Fen Bilimleri · 7. Sınıf

Ünite 3 · Vücudumuzdaki Sistemler · Konu 2 / 4

Dolaşım Sistemi

Kalp, damarlar ve kanın yapısını keşfederek kan dolaşımının işleyişini, kan bağışının önemini ve dolaşım sağlığını öğrenin.

Kazanımlar

FB.7.3.3Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme

  1. a)Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organların niteliklerini tanımlar.
  2. b)Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde inceleyerek gözlem verilerini kaydeder.
  3. c)Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini açıklar.

FB.7.3.4Kan bağışının toplumsal dayanışma açısından önemini tartışabilme

  1. a)Kan bağışının toplumsal dayanışma açısından önemine yönelik mantıksal temellendirme yapar.
  2. b)Kan bağışının toplumsal dayanışma açısından önemine yönelik mantıksal çelişkileri tespit eder.
  3. c)Kan bağışının toplumsal dayanışma açısından önemi konusunda geçerli fikirler oluşturur.

FB.7.3.5Dolaşım sisteminin sağlığı için yapılması gerekenler konusunda bilgi toplayabilme

  1. a)Dolaşım sisteminin sağlığı ile ilgili bilgiye ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.
  2. b)Belirlediği aracı kullanarak dolaşım sisteminin sağlığı hakkında bilgiler bulur.
  3. c)Dolaşım sisteminin sağlığı hakkında bulduğu bilgileri doğrular.
  4. ç)Dolaşım sisteminin sağlığı hakkında bulduğu bilgileri kaydeder.

Adım 1 · 6 kavram

Önce kavramları tanı

Konu boyunca bu kavramlar sık geçecek. Metinde kalın yazılan terimler fosforlu kalemle işaretli.

Kalp
Kasılıp gevşeyerek kanı damarlar içinde dolaştıran özel kas dokulu organdır.
Kan
Plazma ve hücrelerden oluşan, hücrelere besin ve gaz taşıyan sıvıdır.
Küçük Dolaşım
Kirli kanın akciğerlere gidip oksijence zenginleşerek kalbe döndüğü dolaşımdır.
Büyük Dolaşım
Temiz kanın tüm vücuda dağıtılıp hücrelere besin ve oksijen ilettiği dolaşımdır.
Akyuvar
Vücudu enfeksiyonlara ve mikroplara karşı koruyan savunma hücresidir.
Kan Bağışı
Acil durumlar için gönüllü kan verilerek toplumsal dayanışmayı artıran faaliyettir.

Bölüm 1 / 5

Dolaşım Sisteminin Yapısı ve Kalp

📖 Konu Anlatımı

Dolaşım Sistemi

Vücudun ihtiyaç duyduğu oksijen, besin maddeleri ve hormonların hücrelere taşınmasını sağlayan yapı bütününe dolaşım sistemi denir. Hücrelerde yaşamsal faaliyetler sonucu oluşan karbondioksit ve zararlı atık maddeler bu sistem aracılığıyla vücuttan uzaklaştırılır.

Dolaşım sistemi kalp, kan ve damarlardan meydana gelir.

Kalp

Kalp, özel kas dokusundan oluşan ve göğüs boşluğunda yer alan hayati bir organdır. Kasılıp gevşeme hareketi yaparak kanın damarlar içerisinde kesintisiz bir biçimde dolaşmasını sağlar.

Nabız

Kalp kaslarının kasılıp gevşemesi sırasında kanın atardamar duvarına yaptığı vuru etkisinin parmak uçlarıyla hissedilmesine nabız adı verilir.

Sağlıklı yetişkin bireylerde dinlenme durumundaki nabız sayısı genellikle dakikada 60 ile 100 atım aralığındadır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Dene: İşaret ve orta parmakları bileğin iç kısmına hafifçe bastırarak kalp atışlarını hissetmeye çalışınız. Dinlenme anındaki atım hızı ile merdiven çıktıktan sonraki atım hızını zihninizde karşılaştırınız.

Bölüm 2 / 5

Kan Damarları ve Kan Dolaşımı Çeşitleri

📖 Konu Anlatımı

Damar Çeşitleri

Kalpten çıkan kanı organlara taşıyan damarlara atardamar denir. Akciğer atardamarı hariç vücuttaki tüm atardamarlar oksijence zengin temiz kan iletir.

