Matematik 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 02 Geometrik Nicelikler (1) Konu 1/3

Cisimlerin Farklı Yönlerden Görünümleri

Eş küplerle oluşturulan yapıların farklı yönlerden görünümleri, görünümler arasındaki simetri ilişkileri ve yapı değişikliklerinin izdüşümlere etkisi.

Kazanımlar

8. Hafta2 Kasım – 6 Kasım

MAT.7.4.1 Eş küplerle oluşturulan yapılar ile görünümleri arasındaki ilişkiyi çözümleyebilme

  1. a Eş küplerle oluşturulan yapıların farklı yönlerden görünümlerini çizer ve görünümleri verilen yapıları eş küplerle oluşturur.
  2. b Oluşturduğu yapı ile görünümleri arasındaki ilişkileri belirler.

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Farklı Yönlerden Bakış ve Temel Yönler

Üç boyutlu cisimlerin gerçek yapısını tam olarak anlayabilmek için onları farklı açılardan incelemek gerekir.

Bakış açısı ve izdüşüm özellikleri;

  • Tek bir açıdan bakmak cismin yapısı hakkında yanıltıcı bilgi verebilir.
  • Eş küplerle oluşturulan yapılarda altı ana bakış yönü (ön, arka, sağ, sol, üst, alt) vardır.
  • Farklı yönlerden bakıldığında iki boyutlu yüzey izdüşümü oluşur ve derinlik algısı kaybolur.

Not Bakış yönlerinde sadece ön planda veya hizasında duran küpler kare olarak görünür.

Dikkat Görünüm çizimlerinde küplerin derinliği çizilmez, yalnızca iki boyutlu kare yüzey izdüşümleri gösterilir.

Örnek

Önden görünümünde yan yana 33 kare, üstten görünümünde yan yana 22 kare bulunan eş küplerle oluşturulmuş bir yapı en az kaç birimküpten oluşur?

  1. Önden görünüm için tabanda en az 33 farklı sütun gereklidir.
  2. Üstten görünüm için tabanda en az 22 farklı hizada küp olmalıdır.
  3. Hem ön hem üstten görünümü sağlamak için en az 3+1=43 + 1 = 4 birimküp gerekir.

Görünümler Arasındaki Simetri İlişkisi

Eş küplerle oluşturulan yapılarda karşılıklı yönlerden elde edilen görünümler arasında simetri ilişkisi vardır.

Görünümlerin simetri eksenleri;

  • Yapının ön ve arka görünümleri dikey bir doğruya göre simetriktir.
  • Yapının sağ ve sol görünümleri dikey bir doğruya göre simetriktir.
  • Yapının üst ve alt görünümleri yatay bir doğruya göre simetriktir.

Dikkat Ön-arka ve sağ-sol görünümleri dikey simetri eksenine sahipken, üst-alt görünümleri yatay simetri eksenine sahiptir.

Örnek

Sağdan görünümünde soldan sağa sütun yükseklikleri sırasıyla 1,3,21, 3, 2 olan bir yapının soldan görünümündeki sütun yükseklikleri soldan sağa nasıl dizilir?

  1. Sağ ve sol görünümler dikey doğruya göre birbirinin simetriğidir.
  2. Sağdan görünümdeki en soldaki sütun (11), soldan görünümde en sağda yer alır.
  3. Dizilim tersine dönerek soldan sağa 2,3,12, 3, 1 şeklinde olur.

Yapılardaki Değişikliklerin Görünümlere Etkisi

Bir yapıda yapılan küp ekleme veya çıkarma işlemleri her yönden görünümü aynı şekilde etkilemez.

Küp hareketlerinin görünümlere etkisi;

  • Bir küpü aynı sütun üzerinde düşey doğrultuda yükseltmek üstten görünümün kapladığı alanı değiştirmez.
  • Arkasında aynı yükseklikte küp olan bir parçayı çıkarmak o yönün silüetini etkilemeyebilir.
  • Arkasında başka küp bulunmayan bir küpün çıkarılması bakış yönündeki kademeli görünümü doğrudan değiştirir.

Not Üstten görünüm sütunlardaki küp sayısını değil, yalnızca sütunların tabandaki yerleşim alanını gösterir.

Dikkat Bir küp çıkarıldığında aynı bakış hizasında aynı veya daha yüksek başka bir küp varsa silüet değişmez.

Örnek

Tabanında 2×22 \times 2 kare düzeninde küpler bulunan ve her sütununda 22 küp üst üste dizili bir yapıdan 11 küp çıkarıldığında üstten görünümdeki kare sayısı nasıl değişir?

  1. Başlangıçta tabanda 44 sütun olduğundan üstten görünüm 44 kareden oluşur.
  2. Bir sütundan 11 küp çıkarıldığında o sütunda hâlen 11 küp kalır.
  3. Tabandaki yerleşim alanı değişmediği için üstten görünümdeki kare sayısı değişmez, yine 44 kalır.
Detaylı konu anlatımı

Farklı Yönlerden Bakış ve Temel Yönler

Bakış Açısı ve Yanılsama

Üç boyutlu nesneler incelenirken bakılan yön değiştikçe algılanan görüntü de farklılaşır. Örneğin yol kenarında dizili ağaçlara belirli bir noktadan bakıldığında sol taraftaki ağaçlar art arda görülürken sağ taraftaki ağaçlar üst üste gelerek tek bir ağaç gibi algılanabilir.

