Matematik 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 02 Geometrik Nicelikler (1) Konu 2/3

Dikdörtgenler Prizmasının Hacmi ve Yüzey Alanı

Dikdörtgenler prizmasının yüzey açınımı, yüzey alanı hesaplamaları ve birimküplerle hacim bağıntısı anlatılmaktadır.

Kazanımlar

9. HaftaBu hafta9 Kasım – 13 Kasım

MAT.7.4.2 Dikdörtgenler Prizmasının yüzey alanını yorumlayabilme

  1. a Dikdörtgenler prizmasının farklı yüzey açınımlarını inceler.
  2. b Dikdörtgenler prizmasının yüzey açınımı ile yüzey alanı arasındaki ilişkileri ifade eder.
  3. c Dikdörtgenler prizmalarının yüzey açınımlarından yararlanarak yüzey alanlarını hesaplar.

MAT.7.4.3 Dikdörtgenler Prizmasının hacmini eş nesneler aracılığıyla yorumlayabilme

  1. a Dikdörtgenler prizmalarının hacimlerini karşılaştırarak inceler.
  2. b Eş nesneler ile doldurulmuş dikdörtgenler prizmasını oluşturur.
  3. c Dikdörtgenler prizmasını oluşturan eş nesnelerin sayısını prizmanın hacmi olarak ifade eder.

MAT.7.4.4 Dikdörtgenler Prizmasının hacim bağıntısını değerlendirebilme

  1. a Dikdörtgenler prizmasının hacmini belirlemede ölçüt olarak birim küpleri belirler.
  2. b Dikdörtgenler prizmasının hacmini belirlemek için prizmaların içine yerleştirilen birim küpleri sayar.
  3. c Toplam birim küp sayısı ile dikdörtgenler prizmasının ayrıt uzunluklarını karşılaştırır.

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Dikdörtgenler Prizmasının Açınımı ve Yüzey Alanı

Bir dikdörtgenler prizmasının dış yüzeyini oluşturan tüm bölgelerin alanlarının toplamı yüzey alanını verir.

Prizmanın Yapısı ve Özellikleri;

  • Dikdörtgenler prizmasının 6 yüzü vardır ve açınımı 6 dikdörtgenden oluşur.
  • Açınım kapatıldığında birbirine eş olan karşılıklı yüzler karşı karşıya gelir.
  • Ayrıt uzunlukları tam sayı olan prizmaların yüzey alanı her zaman çift tam sayıdır.

Yüzey Alanı Formülleri;

  • Ayrıtları a,b,ca, b, c olan dikdörtgenler prizmasının yüzey alanı A=2⋅(a⋅b+a⋅c+b⋅c)A = 2 \cdot (a \cdot b + a \cdot c + b \cdot c) formülüyle hesaplanır.
  • Taban ayrıtı aa, yüksekliği bb olan kare prizmanın yüzey alanı A=2⋅a2+4⋅a⋅bA = 2 \cdot a^2 + 4 \cdot a \cdot b bağıntısıyla bulunur.
  • Ayrıt uzunluğu aa olan küpün yüzey alanı A=6⋅a2A = 6 \cdot a^2 bağıntısıyla bulunur.

Not Tüm ayrıtlarının uzunlukları toplamı verilen bir küpün bir ayrıt uzunluğu, toplam değer 12'ye bölünerek hesaplanır.

Dikkat Küpün yüzey alanında 6 karesel yüzün alanı toplanırken, kare prizmada 2 kare ve 4 dikdörtgen yüzün alanı toplanır.

Örnek

Tüm ayrıtlarının uzunlukları toplamı 60 cm60\text{ cm} olan bir küpün yüzey alanı kaç cm2\text{cm}^2 dir?

  1. Küpte 12 eşit ayrıt olduğundan bir ayrıt uzunluğu a=60/12=5 cma = 60 / 12 = 5\text{ cm} bulunur.
  2. Küpün yüzey alanı A=6⋅a2A = 6 \cdot a^2 formülüyle hesaplanır.
  3. A=6⋅52=6⋅25=150 cm2A = 6 \cdot 5^2 = 6 \cdot 25 = 150\text{ cm}^2 elde edilir.

Birimküplerle Hacim ve Hacim Bağıntısı

Bir prizmanın uzayda kapladığı boşluğu ölçmek için birimküplerden ve ayrıt uzunluklarının çarpımından yararlanılır.

Hacim Kavramı ve Birimküp;

  • Bir cismin uzayda kapladığı yere hacim denir.
  • Ayrıt uzunluklarının her biri 1 birim olan küplere birimküp adı verilir.
  • Prizmayı hiç boşluk kalmayacak şekilde dolduran birimküp sayısı prizmanın hacmini belirler.

Hacim Bağıntıları ve Ayrıt Değişimi;

  • Dikdörtgenler prizmasının hacmi taban alanı ile yüksekliğin çarpımı olan V=a⋅b⋅cV = a \cdot b \cdot c bağıntısıyla bulunur.
  • Kare prizmanın hacmi V=a2⋅hV = a^2 \cdot h, küpün hacmi ise V=a3V = a^3 formülüyle hesaplanır.
  • Prizmanın yalnızca yüksekliği 2 katına çıkarılırsa hacmi de 2 katına çıkar.
  • Prizmanın tüm ayrıt uzunlukları 2 katına çıkarıldığında hacmi 8 katına ulaşır.