Vücuttan toplanan kanı kalbe getiren damarlara toplardamar adı verilir. Akciğer toplardamarı hariç tüm toplardamarlar oksijence fakir kirli kan taşır.

Atardamarlar ile toplardamarları birbirine bağlayan mikroskobik damarlara kılcal damar denir. Kılcal damarlar, kan ile çevre hücreler arasındaki madde ve gaz alışverişini sağlar.

Küçük Kan Dolaşımı

Kalbin sağ tarafındaki kirli kanın akciğer atardamarıyla akciğerlere ulaşıp temizlendikten sonra akciğer toplardamarıyla kalbin sol tarafına dönmesine küçük kan dolaşımı denir. Bu dolaşımın temel amacı kanı oksijen yönünden zenginleştirmektir.

Küçük kan dolaşımını tıp tarihinde ilk kez keşfeden bilim insanı İbnü'n Nefîs'tir.

Büyük Kan Dolaşımı

Kalbin sol tarafındaki oksijence zengin temiz kanın atardamarlarla tüm vücuda dağılması ve kirlenen kanın toplardamarlarla kalbin sağ tarafına dönmesine büyük kan dolaşımı denir. Bu dolaşımın temel amacı dokulara besin ve oksijen taşımaktır.

Bilim insanı William Harvey 1628 yılında kan dolaşımını açıklamış, Marcello Malpighi ise mikroskop yardımıyla kılcal damarları gözlemlemiştir.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Karşılaştır: Küçük kan dolaşımı ile büyük kan dolaşımının başladığı ve bittiği kalp bölümlerini temel amaçları açısından kıyaslayınız.

Bölüm 3 / 5

Kanın Yapısı ve Görevleri

📖 Konu Anlatımı

Kan Plazması

Kanın sıvı olan zemin kısmına kan plazması adı verilir. Plazmanın yaklaşık yüzde doksanlık bölümünü su oluşturur ve içerisinde çözünmüş besin ile atık maddeler taşınır.

Alyuvarlar

Kana kırmızı rengini veren ve kanda sayıca en fazla bulunan hücrelere alyuvar denir. Alyuvarlar, solunum gazları olan oksijen ve karbondioksitin taşınmasında görev alır.

Akyuvarlar

Beyaz renkli ve belirgin çekirdeğe sahip olan savunma hücrelerine akyuvar denir. Vücudu mikroplara ve enfeksiyonlara karşı korurlar; hastalık anında sayıları belirgin şekilde yükselir.

Kan Pulcukları

Damar zedelenmelerinde pıhtı oluşumunu sağlayan hücre parçalarına kan pulcukları denir. Yaralanma esnasında hasarlı bölgede kümelenerek kan kaybının önüne geçerler.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Hayal Et: Bir iğne batması sonucu damar duvarında delik açıldığını ve mikropların içeri sızdığını, bu anda kan pulcukları ile akyuvarların üstlendiği görev paylaşımını zihninizde canlandırınız.

Bölüm 4 / 5

Kan Bağışı ve Toplumsal Dayanışma

📖 Konu Anlatımı

Kan Bağışının Önemi

Ameliyatlar, kazalar veya kan hastalıkları sebebiyle acil kana gereksinim duyan kişilere sağlıklı bireylerin gönüllü olarak kan vermesine kan bağışı denir. Kan bağışı, zor zamanlarda ortak sorunların çözülmesini sağlayarak toplumsal dayanışma ve yardımlaşmayı güçlendirir.

Ülkemizde güvenli kan temini ve bağış organizasyonu Türk Kızılay tarafından yürütülmektedir.

Kan Bağışı Koşulları

Kan bağışında bulunacak kişilerin 18 ile 65 yaş aralığında olması ve en az 50 kilogram ağırlığında bulunması gerekir. Ayrıca bağışçının bulaşıcı veya ağır bir sağlık sorununun olmaması zorunludur.

Organ Bağışı Esasları

Kişinin hayattayken kendi iradesiyle veya vefatı sonrası ailesinin onayıyla doku ve organlarını bağışlamasına organ bağışı denir. On sekiz yaşını doldurmuş ve akli dengesi yerinde olan her birey bağışçı olabilir.