Bir yapıyı tek bir doğrultudan değerlendirmek cismin gerçek biçimi hakkında eksik ya da yanıltıcı bilgi verebilir. Bu nedenle cisimlerin tam olarak anlaşılması için birden çok açıdan incelenmesi gerekir.

Temel Görünüm Yönleri

Eş küplerle oluşturulan yapıların biçimini belirlemek için altı ana yön kullanılır. Bu yönler ön görünüm, arka görünüm, sağdan görünüm, soldan görünüm, üstten görünüm ve alttan görünüm olarak adlandırılır.

Her bir yönden bakıldığında yapının yalnızca o doğrultudaki iki boyutlu yüzey izdüşümü çizilir. Derinlik algısı ortadan kalkar ve sadece hizadaki küp kareleri görünür.

Görünümler Arasındaki Simetri İlişkisi

Dikey Simetri İlişkisi

Eş küplerle oluşturulan bir yapının karşılıklı iki zıt cephesi birbirinin ayna yansımasıdır. Yapının ön-arka görünümü incelendiğinde bu iki çizimin dikey bir doğruya göre simetrik olduğu görülür.

Benzer şekilde yapının sağ-sol görünümü de dikey bir doğruya göre simetriktir. Sağdan bakıldığında en solda görünen bir küp sütunu, soldan bakıldığında en sağda yer alır.

Yatay Simetri İlişkisi

Cismin düşey eksendeki karşılıklı bakış açıları zemin düzlemiyle ilişkilidir. Yapının üst-alt görünümü yatay bir doğruya göre simetriktir.

Üstten bakıldığında yapının ön tarafına yakın duran kareler, alttan bakıldığında çizimin üst sınırında konumlanır. Karşılıklı yüzlerin simetri kuralı, çizilmeyen cephelerin doğrudan tahmin edilmesini sağlar.

Yapılardaki Değişikliklerin Görünümlere Etkisi

Konum Değişikliğinin Üst Görünüme Etkisi

Bir yapıyı oluşturan küplerin düşey doğrultuda yer değiştirmesi her görünümü etkilemez. Örneğin zeminde duran bir küp alınıp aynı sütundaki başka bir küpün üstüne yerleştirildiğinde yapının üstten görünümü değişmez.

Üstten bakıldığında yalnızca sütunların zemin üzerindeki yerleşim alanı görülür. Sütundaki küp sayısının artması veya azalması üstten görünümün kapladığı kare sayısını değiştirmez.

Küp Eksiltmenin Yan Görünümlere Etkisi

Yapıdan küp çıkarılması bakış doğrultusundaki sınırları doğrudan etkileyebilir. Örneğin dış köşelerde yer alan küpler yapıdan çıkarıldığında sağdan ya da önden görünümün kademeli biçimi bozulabilir.

Arka planda aynı hizada başka bir küp bulunmayan bir küp çıkarıldığında o hizadaki kare görünümden tamamen silinir. Arkasında eş yükseklikte küp bulunan bir parçanın çıkarılması ise o yönün silüetinde bir değişiklik yaratmaz.

Konuyu anlama alıştırmaları

Farklı Yönlerden Bakış ve Temel Yönler

Günlük Hayattan Bul: Çevrende aynı hizada dizilmiş nesnelere tam karşıdan ve yan taraftan baktığında nesnelerin nasıl göründüğünü incele.

Görünümler Arasındaki Simetri İlişkisi

Karşılaştır: Bir yapının ön-arka görünümleri ile üst-alt görünümleri arasındaki simetri eksenlerinin farkını düşün.

Yapılardaki Değişikliklerin Görünümlere Etkisi

Düşün: Üç katlı tek bir küp kulesinden en üstteki küp alınıp başka bir yere konmadan tamamen atıldığında hangi yönlerden görünümlerin değişeceğini belirle.

Özet

  • Bakış açısı: Bir nesneye bulunulan konuma göre bakıldığında oluşan iki boyutlu algıdır.
  • Görünüm yönleri: Yapıların incelenmesinde kullanılan ön, arka, sağ, sol, üst ve alt doğrultulardır.
  • Ön-arka simetrisi: Karşılıklı ön ve arka çizimlerin dikey bir doğruya göre ayna yansıması olmasıdır.
  • Sağ-sol simetrisi: Yapının sağdan ve soldan görüntülerinin dikey bir doğruya göre simetrik olması durumudur.
  • Üst-alt simetrisi: Cismin üstten ve alttan izdüşümlerinin yatay bir eksene göre birbirini tekrarlamasıdır.
  • Düşey sütun değişimi: Bir küpün aynı sütunda yukarı taşınmasının üstten görünümü değiştirmemesi özelliğidir.
  • Silüet korunumu: Çıkarılan bir küpün arkasında eş yükseklikte küp varsa görünümün aynı kalmasıdır.

Düşün ve yorumla

Sence bir mimar ya da mühendis bir yapıyı inşa etmeden önce neden tek bir çizimle yetinmeyip farklı yönlerden görünümlerini ayrı ayrı çizer?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.