Fen Bilimleri 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 03 Vücudumuzdaki Sistemler Konu 3/4

Solunum Sistemi

Solunum sistemini oluşturan organların yapılarını, gaz değişim mekanizmasını ve solunum sisteminin sağlığını koruma yöntemlerini inceleyen ders notu.

Kazanımlar

14. Hafta21 Aralık – 25 Aralık

FB.7.3.6 Solunum sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme

  1. a Solunum sistemini oluşturan yapı ve organların niteliklerini tanımlar.
7. Sınıf Fen Bilimleri Akciğer ve solunum organları kesiti

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Solunum Sistemi ve Organları

Canlılar besinlerden enerji elde ederken oksijen tüketir ve atık madde olarak karbondioksit üretir.

Solunum organları ve görevleri;

  • Solunum sistemi, oksijenin kana geçmesini ve karbondioksidin dışarı atılmasını sağlayan sistemdir.
  • Burun, mukus, kılcal damar ve kıllar sayesinde havayı nemlendirir, ısıtır ve süzerek temizler.
  • Yutak havayı iletir, esnek kıkırdak yapılı gırtlak ise ses telleriyle havayı soluk borusuna aktarır.
  • Soluk borusu kıkırdak halkalardan oluşur ve akciğerlere ulaşırken bronş adı verilen iki kola ayrılır.
  • Bronşların ayrıldığı bronşçuk uçlarındaki kılcal damarla kaplı alveol keselerinde gaz değişimi gerçekleşir.
  • Göğüs kafesindeki akciğerler süngerimsi yapıda olup sağ akciğer üç, sol akciğer iki lopludur.

Soluk alma mekanizması;

  • Diyafram kası kasılarak düzleşir ve kaburga kasları kasılır.
  • Göğüs kafesi genişler, akciğer hacmi artar ve hava içeri dolar.

Soluk verme mekanizması;

  • Diyafram kası gevşeyerek kubbeleşir ve kaburga kasları gevşer.
  • Göğüs kafesi daralır, akciğer hacmi azalır ve karbondioksit dışarı atılır.

Not Ağaç analojisinde ağaç gövdesi soluk borusuna, dalları bronşlara, yaprakları ise alveollere karşılık gelir.

Dikkat Sağ akciğer üç lopluyken, kalbin yerleşiminden dolayı sol akciğer iki lopludur.

Solunum Sisteminin Sağlığı ve Bağımlılık

Solunum sağlığını koruma yolları;

  • Aşırı kilodan kaçınmak ve dengeli beslenmek diyafram kasının rahat hareket etmesini sağlar.
  • Kirli ortamlardan uzak durulmalı, ortamlar havalandırılmalı ve temiz havada egzersiz yapılmalıdır.
  • Soğuk havalarda havanın ısınması ve nemlenmesi için ağız yerine burun kullanılmalıdır.

Bağımlılık ve mücadele kuruluşları;

  • Olumsuz sonuçlarına rağmen madde kullanımının sürdürülmesi durumuna bağımlılık denir.
  • Tütün ve sigara kullanımı solunum yollarına ve akciğerlere doğrudan zarar verir.
  • Yeşilay, tütün ve diğer bağımlılık türleriyle mücadele eden temel sivil toplum kuruluşudur.
  • YEDAM ücretsiz destek sunarken, kapalı alanda tütün kullanımı Yeşil Dedektör ile bildirilir.
  • Sigarayı bırakmak isteyen bireyler ALO 171 danışma hattından destek alabilir.
Detaylı konu anlatımı

Solunum Sistemi ve Organları

Canlılar besin maddelerinden enerji elde ederken oksijen kullanır ve atık madde olarak karbondioksit açığa çıkarır. Havadaki oksijenin kana geçmesini ve kanda biriken karbondioksidin dışarı atılmasını sağlayan sisteme solunum sistemi denir.