Organ naklinde cinsiyet, ırk, din ve maddi durum ayrımı yapılmaz; yalnızca tıbbi aciliyet ile kan ve doku uyumu dikkate alınır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Sen Olsan?: Kan bağışı kampanyası yürüten bir ekibin başında olsaydınız, düzenli bağışın toplumsal dayanışma üzerindeki etkisini vurgulamak için nasıl bir çağrı yapardınız?

Bölüm 5 / 5

Dolaşım Sisteminin Sağlığı

📖 Konu Anlatımı

Dolaşım Sağlığını Destekleyen Faktörler

Kalp ve damar sağlığını korumak için çocukların günde 8-10 saat, yetişkinlerin ise 7-9 saat düzenli uyuması gereklidir. Yeterli miktarda su tüketimi damarlardaki akışkanlığı destekler.

Beslenmede taze meyve, sebze, tam tahıllar ve zeytinyağı tercih edilmelidir. Aşırı şeker, tuz ve doymuş yağ tüketimi damar yapısını bozarak tansiyon ve kalp rahatsızlıklarına zemin hazırlar.

Hareketsizlik ve Zararlı Alışkanlıklar

Sigara ve alkol kullanımı damar duvarlarına doğrudan zarar vererek kalp rahatsızlığı riskini artırır.

Teknoloji bağımlılığı sebebiyle uzun süre ekran başında hareketsiz kalmak kan dolaşımını olumsuz etkiler. Düzenli spor ve yürüyüş yapmak kan dolaşımını hızlandırır, organlara giden oksijeni artırır ve stresi azaltır.

💭 Düşün / Hayal Et / Dene

Günlük Hayattan Bul: Günlük yaşamda dolaşım sistemini yoran hareketsiz anları saptayıp bunların yerine kalp sağlığını koruyacak hangi pratik adımların konulabileceğini değerlendiriniz.

Adım 3 · Görsel tekrar

Slaytlarla tekrar et

Konuyu kısa maddelerle, sunum gibi baştan sona gözden geçir.

Slaytlar yükleniyor…

Adım 4

Özet

  • Dolaşım sistemi: Besin ve oksijeni hücrelere taşıyıp zararlı atıkları uzaklaştıran organlar bütünüdür.
  • Kalp: Kasılıp gevşeme hareketleriyle kanın damarlarda sürekli dolaşmasını sağlayan kaslı organdır.
  • Nabız: Kalbin atışıyla kanın atardamar duvarına yaptığı vuru etkisinin parmaklarla hissedilmesidir.
  • Atardamar: Akciğer atardamarı hariç kalpten vücuda oksijence zengin temiz kan taşıyan damardır.
  • Toplardamar: Akciğer toplardamarı hariç vücuttan kalbe oksijence fakir kirli kan getiren damardır.
  • Kılcal damar: Atardamar ile toplardamarı bağlayarak dokularda madde alışverişini gerçekleştiren ince damardır.
  • Küçük kan dolaşımı: Kalpteki kirli kanın akciğerlerde oksijence temizlenip kalbe geri dönmesi sürecidir.
  • Büyük kan dolaşımı: Kalpteki temiz kanın tüm vücuda dağıtılıp kirlendikten sonra kalbe dönmesidir.
  • Alyuvar: Kanda oksijen ve karbondioksit gazlarını taşıyan, kırmızı renkli en çok bulunan hücredir.
  • Akyuvar: Vücudu mikroplara karşı savunan ve enfeksiyon durumunda sayısı artan beyaz kan hücresidir.
  • Kan pulcukları: Damar hasarlarında kanın pıhtılaşmasını sağlayarak aşırı kan kaybını engelleyen parçalardır.
  • Kan bağışı: Sağlıklı bireylerin acil ihtiyaç sahipleri için gönüllü biçimde kan vermesi işlemidir.

Düşün ve yorumla

Sence kan bağışının toplumdaki dayanışma ve güven duygusunu pekiştirmesindeki en belirleyici etken nedir?

…soru

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.

Vücudumuzdaki SistemlerDolaşım Sistemi