Sindirim Sistemi

Sindirim

Canlılar yaşamlarını sürdürebilmek ve büyüyebilmek için besinlerden sağlanan enerjiye gereksinim duyar. Ağız yoluyla vücuda alınan besin maddelerinin kana geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılmasına sindirim adı verilir.

Sindirim olayı gerçekleşme şekline ve kullanılan mekanizmalara göre fiziksel sindirim ve kimyasal sindirim olmak üzere ikiye ayrılır.

Fiziksel (Mekanik) Sindirim

Besinlerin çiğneme, kas hareketleri ve çeşitli özel sıvılar yardımıyla kimyasal yapısı bozulmadan küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim denir.

Fiziksel sindirimin temel amacı, besinlerin temas yüzey alanını artırmaktır. Genişleyen temas yüzeyi kimyasal sindirimin çok daha hızlı ve kolay gerçekleşmesini sağlar.

Kimyasal Sindirim ve Enzimler

Besinlerin su ve özel yapılar yardımıyla hücre zarına ve kana geçebilecek en küçük yapı taşlarına kadar parçalanmasına kimyasal sindirim denir.

Kimyasal sindirim sürecinde besin maddelerinin parçalanma hızını artıran özel yapılara enzim adı verilir. Enzimler sayesinde karmaşık besin molekülleri kendi temel yapı birimlerine ayrışır.

Ağız, Yutak ve Yemek Borusu

Sindirim sisteminin başlangıcı olan ağız, besinlerin vücuda girdiği ilk organdır. Dişlerin çiğneme hareketiyle fiziksel sindirim gerçekleşirken tükürük salgısındaki enzimlerle karbonhidratların kimyasal sindirimi başlar; ağızda hem fiziksel hem kimyasal sindirim görülür.

Ağızdan sonra gelen yutak, besinleri ağız boşluğundan yemek borusuna iletmekle görevlidir. Yutakta fiziksel veya kimyasal hiçbir sindirim olayı gerçekleşmez.

Yemek borusu, yapısındaki kasların kasılıp gevşeme hareketleriyle besinleri mideye taşır. Yemek borusunda da besinlerin sindirimi yapılmaz.

Mide

Sindirim kanalının genişlemiş bölümü olan mide, güçlü kas hareketleriyle besinleri çalkalayıp fiziksel olarak parçalar ve bulamaç (kimus) hâline getirir.

Mide öz suyunda yer alan enzimler yardımıyla proteinlerin kimyasal sindirimi ilk kez midede başlar. Böylece midede hem fiziksel hem kimyasal sindirim yürütülür.

İnce Bağırsak

Sindirim kanalının en uzun bölümü olan ince bağırsak, karbonhidrat, protein ve yağların hem fiziksel hem kimyasal sindiriminin tamamlandığı organdır. Yağların kimyasal sindirimi ilk defa burada başlar ve yine burada sona erer.

İnce bağırsağın iç yüzeyinde emilimi hızlandıran ve emilim alanını katlarca artıran villus isimli girintili çıkıntılı kıvrımlar yer alır. Parçalanan besin yapı taşları bu yapılar üzerinden kana geçer.

Kalın Bağırsak ve Anüs

İnce bağırsaktan arta kalan posanın geçtiği kalın bağırsak, sindirilmeyen besin maddelerinin bir süre geçici olarak depolandığı yerdir. Kalın bağırsakta sindirim gerçekleşmez.

Sindirilmeyen besin içeriklerinde kalan su, mineral ile B ve K vitaminlerinin geri emilimi kalın bağırsakta tamamlanır.

Sindirim kanalının son kısmı olan anüs, vücut tarafından kullanılamayan atık maddelerin dış ortama atılmasını sağlar.

Yardımcı Organların Rolü

Besinlerin içerisinden doğrudan geçmediği, ancak ürettikleri salgıları özel kanallarla sindirim kanalına akıtarak sürece katılan organlara sindirime yardımcı organlar denir. Karaciğer ve pankreas bu grupta yer alır.

Her iki yardımcı organ da ürettiği sıvıları sindirimin tamamlandığı yer olan ince bağırsağa ulaştırır.

Karaciğer

Vücudun en büyük iç organı olan karaciğer, sindirim için safra sıvısı üretir. Üretilen bu sıvı safra kesesinde depolanır.

Safra sıvısı bir kanal yardımıyla ince bağırsağa dökülür ve büyük yağ damlacıklarını küçük yağ damlacıklarına ayırarak yağların fiziksel (mekanik) sindirimini gerçekleştirir. Safra bir enzim içermediğinden kimyasal sindirim yapmaz.

Pankreas

Midenin arka alt kısmında yer alan pankreas, sindirim enzimleri açısından zengin olan pankreas öz suyunu salgılar.

Pankreas öz suyu bir kanalla ince bağırsağa dökülür. Bu öz suyun içinde bulunan enzimler karbonhidratların, proteinlerin ve yağların kimyasal sindirimini tamamlar.

Beslenme Alışkanlıkları ve Sindirim Sağlığı

Sindirim sisteminin sağlığını korumak için karbonhidrat, protein, yağ, vitamin, mineral ve su içeren besinler yeterli ve dengeli miktarda tüketilmelidir. Doğru besin dengesi bağışıklık sistemini destekler ve sindirim düzenini korur.

Aşırı yağlı, fazla baharatlı, paketli gıdalar ile hazır ve ayaküstü (fast-food) besinler reflü, gastrit ve obezite gibi rahatsızlıklara neden olabilir. Gün içinde düzenli ve yeterli miktarda su içmek sindirim organlarının çalışmasını kolaylaştırır.

Besinlerin oturarak, yavaş ve yeterince çiğnenerek tüketilmesi sindirimi rahatlatır. İyi çiğnenen besinler ağızda fiziksel olarak daha çok küçüldüğü için mide ve bağırsakların iş yükü azalır.

Fiziksel Aktivite ve Teknoloji Kullanımı

Düzenli egzersiz yapmak bağırsak kaslarının hareketliliğini uyarır, vücuttaki kan akışını ve metabolizma hızını artırarak sindirimi destekler. Fiziksel aktiviteler ayrıca sindirim organlarının işleyişini bozan stresi azaltmaya yardımcı olur.

Teknoloji bağımlılığı yüzünden uzun süre hareketsiz kalmak bağırsak hareketlerinin yavaşlamasına yol açar. Ekran karşısında uzun süre öne eğilerek oturmak sindirim organları üzerinde baskı oluşturur.

Ekran başında vakit geçirirken dikkatin dağılması, bireylerin tokluk hissini fark edemeden hızlı ve aşırı besin tüketmesine veya öğün atlamasına sebep olabilir.