yalnızca kimyasal yollarla bileşenlerine ayrılabilen saf maddelere bileşik denir.

Bileşiği oluşturan elementler bir araya geldiklerinde kendi kimyasal özelliklerini kaybederek tamamen yeni özelliklere sahip bir madde oluşturur.

Bileşikler, içerdikleri elementlerin sembolleri ve atom sayıları kullanılarak yazılan formül adı verilen gösterimlerle ifade edilir.

Yaygın Bileşikler ve Formülleri

Günlük yaşamda sıkça karşılaşılan temel bileşiklerin formülleri ve içerdikleri atomlar şunlardır:

Su (H2O) yapısında 2 hidrojen ve 1 oksijen atomu bulundurur. Sofra tuzu veya sodyum klorür (NaCl) 1 sodyum ve 1 klor atomundan oluşur.

Karbon dioksit (CO2) 1 karbon ve 2 oksijen atomu içerirken, karbonmonoksit (CO) 1 karbon ve 1 oksijen atomundan meydana gelir.

Amonyak (NH3) 1 azot ve 3 hidrojen; kükürt dioksit (SO2) 1 kükürt ve 2 oksijen atomundan oluşur. Hidrojen klorür (HCl) ise 1 hidrojen ve 1 klor atomu barındırır.

Sülfürik asit (H2SO4) 2 hidrojen, 1 kükürt ve 4 oksijen; sodyum hidroksit (NaOH) 1 sodyum, 1 oksijen ve 1 hidrojen; glikoz (C6H12O6) ise 6 karbon, 12 hidrojen ve 6 oksijen atomu içerir.

Konuyu anlama alıştırmaları

Saf Madde ve Element Kavramı

Karşılaştır: Bir parça saf demir çivi ile bir bardak saf suyu içerdikleri tanecik çeşitliliği ve ayrıştırılabilme durumları açısından karşılaştırınız.

Element Sembolleri ve İlk 18 Element

Düşün: Bütün dünyadaki bilim insanlarının elementleri kendi dillerindeki kelimeler yerine ortak harf sembolleriyle göstermesinin bilimsel iletişime sağladığı yararı düşününüz.

Periyodik Tablo, Katman Dağılımı ve İyon Oluşumu

Dene: Proton sayısı 11 olan sodyum atomunun elektronlarını katmanlara sırasıyla dağıtarak tablodaki periyot ve grup numarasını belirlemeyi deneyiniz.

Bileşikler ve Yaygın Bileşik Formülleri

Günlük Hayattan Bul: Mutfakta yemek yaparken veya temizlik yaparken karşılaştığınız saf maddelerden en az iki tanesini bularak bunların bileşik mi yoksa element mi olduğunu belirleyiniz.

Özet

  • Saf madde: Yapısında tek çeşit tanecik bulunduran ve belirli fiziksel özelliklere sahip maddedir.
  • Element: Aynı cins atomlardan oluşan ve fiziksel ya da kimyasal yollarla parçalanamayan saf maddedir.
  • Element sembolü: Elementleri uluslararası düzeyde göstermek için kullanılan bir veya iki harfli kısaltmadır.
  • Periyodik tablo: Elementlerin artan atom numaralarına göre düzenlendiği tablodur.
  • Periyot: Periyodik tablodaki yedi adet yatay satırdan her biridir.
  • Grup: Periyodik tablodaki benzer özellik gösteren on sekiz adet dikey sütundur.
  • Katman: Atomda elektronların bulunma olasılığının yüksek olduğu enerji düzeyidir.
  • Dublet kuralı: Atomların son katmanındaki elektron sayısını ikiye tamamlama eğilimidir.
  • Oktet kuralı: Atomların son katmanındaki elektron sayısını sekize tamamlama eğilimidir.
  • İyon: Elektron alarak ya da vererek elektriksel yük kazanan taneciktir.
  • Bileşik: Farklı cins atomların kimyasal bağlarla bir araya gelmesiyle oluşan saf maddedir.
  • Bileşik formülü: Bileşikteki atomların türünü ve sayısal oranını gösteren kimyasal simgeler topluluğudur.

Düşün ve yorumla

Sence elementlerin Latince isimlerine dayalı ortak sembollerle ifade edilmesi yerine her ülkenin kendi diliyle sembol üretmesi kabul edilseydi bilim dünyası bundan nasıl etkilenirdi?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.