Fen Bilimleri 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 03 Vücudumuzdaki Sistemler Konu 4/4

Boşaltım Sistemi

Boşaltım sistemini oluşturan böbrek, üreter, mesane ve üretranın yapıları, boşaltıma yardımcı organlar ve böbrek sağlığının korunması.

Kazanımlar

16. Hafta4 Ocak – 8 Ocak

FB.7.3.8 Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme

  1. a Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organların niteliklerini tanımlar.
  2. b Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde inceleyerek gözlem verilerini kaydeder.
7. Sınıf Fen Bilimleri Böbrek ve idrar yolları şeması

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Boşaltım Sistemi Yapı ve Organları

Vücuttaki kanın süzülerek temizlenmesi ve sıvı dengesinin korunması boşaltım sistemi ile gerçekleşir.

  • Boşaltım sistemi, kanı süzerek zararlı atıkları ve fazla suyu vücuttan uzaklaştırır.
  • Bel bölgesinde yer alan böbrekler, kanı süzüp fazla su, tuz ve üreyi idrara dönüştürür.
  • Üreter (idrar borusu), böbreklerde oluşan idrarı mesaneye taşıyan kanaldır.
  • Kaslı yapısıyla mesane (idrar kesesi), idrarı vücut dışına atılana kadar geçici olarak depolar.
  • Üretra (idrar kanalı), idrarın mesaneden vücut dışına atıldığı kanaldır.

Dikkat Üreter idrarı böbreklerden mesaneye taşıyan kanal iken, üretra idrarı mesaneden vücut dışına atan kanaldır.

Boşaltıma Yardımcı Organlar

Böbrekler haricinde farklı organlar da atıkların uzaklaştırılmasına katkı vererek boşaltıma yardımcı olur.

  • Deri, terleme yoluyla fazla su ve tuzu dışarı atarak vücut sıcaklığını dengeler.
  • Akciğerler, soluk verme sırasında karbondioksit ve su buharını vücuttan uzaklaştırır.
  • Karaciğer, protein sindirimi sonucu oluşan zehirli amonyağı daha az zararlı üreye dönüştürür.
  • Kalın bağırsak, sindirilmemiş besin artıklarını ve fazla suyu dışkı yoluyla atar.

Boşaltım Sisteminin Sağlığı ve Tedavi Yöntemleri

Boşaltım sisteminin sağlığının korunması ve böbrek yetmezliğinde uygulanan tedavi yöntemleri hayati önem taşır.

Sağlığı koruma yolları;

  • Yeterli miktarda su tüketimi, böbrek taşı oluşumunu ve idrar yolu enfeksiyonlarını önler.
  • Aşırı tuzlu, acı, protein ağırlıklı beslenme ve bilinçsiz ilaç kullanımı böbrekleri yorar.
  • Düzenli spor böbrek fonksiyonlarını desteklerken, teknoloji bağımlılığı kaynaklı hareketsizlik böbrek çalışmasını olumsuz etkiler.

Böbrek yetmezliği tedavisi;

  • Böbrekler kanı süzemediğinde diyaliz cihazı ile kan süzülür veya böbrek nakli gerçekleştirilir.
Detaylı konu anlatımı

Boşaltım Sistemi Yapı ve Organları

Boşaltım Sistemi

Vücuttaki kanı süzerek zararlı atık maddeleri ve fazla suyu vücuttan uzaklaştıran sisteme boşaltım sistemi denir. Bu sistem kanın temizlenmesini ve sıvı dengesinin korunmasını sağlar.

Böbrekler

Karın boşluğunun arka kısmında bel bölgesinde yer alan fasulye biçimindeki organlara böbrekler denir. Böbrekler kanı süzerek yararlı maddelerin tekrar kana geçmesini sağlar.

Böbrekler vücuttaki fazla su, tuz ve üre gibi atık maddeleri süzerek idrarı oluşturur.

Üreter

Böbreklerde süzülme sonucunda oluşan idrarı mesaneye taşıyan kanallara üreter veya idrar borusu denir.

Mesane

Kaslı yapısıyla öne çıkan ve idrarı vücut dışına atılana kadar geçici olarak depolayan organa mesane ya da idrar kesesi denir.

Üretra

İdrarın mesaneden vücut dışına atıldığı kanala üretra veya idrar kanalı adı verilir.

Boşaltıma Yardımcı Organlar

Yardımcı Organların Rolü

Boşaltım sisteminin ana organı böbrekler olsa da vücuttan atık maddelerin uzaklaştırılmasına farklı organlar da katkı sağlar. Akciğerler, deri, karaciğer ve kalın bağırsak boşaltıma yardımcı organlar arasında yer alır.