Solunum sistemi sırasıyla burun, yutak, gırtlak, soluk borusu ve akciğerler organlarından oluşur. Dışarıdan alınan hava ilk olarak buruna girer. Burundaki mukus sıvısı havayı nemlendirir, kılcal damarlar havayı ısıtır ve kıllar toz ile mikropları tutar.

Burundan geçen hava yutak üzerinden gırtlağa ulaşır. Esnek kıkırdak yapıda olan gırtlağın içinde ses telleri bulunur ve hava buradan kıkırdak halkalardan oluşan soluk borusuna iletilir.

Soluk borusu akciğerlere ulaşırken bronş adı verilen iki kola ayrılır. Akciğer içinde bronşlar daha küçük kanallar olan bronşçuk yapılarına dönüşür.

Bronşçukların uç kısmında etrafı kılcal damarlarla sarılı alveol adı verilen hava kesecikleri yer alır. Oksijen ve karbondioksit gaz değişimi alveollerde gerçekleşir. Süngerimsi yapıdaki akciğerler göğüs kafesinde bulunur; sağ akciğer üç lopludur ve iki loplu sol akciğerden büyüktür.

Göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran kaslı yapıya diyafram denir. Soluk alma sırasında diyafram kasılarak düzleşir, kaburga kasları kasılır, göğüs kafesi genişler ve akciğerlerin hacmi artarak içeri hava dolar. Soluk verme sırasında ise diyafram gevşeyerek kubbeleşir, kaburga kasları gevşer, göğüs kafesi daralır ve akciğer hacmi azalarak hava dışarı atılır.

Solunum Sisteminin Sağlığı ve Bağımlılık

Solunum sisteminin sağlığı için aşırı kilodan kaçınılması ve dengeli beslenilmesi gerekir. Bu durum diyafram kasının rahat hareket etmesine yardımcı olur.

Temiz havada yürüyüş yapılması, kirli ve tozlu ortamlardan uzak durulması önem taşır. Soğuk havalarda solunum yollarını korumak için ağız yerine burun yoluyla nefes alınmalıdır.

Bir maddenin insan sağlığına zararlı olmasına rağmen kullanımının bırakılamaması durumuna bağımlılık denir. Tütün ve sigara kullanımı solunum yollarına ve akciğerlere doğrudan ciddi zararlar verir.

Ülkemizde bağımlılıkla mücadele eden temel sivil toplum kuruluşu Yeşilay vakfıdır. Yeşilay bünyesindeki YEDAM ücretsiz destek sunarken, sigarayı bırakmak isteyenler ALO 171 hattından yardım alabilir.

Konuyu anlama alıştırmaları

Solunum Sistemi ve Organları

Karşılaştır: Soluk alma ve soluk verme sırasında diyafram kasının aldığı şekil ile akciğer hacmindeki değişimi kıyaslayınız.

Solunum Sisteminin Sağlığı ve Bağımlılık

Düşün: Soğuk havalarda ağız yerine burundan nefes almanın solunum sağlığı açısından önemi nedir?

Özet

  • Solunum Sistemi: Oksijenin kana alınmasını ve karbondioksidin dışarı atılmasını sağlayan sistemdir.
  • Burun: Solunan havayı ısıtan, nemlendiren ve mikroplardan arındıran ilk organımızdır.
  • Soluk Borusu: Kıkırdak halkalardan oluşarak havanın akciğerlere ulaşmasını sağlayan yapıdır.
  • Alveol: Akciğerlerde oksijen ve karbondioksit gaz değişimini gerçekleştiren hava kesecikleridir.
  • Diyafram: Göğüs ve karın boşluğunu ayıran, soluk alıp vermede görevli kastır.
  • Soluk Alma: Diyaframın düzleşmesi ve göğüs kafesinin genişlemesiyle havayı içeri alma olayıdır.
  • Yeşilay: Bağımlılıkla mücadele eden ve solunum sağlığını korumaya destek olan kurumdur.

Düşün ve yorumla

Sence akıllı telefonlar üzerinden sunulan Yeşil Dedektör gibi uygulamalar toplumda sigara kullanımını azaltmada ne kadar etkili olabilir?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.