Dikkat Prizmanın tüm ayrıtları 2 katına çıkarıldığında hacmi 2 katına değil, 23=82^3 = 8 katına çıkar.

Örnek

Ayrıt uzunlukları 4 br4\text{ br}, 5 br5\text{ br} ve 6 br6\text{ br} olan bir dikdörtgenler prizmasından 1 br1\text{ br}, 1 br1\text{ br} ve 2 br2\text{ br} boyutlarında bir kare prizma çıkarılıyor. Kalan cismin hacmi kaç br3\text{br}^3 tür?

  1. Başlangıçtaki prizmanın hacmi V1=4⋅5⋅6=120 br3V_1 = 4 \cdot 5 \cdot 6 = 120\text{ br}^3 hesaplanır.
  2. Çıkarılan kare prizmanın hacmi V2=1⋅1⋅2=2 br3V_2 = 1 \cdot 1 \cdot 2 = 2\text{ br}^3 hesaplanır.
  3. Kalan cismin hacmi Vkalan=120−2=118 br3V_{kalan} = 120 - 2 = 118\text{ br}^3 bulunur.
Detaylı konu anlatımı

Dikdörtgenler Prizmasının Açınımı ve Yüzey Alanı

Dikdörtgenler Prizmasının Yüzey Açınımı

Bir dikdörtgenler prizması toplam 6 yüzden oluşur. Prizmanın yüzey açınımı açıldığında 6 adet dikdörtgen elde edilir.

Açınım kapatıldığında birbirine eşit olan karşılıklı yüzler karşı karşıya gelir.

Yüzey Alanı Hesaplama

Bir prizmanın yüzey alanı, prizmayı oluşturan tüm yüzlerin alanlarının toplanmasıyla bulunur.

Ayrıt uzunlukları a, b ve c olan bir dikdörtgenler prizmasının yüzey alanı A = 2 (a b + a c + b c) formülüyle hesaplanır. Ayrıt uzunlukları tam sayı olan prizmaların yüzey alanı her zaman çift tam sayıdır.

Kare Prizma ve Küpün Yüzey Alanı

Taban ayrıtı a ve yüksekliği b olan kare prizma için yüzey alanı 2 a^2 + 4 a * b formülüyle hesaplanır.

Tüm ayrıtları eşit ve a uzunluğunda olan küp için yüzey alanı 6 * a^2 bağıntısıyla bulunur.

Birimküplerle Hacim ve Hacim Bağıntısı

Hacim ve Birimküp

Bir cismin uzayda kapladığı yere hacim denir.

Ayrıt uzunluklarının her biri 1 birim olan küplere birimküp adı verilir.

Bir prizmayı hiç boşluk kalmayacak şekilde dolduran birimküp sayısı, o prizmanın hacmini belirler.

Hacim Bağıntısı

Dikdörtgenler prizmasının hacmi, taban alanı ile yüksekliğin çarpılmasıyla bulunur.

Ayrıtları a, b ve c olan prizmanın hacim bağıntısı a b c şeklindedir.

Özel Prizmalarda Hacim ve Ayrıt Değişimi

Kare prizmanın hacmi a^2 * h formülüyle, küpün hacmi ise a^3 bağıntısıyla hesaplanır.

Bir dikdörtgenler prizmasının yüksekliği 2 katına çıkarılırsa hacmi de 2 katına çıkar. Tüm ayrıt uzunlukları 2 katına çıkarıldığında ise hacim 8 katına ulaşır.

Konuyu anlama alıştırmaları

Dikdörtgenler Prizmasının Açınımı ve Yüzey Alanı

Dene: Kartondan bir küp açınımı çizip keserek yüzeylerin üst üste gelmeden birbirini nasıl tamamladığını incele.

Birimküplerle Hacim ve Hacim Bağıntısı

Karşılaştır: Birimküplerle oluşturulan iki farklı prizmanın ayrıt uzunlukları ile toplam küp sayılarını kıyasla.

Özet

  • Dikdörtgenler Prizması: Karşılıklı yüzleri birbirine eş ve paralel altı adet dikdörtgenden oluşan kapalı geometrik cisimdir.
  • Yüzey Alanı: Bir prizmanın dış yüzeyini oluşturan bütün dikdörtgenlerin alanları toplamını ifade eden ölçüdür.
  • Birimküp: Bütün ayrıt uzunlukları bir birim olan ve hacim ölçmede temel alınan küptür.
  • Prizma Hacmi: Dikdörtgenler prizmasının taban alanı ile yüksekliğinin çarpımı sonucu elde edilen uzaysal büyüklüktür.

Düşün ve yorumla

Sence kargo şirketleri paketlerin taşıma ücretini belirlerken paketlerin ağırlığına mı yoksa kapladığı hacme mi öncelik vermelidir?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.