Deri ve Akciğerler

Deri, terleme yoluyla vücuttan fazla su ve tuzu dışarı atarken vücut sıcaklığını da dengeler.

Akciğerler, soluk verme sırasında hücresel atık olan karbondioksit ve su buharını vücuttan uzaklaştırır.

Karaciğer ve Kalın Bağırsak

Karaciğer, proteinlerin sindirimi sonucu oluşan zehirli amonyağı daha az zararlı bir madde olan üreye dönüştürür.

Kalın bağırsak, sindirilmemiş besin artıklarını yani posayı ve fazla suyu dışkı yoluyla atarak boşaltıma yardımcı olur.

Boşaltım Sisteminin Sağlığı ve Tedavi Yöntemleri

Sistem Sağlığını Koruma Yolları

Boşaltım sisteminin sağlığını korumak için gün içerisinde yeterli miktarda su tüketimi büyük önem taşır. Su içmek böbrek taşı oluşumunu ve idrar yolu enfeksiyonlarını önler, toksinlerin atılmasını sağlar.

Gereğinden fazla tuzlu, acı ve aşırı protein ağırlıklı beslenmek böbrekleri yorar.

Yaşam Alışkanlıkları ve İlaç Kullanımı

Bilinçsiz ve gereksiz ilaç kullanımından, özellikle rastgele ağrı kesici tüketiminden kaçınılmalıdır.

Kişisel hijyene özen gösterilmeli ve tuvalet ihtiyacı bekletilmeden zamanında giderilmelidir.

Spor ve fiziksel aktivite kan akışını hızlandırarak böbrek fonksiyonlarını destekler. Teknoloji bağımlılığı sebebiyle uzun süre hareketsiz kalmak ise böbrek çalışmasını olumsuz etkiler.

Böbrek Yetmezliği ve Tedavisi

Böbreklerin kanı süzme görevini yeterince yerine getiremediği durumlarda böbrek yetmezliği ortaya çıkar.

Böbrek yetmezliği yaşayan hastalarda diyaliz cihazı ile kan süzülerek temizlenir veya organ nakli yani böbrek nakli gerçekleştirilir.

Konuyu anlama alıştırmaları

Boşaltım Sistemi Yapı ve Organları

Karşılaştır: Böbreklerde oluşan idrarın vücuttan dışarı atılana kadar izlediği yolda görev alan üreter ve üretra yapılarını işlevleri bakımından karşılaştırınız.

Boşaltıma Yardımcı Organlar

Günlük Hayattan Bul: Sıcak havalarda veya tempolu egzersiz yaptıktan sonra vücudun gösterdiği terleme tepkisinin boşaltım süreciyle olan ilişkisini düşününüz.

Boşaltım Sisteminin Sağlığı ve Tedavi Yöntemleri

Hayal Et: Böbrekleri tam olarak çalışmayan bir hastanın diyaliz cihazına bağlanma ihtiyacını ve bu cihazın böbreğin hangi görevini üstlendiğini canlandırınız.

Özet

  • Boşaltım sistemi: Kanı süzerek zararlı atık maddeleri ve fazla suyu vücuttan dışarı atar.
  • Böbrekler: Kanı süzerek yararlı maddeleri korur, su, tuz ve üreden idrarı oluşturur.
  • Üreter: Böbreklerde oluşan idrarı mesaneye taşıyan idrar borusudur.
  • Mesane: İdrarı vücut dışına atılana kadar kaslı yapısıyla geçici olarak depolayan kesedir.
  • Üretra: Mesanedeki idrarın vücuttan dışarı atılmasını sağlayan idrar kanalıdır.
  • Deri: Terleme yoluyla fazla su ve tuzu atar, vücut sıcaklığını dengeler.
  • Akciğerler: Soluk verme esnasında karbondioksit ve su buharını dışarı atar.
  • Karaciğer: Zehirli amonyak maddesini daha az zararlı olan üreye dönüştürür.
  • Kalın bağırsak: Sindirilmemiş besin atıklarını ve fazla suyu dışkı yoluyla uzaklaştırır.
  • Su tüketimi: Günlük yeterli su tüketimi böbrek taşını ve idrar yolu enfeksiyonunu önler.
  • Diyaliz: Böbrek yetmezliğinde kanı süzerek zararlı maddelerden arındıran tıbbi cihazdır.

Düşün ve yorumla

Sence teknolojik cihazların karşısında uzun süre hareketsiz kalmak ve az su tüketmek boşaltım sistemi sağlığımızı en çok hangi yönlerden tehdit etmektedir?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.